WSPÓLNA POLITYKA ROLNA
W OPINII POLSKICH ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH



Szanowni Państwo!

Bez względu na sytuację, w której Polska znajdzie się po wyjściu z zakrętu historii, musimy mieć przemyślane i twarde stanowisko w sprawach dla nas najważniejszych. 

Bardzo prosimy zapoznać się z poniższym stanowiskiem                i jeśli są już Państwo zrzeszeni w jakiejkolwiek organizacji pozarządowej (nie pararządowej, będącej kwiatkiem, który władza przypina sobie do kożucha za pieniądze podatników),
zastanowić się nad przystąpieniem do grona jego sygnatariuszy   i wysłać poparcie bezpośrednio do pani Doroty Metery 
pod adres:

Dorota Metera
IUCN Office for Central Europe
Narbutta 40/21
02-541 Warszawa
Poland

Tel.:+48 22 8810552 or 8810553
Fax.+48 22 8810554
E-mail: metera@iucn-ce.org.pl
www.iucn.org
www.agenda2007.eco.pl

Treść poparcia

.....................(nazwa organizacji) przyjmuje "Stanowisko platformy polskich pozarządowych organizacji ekologicznych, rolniczych i konsumenckich na temat przyszłości rolnictwa i obszarów wiejskich w Unii Europejskiej".
Będzie to stanowiło podstawę do umieszczenia Państwa organizacji na liście sygnatariuszy stanowiska.


dr Zbigniew Hałat
2. grudnia 2002r.

POLSKA NA ZAKRĘCIE HISTORII

 
 
Przyszłość Wspólnej Polityki Rolnej

Stanowisko platformy polskich pozarządowych 
organizacji ekologicznych, rolniczych i konsumenckich 
na temat przyszłości rolnictwa i obszarów wiejskich w Unii Europejskiej

Organizacje 
Liga Ochrony Przyrody
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska 
Biuro Porozumienia Zielone Płuca Polski
Towarzystwo dla Natury i Człowieka
Towarzystwo Ślężańskie
Stowarzyszenie na rzecz Ekorozwoju Ziemi Bolesławieckiej 
Stowarzyszenie Producentów Żywności Ekologicznej EKOLAND
Stowarzyszenie Ekologiczne "Eko-Unia"
Stowarzyszenie Handlu Żywnością Ekologiczną
Zieloni Rzeczpospolitej Polskiej Region Warmińsko-Mazurski
Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć
WWF  Polska
Stowarzyszenie Ochrony Zdrowia Konsumentów

miejsce na wpisanie nazwy organizacji
...............................................
................................................

przyjęły następujące wspólne stanowisko:

Wejście Polski do Unii Europejskiej oraz dostosowanie do unijnych standardów stanowi obecnie najważniejszą przyczynę wprowadzania zmian w Polsce. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich są zaś jednymi z najistotniejszych obszarów przewidywanych i koniecznych zmian. Polska, z modelem rolnictwa wielokierunkowego dającym zatrudnienie, pozwalającym na życie w zgodzie z przyrodą, produkcję żywności wysokiej jakości oraz zachowanie różnorodnej struktury kulturowej i krajobrazowej wsi, musi aktywnie włączyć się w dyskusję na temat reformy Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej (WPR).

Czując się współodpowiedzialni za przyszłość obszarów wiejskich w Polsce i w Europie przedstawiamy propozycje, które pozwolą zachować to, co najlepsze w politykach rolnych Polski i Unii Europejskiej,  a jednocześnie skutecznie zreformować to, co w ostatnich latach ograniczyło zaufanie konsumentów i producentów do WPR. 

Dokument ten jest przygotowany z myślą o pracach prowadzonych w Unii Europejskiej w związku z reformą Wspólnej Polityki Rolnej i zakończeniem obowiązywania Agendy 2000 w 2007 roku.

Stanowisko to jest także wyrazem solidarności z instytucjami i organizacjami ekologicznymi, rolniczymi i konsumenckimi prowadzącymi obecnie działania lobbingowe w Unii Europejskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich – rozwoju opartego na współpracy rolników i konsumentów, dającego pracę i godziwą płacę za wysokiej jakości produkty i usługi oraz przyjaznego dla środowiska i zdrowia konsumenta.

