N A J W Y Ż S Z A  I Z B A  K O N T R O L I

DEPARTAMENT ŚRODOWISKA, ROLNICTWA

I ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO

I N F O R M A C J A

O WYNIKACH KONTROLI

REALIZACJI ZADAŃ ORGANÓW ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ

W ZAKRESIE NADZORU NAD PRODUKCJĄ I OBROTEM

PRODUKTAMI DROBIARSKIMI

WARSZAWA GRUDZIEŃ 2002 R.

KSR – 41014 - 02 Nr ewid. 192/P/02/172/KSR

SPIS TREŚCI

Strona


I. CZEŚĆ OGÓLNA ............................................................
3
1. Charakterystyka kontroli ...............................................................
3
2. Synteza ustaleń kontroli i ocena kontrolowanej działalności ........
7
3. Wnioski .........................................................................................
16
   
II. CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ................................................................
18
1. Charakterystyka stanu prawnego .................................................
18
    1. Przepisy ogólne dotyczące warunków zdrowotnych żywności i żywienia oraz normalizacji .......................................................................................................
    2. Przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Sanitarnej .......................................
    3. Przepisy dotyczące Inspekcji Weterynaryjnej ..................................................
    4. Przepisy dotyczące służb celnych i odpraw towarów ......................................
    5. Przepisy dotyczące Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych ......
    6. Przepisy dotyczące Inspekcji Handlowej ........................................................
    7. Przepisy dotyczące dostosowania uregulowań krajowych w zakresie urzędowej kontroli żywności i higieny artykułów drobiowych oraz wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi do uregulowań obowiązujących w Unii Europejskiej .......................................................................................................
    8. Przepisy dotyczące kontrolowanych Agencji rządowych .................................
    9. Przepisy dotyczące regulacji handlu zagranicznego towarami drobiowymi.....

18

21

22

26

30

30
 
 
 
 

31

32

32

2. Uwarunkowania ekonomiczno-organizacyjne ...................................................

3. Istotne ustalenia kontroli ....................................................................................

  1. Działania centralnej administracji rządowej na rzecz rozwoju drobiarstwa krajowego .......................................................................................................
  2. Prawidłowość odpraw celnych towarów drobiowych ...................................
  3. Prawidłowość granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych .
  4. Zakres, rzetelność i skuteczność wykonywania przez powiatowego (miejskiego) lekarza weterynarii nadzoru nad produkcja i obrotem produktami drobiarskimi ................................................................................
  5. Zakres i skuteczność nadzoru weterynaryjnego nad obrotem mięsem drobiowym i jego produktami oraz jajami wylęgowymi w składach celnych 
  6. Wykonywanie zadań nadzoru i kontroli przez stacje sanitarno- epidemiologiczne ............................................................................................
  7. Wyniki kontroli przeprowadzonych w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK..................................................................................................................
37

43

43

53

62
 
 

69

74

74

72

4. Wykonanie wniosków pokontrolnych NIK 
87
III. PRZEBIEG POSTEPOWANIA KONTROLNEGO

I DZIAŁANIA PODJETE PO ZAKOŃCZENIU KONTROLI

89

Załącznik nr 1 – Wykaz skontrolowanych jednostek\

Załącznik nr 2 – Wykaz podstawowych aktów prawnych

 

 

I. CZĘŚĆ OGÓLNA



1. Charakterystyka kontroli

Nr kontroli: P/02/172

Tytuł kontroli: Realizacja zadań organów administracji rządowej w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi.
 
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w okresie od 7 maja do 7 sierpnia 2002 r., na zlecenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, kontrolę planową w zakresie realizacji zadań organów administracji rządowej w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi.

Kontrola przeprowadzona została w 67 jednostkach administracji rządowej, weterynaryjnej, sanitarnej i celnej, w tym w:

W kontroli koordynowanej przez Departament Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego uczestniczył też Departament Gospodarki, Skarbu Państwa i Prywatyzacji NIK oraz 16 delegatur NIK.

Ponadto w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK Inspekcja Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) skontrolowała 11 zakładów drobiarskich i 1 chłodnię oraz Inspekcja Handlowa (IH) – 13 supermarketów.

Wykaz 92 skontrolowanych jednostek stanowi załącznik Nr 1 do informacji.

Celem kontroli było zbadanie i ocena prawidłowości i skuteczności działania organów administracji rządowej na rzecz rozwoju krajowego drobiarstwa, ochrony przetwórstwa i rynku drobiu przed napływem do kraju drobiu i produktów drobiowych, stanowiących zagrożenie dla rozwoju polskiego drobiarstwa, tj.:

Kontrola została przeprowadzona przez jednostki NIK pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.

