|
Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej
Stanowisko platformy polskich pozarządowych
organizacji ekologicznych, rolniczych i konsumenckich
na temat przyszłości rolnictwa i obszarów wiejskich w Unii Europejskiej
Organizacje
Liga Ochrony Przyrody
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska
Biuro Porozumienia Zielone Płuca Polski
Towarzystwo dla Natury i Człowieka
Towarzystwo Ślężańskie
Stowarzyszenie na rzecz Ekorozwoju Ziemi Bolesławieckiej
Stowarzyszenie Producentów Żywności Ekologicznej EKOLAND
Stowarzyszenie Ekologiczne "Eko-Unia"
Stowarzyszenie Handlu Żywnością Ekologiczną
Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej Region Warmińsko-Mazurski
Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć
WWF Polska
Stowarzyszenie Ochrony Zdrowia Konsumentów
...............................................
................................................
przyjęły następujące wspólne stanowisko:
Wejście Polski do Unii Europejskiej oraz dostosowanie do unijnych
standardów stanowi obecnie najważniejszą przyczynę wprowadzania zmian w
Polsce. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich są zaś jednymi z najistotniejszych
obszarów przewidywanych i koniecznych zmian. Polska, z modelem rolnictwa
wielokierunkowego dającym zatrudnienie, pozwalającym na życie w zgodzie
z przyrodą, produkcję żywności wysokiej jakości oraz zachowanie różnorodnej
struktury kulturowej i krajobrazowej wsi, musi aktywnie włączyć się w dyskusję
na temat reformy Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej (WPR).
Czując się współodpowiedzialni za przyszłość obszarów wiejskich w
Polsce i w Europie przedstawiamy propozycje, które pozwolą zachować to,
co najlepsze w politykach rolnych Polski i Unii Europejskiej, a jednocześnie
skutecznie zreformować to, co w ostatnich latach ograniczyło zaufanie konsumentów
i producentów do WPR.
Dokument ten jest przygotowany z myślą o pracach prowadzonych w Unii
Europejskiej w związku z reformą Wspólnej Polityki Rolnej i zakończeniem
obowiązywania Agendy 2000 w 2007 roku.
Stanowisko to jest także wyrazem solidarności z instytucjami i organizacjami
ekologicznymi, rolniczymi i konsumenckimi prowadzącymi obecnie działania
lobbingowe w Unii Europejskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów
wiejskich – rozwoju opartego na współpracy rolników i konsumentów, dającego
pracę i godziwą płacę za wysokiej jakości produkty i usługi oraz przyjaznego
dla środowiska i zdrowia konsumenta.
Zrównoważony rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich
Obecnie w Unii Europejskiej, w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, mamy
wielką różnorodność polityk dotyczących rolnictwa i obszarów wiejskich.
Polska, z niepowtarzalną mozaiką małych gospodarstw rolnych oraz wysoką
różnorodnością biologiczną na obszarach wiejskich jest wyjątkowym, cennym
przykładem dla Europy w budowaniu zrównoważonego modelu rozwoju rolnictwa
i obszarów wiejskich.
Relacje producentów i konsumentów, decentralizacja dystrybucji produktów
i usług, wsparcie rynków lokalnych – konieczne jest odbudowanie jak najbliższych
- tam, gdzie to jest możliwe bezpośrednich - relacji pomiędzy producentami
i konsumentami produktów i usług rolniczych, w szczególności żywności;
kluczową rolę powinna tu odegrać współpraca konsumentów z miast z producentami
(żywności ekologicznej, usług turystycznych itp.) z obszarów wiejskich
otaczających te miasta.
Zielone miejsca pracy
-
transformacja gospodarcza z równoczesnym poszanowaniem środowiska na
wsi możliwa jest dzięki dywersyfikacji gospodarki wiejskiej w oparciu o
tworzenie nowoczesnych zielonych miejsc pracy oraz zastosowanie technologii
przyjaznych środowisku, dostarczających wysokiej jakości produktów i usług
(żywność ekologiczna, energia ze źródeł odnawialnych, ochrona zasobów wodnych
i bioróżnorodności itp.)
-
wyrównanie szans rozwojowych na wsi i w mieście poprzez zwiększenie
dostępności do edukacji i ochrony zdrowia na wysokim poziomie;
-
ze względu na dynamicznie rozwijający się na świecie sektor turystyczny,
szczególną rolę w polityce zwiększania zatrudnienia na wsi powinna odegrać
turystyka rozwijająca zasoby dostępne na wsi – różnorodność kulturową i
krajobrazową oraz bogactwo przyrody.
Tworzenie nowych miejsc pracy na wsi i zwiększenie zatrudnienia w gospodarstwach
można osiągnąć między innymi poprzez zwiększenie zakresu realizacji programów
rolnośrodowiskowych czy powiększanie areału produkcji żywności ekologicznej.
Programy rolnośrodowiskowe są szansą rozwoju małych i średnich gospodarstw
rolnych. Przyznawanie dotacji w ramach Wspólnej Polityki Rolnej powinno
być uzależnione od tworzenia nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich
(w tym także w rolnictwie).
Wspieranie gospodarstw rodzinnych
Małe i średnie gospodarstwa rodzinne stanowią kluczowy element struktury
społecznej żywych i aktywnych obszarów wiejskich. Stąd ich istnienie i
rozwój nie powinny być podważane w programach rolnych. Wspieranie gospodarstw
rodzinnych powinno stać się centralnym punktem polityki zapobiegania wyludniania
obszarów wiejskich. Nie ma demokracji na wsi bez jej mieszkańców. Małe
i średnie gospodarstwa rodzinne powinny nie tylko przetrwać – należy wzmocnić
ich rolę w reformowanej polityce rolnej UE. Konieczne jest także skuteczne
wdrożenie programów wspierania powstawania nowych gospodarstw rolnych.