Zrównoważony rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich

Obecnie w Unii Europejskiej, w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, mamy wielką różnorodność polityk dotyczących rolnictwa i obszarów wiejskich. Polska, z niepowtarzalną mozaiką małych gospodarstw rolnych oraz wysoką różnorodnością biologiczną na obszarach wiejskich jest wyjątkowym, cennym przykładem dla Europy w budowaniu zrównoważonego modelu rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. 

Relacje producentów i konsumentów, decentralizacja dystrybucji produktów i usług, wsparcie rynków lokalnych – konieczne jest odbudowanie jak najbliższych - tam, gdzie to jest możliwe bezpośrednich - relacji pomiędzy producentami i konsumentami produktów i usług rolniczych, w szczególności żywności; kluczową rolę powinna tu odegrać współpraca konsumentów z miast z producentami (żywności ekologicznej, usług turystycznych itp.) z obszarów wiejskich otaczających te miasta.

Zielone miejsca pracy

  • transformacja gospodarcza z równoczesnym poszanowaniem środowiska na wsi możliwa jest dzięki dywersyfikacji gospodarki wiejskiej w oparciu o tworzenie nowoczesnych zielonych miejsc pracy oraz zastosowanie technologii przyjaznych środowisku, dostarczających wysokiej jakości produktów i usług (żywność ekologiczna, energia ze źródeł odnawialnych, ochrona zasobów wodnych i bioróżnorodności itp.)
  • wyrównanie szans rozwojowych na wsi i w mieście poprzez zwiększenie dostępności do edukacji i ochrony zdrowia na wysokim poziomie;
  • ze względu na dynamicznie rozwijający się na świecie sektor turystyczny, szczególną rolę w polityce zwiększania zatrudnienia na wsi powinna odegrać turystyka rozwijająca zasoby dostępne na wsi – różnorodność kulturową i krajobrazową oraz bogactwo przyrody.
Tworzenie nowych miejsc pracy na wsi i zwiększenie zatrudnienia w gospodarstwach można osiągnąć między innymi poprzez zwiększenie zakresu realizacji programów rolnośrodowiskowych czy powiększanie areału produkcji żywności ekologicznej. Programy rolnośrodowiskowe są szansą rozwoju małych i średnich gospodarstw rolnych. Przyznawanie dotacji w ramach Wspólnej Polityki Rolnej powinno być uzależnione od tworzenia nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich (w tym także w rolnictwie).

Wspieranie gospodarstw rodzinnych

Małe i średnie gospodarstwa rodzinne stanowią kluczowy element struktury społecznej żywych i aktywnych obszarów wiejskich. Stąd ich istnienie i rozwój nie powinny być podważane w programach rolnych. Wspieranie gospodarstw rodzinnych powinno stać się centralnym punktem polityki zapobiegania wyludniania obszarów wiejskich. Nie ma demokracji na wsi bez jej mieszkańców. Małe i średnie gospodarstwa rodzinne powinny nie tylko przetrwać – należy wzmocnić ich rolę w reformowanej polityce rolnej UE. Konieczne jest także skuteczne wdrożenie programów wspierania powstawania nowych gospodarstw rolnych.

Odejście od schematu sektorowego - ekologiczna integracja polityki dotyczącej wsi i rolnictwa

Konieczne jest oszacowanie kosztów zewnętrznych powstających w sektorze rolnictwa oraz wprowadzenie zasady zanieczyszczający płaci (polluter pays principle) w rolnictwie. Konieczna jest także społeczna i ekologiczna ocena subwencji trafiających na obszary wiejskie. Szczególny niepokój budzi fakt, że coraz mniejsza liczba, coraz większych i intensywnie produkujących gospodarstw, otrzymuje coraz większą część pomocy ze środków publicznych. Powoduje to upadek mniejszych gospodarstw produkujących bardziej naturalną, lepszą jakościowo żywność, zaś ich bankructwo prowadzi do społecznej, ekonomicznej i ekologicznej katastrofy na obszarach wiejskich.

Budżet na rolnictwo w Polsce

Obecnie ponad 70% budżetu na rolnictwo przeznaczane jest na cele socjalne – ubezpieczenie społeczne rolników, co powinno gwarantować odpowiednie zabezpieczenie mieszkańców terenów wiejskich, nie uczestniczących już w bezpośrednio w procesie wytwórczym. Konieczne jest powiązanie tego systemu zabezpieczenia społecznego także z nadrzędną zasadą zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich.