Kontrolą objęto lata 2000-2001 i I kwartał 2002 r.

W latach 1996-1999 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła 2 kontrole dotyczące zabezpieczenia polskich granic przed niekontrolowanym napływem szkodliwych i złej jakości towarów rolno- spożywczych i konsumpcyjnych.

Na przełomie lat 1996 i 1997 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę działalności państwowych służb fitosanitarnych i weterynaryjnych w zakresie zapobiegania zagrożeniom i ochrony rynku. Badaniami kontrolnymi objęto 1995 r. i 3 kwartały 1996 r.

Kontrola wykazała m. in., że zabezpieczenie granic Polski przed przenikaniem zakaźnych i zaraźliwych chorób zwierząt nie było wystarczające:

Wnioski z kontroli zmierzały m. in. dopodjęcia przez wojewodów stosownych działań zapewniających wyposażenie w sprzęt i urządzenia techniczne niezbędne do przeprowadzania na przejściach granicznych sprawnej kontroli weterynaryjnej. Jak wynika z ustaleń niniejszej kontroli wnioski dotyczące wyposażenia granicznych inspektoratów weterynarii wykonane zostały w niewielkim rozmiarze.

Przeprowadzona przez NIK w 1999 r. kontrola funkcjonowania służb weterynaryjnych i fitosanitarnych w zakresie zadań w obrocie z zagranicą w 1998 r. i I półroczu 1999 r. (P/99/045) stanowiła podstawę zgłoszenia ocen negatywnych funkcjonowania tych służb:

Powyższa sytuacja spowodowana została przede wszystkim osłabieniem służb weterynaryjnych wielomiesięcznymi wówczas opóźnieniami w przekształcaniu i organizowaniu jednostek Inspekcji Weterynaryjnej w związku z reformą administracyjną kraju, lukami prawnymi i opóźnieniami w wydawaniu przepisów wykonawczych do ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt, brakiem nadzoru ze strony resortu rolnictwa oraz poszczególnych organów Inspekcji Weterynaryjnej, niewłaściwą organizacją i nieodpowiednimi warunkami pracy, przy jednoczesnym braku systemu informatycznego i monitoringu na wszystkich szczeblach służb weterynaryjnych.

Wyniki kontroli wskazały na potrzebę przede wszystkim podjęcia przez jednostki kontrolowane działań, w szczególności dotyczących:

Jak wynika z realizacji wniosków pokontrolnych stosowne działania naprawcze zostały podjęte przez wszystkie skontrolowane jednostki, jednak ich efekty nie zawsze były pełne i wymagają dalszej realizacji.
 
 
2. Synteza ustaleń kontroli i ocena kontrolowanej działalności


Rynek drobiu i jaj jest obecnie niezrównoważony, a niemal w całym kontrolowanym okresie istniała wysoka nadwyżka podaży artykułów drobiowych nad ich popytem. W warunkach dekoniunktury zakłady branży drobiarskiej lokowały wyroby na rynku po każdej cenie, nawet poniżej kosztów ich produkcji.

Kontrola realizacji zadań organów administracji rządowej w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi wykazała, iż w wyniku m. in. realizacji wniosków po poprzednich kontrolach NIK wprowadzono nowe rozwiązania prawne i organizacyjne służące poprawie poziomu działalności kontrolowanych służb. Jednocześnie stwierdzono w działalności administracji rządowej, w tym służb celnych, weterynaryjnych i sanitarnych, istotne nieprawidłowości i zaniedbania, które nie służą rozwojowi branży drobiarskiej, a nawet destabilizują rynek drobiarski. Brak było pełnej informacji dotyczącej produkcji żywca oraz mięsa drobiu i jego podaży na rynek krajowy. Nieznana była pełna lista podmiotów zajmujących się produkcją drobiarską.

Zastrzeżenia kontroli budziła mała skuteczność nadzoru sprawowanego przez organy weterynaryjne i  sanitarne, a także przez kontrolę wewnętrzną, w placówkach sprzedających artykuły drobiarskie.

Głównymi barierami utrudniającymi realizację podstawowych zadań granicznych służb celnych i  weterynaryjnych były braki dotyczące organizacji pracy oraz bazy technicznej, w tym głównie brak odpowiedniej infrastruktury i wyposażenia a także kompleksowych systemów ewidencyjnych i informatycznych, wpływający na obniżenie sprawności i skuteczności odpraw celnych oraz weterynaryjnych towarów drobiowych.