Odejście od schematu sektorowego - ekologiczna integracja polityki
dotyczącej wsi i rolnictwa
Konieczne jest oszacowanie kosztów zewnętrznych powstających w sektorze
rolnictwa oraz wprowadzenie zasady zanieczyszczający płaci (polluter pays
principle) w rolnictwie. Konieczna jest także społeczna i ekologiczna ocena
subwencji trafiających na obszary wiejskie. Szczególny niepokój budzi fakt,
że coraz mniejsza liczba, coraz większych i intensywnie produkujących gospodarstw,
otrzymuje coraz większą część pomocy ze środków publicznych. Powoduje to
upadek mniejszych gospodarstw produkujących bardziej naturalną, lepszą
jakościowo żywność, zaś ich bankructwo prowadzi do społecznej, ekonomicznej
i ekologicznej katastrofy na obszarach wiejskich.
Budżet na rolnictwo w Polsce
Obecnie ponad 70% budżetu na rolnictwo przeznaczane jest na cele
socjalne – ubezpieczenie społeczne rolników, co powinno gwarantować odpowiednie
zabezpieczenie mieszkańców terenów wiejskich, nie uczestniczących już w
bezpośrednio w procesie wytwórczym. Konieczne jest powiązanie tego systemu
zabezpieczenia społecznego także z nadrzędną zasadą zrównoważonego rozwoju
rolnictwa i obszarów wiejskich.
Pozostała część budżetu rozdysponowana jest w sposób nie gwarantujący
tego, że poza intensyfikacją produkcji żywności, polski sektor rolny i
obszary wiejskie wytwarzać będą inne korzyści - miejsca pracy, produkty
i usługi, które zapewniają wzrost dochodowości społeczności wiejskich,
kształtowanie obszarów wiejskich w sposób pozwalający zachować i rozwijać
ich walory przyrodnicze i kulturowe. Dla przykładu obecnie wsparcie rolnictwa
ekologicznego stanowi zaledwie 0,022% całości budżetu na rolnictwo (spadek
o 20% w stosunku do 2001 roku), podczas, gdy dotacje na ochronę roślin
są 5-krotnie wyższe i stanowią ponad 0,1 % (wzrost o 93% w stosunku do
2001 roku).
Narzędzia finansowe ekorozwoju obszarów wiejskich
Dla realizacji zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich konieczne
jest stworzenie nowoczesnego systemu jego finansowania opartego na:
-
prawdziwych cenach produktów i usług powstających w rolnictwie (uwzględniających
koszty zewnętrzne – szczególnie koszty ekologiczne i zdrowotne);
-
likwidacji wszelkich subwencji szkodliwych społecznie i ekologicznie;
-
systemie finansowym uwzględniającym potrzebę obciążania podatkami zanieczyszczających
i zużywających surowce nieodnawialne, przy jednoczesnym zmniejszaniu opodatkowania
pracy (tzw. ekologiczna reforma podatkowa).
Dopłaty bezpośrednie w ramach WPR– uważamy, że konieczne jest całkowite
zniesienie dotacji bezpośrednich w rolnictwie do roku 2010 oraz przeniesienie
uwolnionych środków finansowych do II filaru Wspólnej Polityki Rolnej.
W okresie stopniowej redukcji dopłat bezpośrednich proponujemy ich zamianę
na dopłaty do powierzchni, na których prowadzona jest gospodarka zrównoważona
oraz wprowadzenie wyceny usług pozaprodukcyjnych istotnych z punktu widzenia
równowagi społecznej i ekologicznej (np. ochrona krajobrazu i środowiska)
i zapewnienie ich właściwego wynagradzania. Najwyższe dopłaty powinny być
powiązane z certyfikacją produktów i usług (np. rolnictwo ekologiczne i
zrównoważona gospodarka leśna).
Pomoc Unii Europejskiej dla polskiego rolnictwa (przed i po akcesji)
musi zostać wykorzystana dla wzmacniania ekorozwojowych praktyk i tendencji
na obszarach wiejskich (patrz: zrównoważony rozwój obszarów wiejskich).
Projekty korzystające z pomocy unijnej muszą zostać poddane ocenie
oddziaływania na środowisko (w przypadku strategii, planów, programów i
polityk – strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko).
Międzynarodowy handel żywnością
Dopłaty do eksportu żywności – wyrażamy całkowity sprzeciw wobec
dopłat do eksportu żywności, ponieważ dotacje te niszczą lokalną produkcję
i konsumpcję żywności, szczególnie w krajach biednych poza Unią Europejską.
Import żywności – Unia Europejska jest największym na świecie importerem
żywności – import powinien spełniać wszystkie standardy ekologiczne, społeczne
i zdrowotne wynikające z dorobku prawnego UE.
Dostęp do informacji oraz udział społeczeństwa w podejmowaniu
decyzji
Szeroki dostęp do informacji stanowi obecnie podstawę budowania aktywnego
społeczeństwa obywatelskiego. Wzmocnieniu aktywnych społeczności wiejskich
służy także zwiększanie ich udziału w procesie podejmowania decyzji. Nie
bez znaczenia dla dynamicznej poprawy możliwości korzystania z tych praw
obywatelskich jest szybki rozwój technologii teleinformatycznych na obszarach
wiejskich.
*
Dla zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich konieczne są głębokie
zmiany Wspólnej Polityki Rolnej, co wymaga zaangażowania i współpracy instytucji
Państwa z organizacjami ekologicznymi, rolniczymi i konsumenckimi - zasada
partnerstwa stanowi jedną z podstawowych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej. |