Pozostała część budżetu rozdysponowana jest w sposób nie gwarantujący tego, że poza intensyfikacją produkcji żywności, polski sektor rolny i obszary wiejskie wytwarzać będą inne korzyści - miejsca pracy, produkty i usługi, które zapewniają wzrost dochodowości społeczności wiejskich, kształtowanie obszarów wiejskich w sposób pozwalający zachować i rozwijać ich walory przyrodnicze i kulturowe. Dla przykładu obecnie wsparcie rolnictwa ekologicznego stanowi zaledwie 0,022% całości budżetu na rolnictwo (spadek o 20% w stosunku do 2001 roku), podczas, gdy dotacje na ochronę roślin są 5-krotnie wyższe i stanowią ponad 0,1 % (wzrost o 93% w stosunku do 2001 roku).

Narzędzia finansowe ekorozwoju obszarów wiejskich

Dla realizacji zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich konieczne jest stworzenie nowoczesnego systemu jego finansowania opartego na: 

  • prawdziwych cenach produktów i usług powstających w rolnictwie (uwzględniających koszty zewnętrzne – szczególnie koszty ekologiczne i zdrowotne);
  • likwidacji wszelkich subwencji szkodliwych społecznie i ekologicznie;
  • systemie finansowym uwzględniającym potrzebę obciążania podatkami zanieczyszczających i zużywających surowce nieodnawialne, przy jednoczesnym zmniejszaniu opodatkowania pracy (tzw. ekologiczna reforma podatkowa).
Dopłaty bezpośrednie w ramach WPR– uważamy, że konieczne jest całkowite zniesienie dotacji bezpośrednich w rolnictwie do roku 2010 oraz przeniesienie uwolnionych środków finansowych do II filaru Wspólnej Polityki Rolnej. W okresie stopniowej redukcji dopłat bezpośrednich proponujemy ich zamianę na dopłaty do powierzchni, na których prowadzona jest gospodarka zrównoważona oraz wprowadzenie wyceny usług pozaprodukcyjnych istotnych z punktu widzenia równowagi społecznej i ekologicznej (np. ochrona krajobrazu i środowiska) i zapewnienie ich właściwego wynagradzania. Najwyższe dopłaty powinny być powiązane z certyfikacją produktów i usług (np. rolnictwo ekologiczne i zrównoważona gospodarka leśna).

Pomoc Unii Europejskiej dla polskiego rolnictwa (przed i po akcesji) musi zostać wykorzystana dla wzmacniania ekorozwojowych praktyk i tendencji na obszarach wiejskich (patrz: zrównoważony rozwój obszarów wiejskich).
Projekty korzystające z pomocy unijnej muszą zostać poddane ocenie oddziaływania na środowisko (w przypadku strategii, planów, programów i polityk – strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko).

Międzynarodowy handel żywnością

Dopłaty do eksportu żywności – wyrażamy całkowity sprzeciw wobec dopłat do eksportu żywności, ponieważ dotacje te niszczą lokalną produkcję i konsumpcję żywności, szczególnie w krajach biednych poza Unią Europejską.

Import żywności – Unia Europejska jest największym na świecie importerem żywności – import powinien spełniać wszystkie standardy ekologiczne, społeczne i zdrowotne wynikające z dorobku prawnego UE.

Dostęp do informacji oraz udział społeczeństwa w podejmowaniu decyzji

Szeroki dostęp do informacji stanowi obecnie podstawę budowania aktywnego społeczeństwa obywatelskiego. Wzmocnieniu aktywnych społeczności wiejskich służy także zwiększanie ich udziału w procesie podejmowania decyzji. Nie bez znaczenia dla dynamicznej poprawy możliwości korzystania z tych praw obywatelskich jest szybki rozwój technologii teleinformatycznych na obszarach wiejskich.

*
Dla zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich konieczne są głębokie zmiany Wspólnej Polityki Rolnej, co wymaga zaangażowania i współpracy instytucji Państwa z organizacjami ekologicznymi, rolniczymi i konsumenckimi - zasada partnerstwa stanowi jedną z podstawowych zasad funkcjonowania Unii Europejskiej.