  1. W badanym okresie (2000 r. – I kwartał 2002 r.) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podejmowało szereg działań na rzecz rozwoju branży drobiarskiej. Szczególnie właściwe i efektywne było wprowadzenie osłon dla rynku krajowego przed importem towarów drobiowych do Polski. Właściwym było również podjęcie działań na rzecz oddłużania jednostek branży drobiarskiej oraz podjęcie renegocjacji wysokości kontyngentu na import mięsa drobiowego do Polski z USA. Nie wszystkie działania administracji resortu rolnictwa oraz agencji rządowych nadzorowanych przez MRiRW (tj. ARiMR i ARR) dotyczące branży drobiarskiej były jednakże – w ocenie NIK – celowe, rzetelne, gospodarne oraz w pełni efektywne i służyły skutecznemu rozwiązywaniu narosłych problemów. Niecelowe było wstrzymanie w MRiRW prac nad branżowym programem rozwoju drobiarstwa oraz zawieszenie, bez szczegółowej analizy, kredytowania z dopłatami budowy nowych kurników. Działaniem nierzetelnym było w szczególności ustalenie niewłaściwych stawek opłat za usługi weterynaryjne związane z drobiem.
1.1. Za celowe i gospodarne należy uznać działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz branży drobiarskiej, podejmowane w uzgodnieniu z Ministrem Gospodarki, a w szczególności wprowadzenie szeregu osłon rynku krajowego przed importem towarów drobiowych i ich właściwe zorganizowanie.

Wymiernym efektem działania osłon wprowadzonych dla krajowego rynku drobiu było niewykorzystanie kontyngentów taryfowych na import towarów drobiowych do Polski w kontrolowanym 2001 r. i I kwartale 2002 r. Według danych Agencji Rynku Rolnego na koniec trzeciego kwartału 2002 r. wykorzystanie kontyngentów taryfowych na import mięsa drobiowego WTO obniżyło się prawie aż sześciokrotnie, natomiast z UE wzrosło, ale nie przekroczyło progowych ilości (str. 46 i 48).

Działaniem celowym Kierownictwa Ministerstwa RiRW, służącym oddłużaniu branży drobiarskiej z tytułu zaciągniętych kredytów, było podjęcie w 2002 r. decyzji o wydłużeniu maksymalnego okresu stosowania dopłat do oprocentowania kredytów udzielonych w latach 1995-1997 (str.51-529).

Według ustaleń kontroli w MRiRW, poczynając od IV kwartału 2001 r. utrzymywała się znaczna nadwyżka podaży mięsa drobiowego nad jego popytem. Sytuacja ta powodowała spadek cen żywca i mięsa drobiowego (str. 46). Z ustaleń kontroli wynika, że brak było pełnej informacji o skali produkcji żywca drobiu i jego podaży na rynek krajowy, jak również nieznana była pełna lista podmiotów zajmujących się produkcją drobiarską (str. 43).

1.2. Celowe, lecz nieskuteczne były działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie:

1.3. Do działań niecelowych należy zaliczyć: Działaniem nierzetelnym było:
    1. Zróżnicowane było - według stanu na dzień zakończenia kontroli, tj. 14.06.2002 r. – zaawansowanie przygotowania w MRiRW projektów czterech aktów wykonawczych do znowelizowanej w lutym 2002 r. ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i  mięsa oraz o  Inspekcji Weterynaryjnej. Obowiązek wydania aktów wykonawczych do ustawy ciąży na Ministrze Rolnictwa i Rozwoju Wsi z taką datą, by weszły one w życie najpóźniej z dniem 31 grudnia 2002 r.; Do dnia 15 grudnia 2002 r. ogłoszono dwa spośród czterech przedmiotowych rozporządzeń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (str. 47).
  1. W działalności GUC w badanym okresie występowały nieprawidłowości i zaniedbania wpływające niekorzystnie na efektywność pracy służb celnych dokonujących odpraw towarów drobiowych na przejściach granicznych. Nie podejmowano kontroli prawidłowości przewozów w tranzycie towarów drobiowych. Dopuszczono do odpraw celnych bez uprzednich odpraw weterynaryjnych. Nie egzekwowano jednolitych zasad określania wagi towarów drobiowych w trakcie odpraw celnych. Nie stworzono sprawnego systemu informatycznego zarówno do monitorowania przewozów tranzytowych jak i przetwarzania danych z dokumentów SAD. Szybko i operatywnie GUC reagował natomiast na wszelkie sygnały o nieprawidłowościach i zagrożeniach występujących w międzynarodowym obrocie towarami drobiowymi.
2.1. Do działań celowych Prezesa Głównego Urzędu Celnego NIK zalicza (str.5249): 2.2. Działaniem nierzetelnym ze strony GUC było (str. 58): 2.3. Z 19 skontrolowanych oddziałów celnych: 2.4. GUC nie dysponował sprawnym systemem informatycznym do operatywnego, bezawaryjnego przetwarzania określonych zbiorów danych z bazy danych SAD. System stosowany w GUC miał charakter ograniczony, także co do wydajności zainstalowanego serwera (str. 58-62).

Brak systemu informatycznego oraz nieprawidłowości w dokonywaniu odpraw celnych, były istotnymi przyczynami nierzetelnych danych w zakresie odpraw granicznych towarów drobiowych. I tak:

  1. Z ustaleń kontroli wynika, że w działalności organów Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie wykonywania granicznej kontroli weterynaryjnej oraz sprawowania nadzoru weterynaryjnego nad higieną i zdrowotnymi warunkami produkcji i obrotu produktami drobiowymi wystąpiły istotne nieprawidłowości i zaniedbania świadczące o nierzetelnym wypełnianiu przypisanych tej Inspekcji zadań. Na przejściach granicznych nie dokonywano odpraw kompleksowych i nie stosowano badań laboratoryjnych. Systemy komputerowe działały jedynie w obrębie przejść granicznych, a niektóre przejścia nie były dostosowane do przyjęcia wzrastającej ilości odpraw. Niewystarczający był nadzór powiatowych inspektoratów weterynarii nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia drobiowego.
3.1. Spośród 17 skontrolowanych granicznych inspektoratów weterynarii -Gr.IWet. (str. 63-66) : 3.2. NIK ocenia jako niecelową zmianę z dniem 1 marca 2002 r. systemu pracy Granicznego Inspektoratu Weterynarii w Świnoujściu z całodobowego na dwuzmianowy. Nie zapewnia to ciągłości weterynaryjnych odpraw towarów pochodzenia zwierzęcego, w tym drobiowych, które powinny być dokonywane wraz z odprawami celnymi w ciągu całej doby (str. 66).

3.3. Spośród 17 skontrolowanych granicznych inspektoratów weterynarii ponad 2/3 nie miało warunków technicznych do prawidłowego i szybkiego przeprowadzania granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych. Brak było przede podstawowego sprzętu do zbadania przesyłki, a także ramp i urządzeń oraz ekip do rozładunku towarów (str. 67).

3.4. Utrudnieniem dla dokonywania rzetelnych odpraw weterynaryjnych i celnych na nieprzygotowanym technicznie przejściu granicznym w Świecku, jest relatywnie duża i wzrastająca wciąż liczba odpraw towarów, w tym towarów drobiowych, których liczba w 2001 r. w porównaniu do 2000 r. wzrosła do 9.349, tj. o 1.121 (ca 13%). Wskutek tego na przejściu w Świecku służby weterynaryjne, oraz celne, na jedną odprawę towarów drobiowych przeznaczały średnio zaledwie ok. 12 minut. W ocenie NIK, czas ten nie pozwalał na rzetelne dokonanie weterynaryjnej oraz celnej kontroli towarów na granicy. Z ustaleń kontroli wynika, że w sąsiednim Granicznym Inspektoracie Weterynarii - w Olszynie, posiadającym dobre warunki lokalowe i techniczne, w 2001 r. dokonano 257 odpraw, a na jedną odprawę można było przeznaczyć do 160 minut (str. 67).

3.5. Niewystarczający i zły nadzór ze strony powiatowych inspektoratów weterynarii (PIW) nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia drobiowego - zdaniem NIK - spowodowany był m. in. rozluźnioną dyscypliną wykonywania zadań nadzoru i kontroli ze strony pracowników tej Inspekcji. Prowadziło to w efekcie do działań nierzetelnych ( str. 69).

Z ustaleń kontroli wynika, że spośród 14 skontrolowanych PIW:

3.6. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez Inspekcję Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) w 12 zakładach branży drobiarskiej wykazały, iż wszystkie te zakłady miały formalnie zorganizowany system kontroli wewnętrznej oraz objęte były nadzorem sanitarno - weterynaryjnym (str. 74-77);
  1. W powiatowych (miejskich) stacjach sanitarno-epidemiologicznych (PSSE) stwierdzono nieprawidłowości w zakresie nadzoru sprawowanego nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi. Mała była skuteczność kontroli, wyrażano zgodę na rozpoczęcie działalności produkcyjnej bez stosownego odbioru. Wystąpiły przypadki braku współpracy pomiędzy inspekcją weterynaryjną i sanitarną.
    1. W działalności 6 - tj. połowy skontrolowanych PSSE – stwierdzono małą skuteczność kontroli w zakresie usuwania w nadzorowanych przetwórniach mięsa i sklepach mięsnych uchybień sanitarnych, polegających m. in. na braku aktualnych badań profilaktycznych osób zatrudnionych w  bezpośrednim kontakcie z  żywnością, oraz niewłaściwym stanie technicznym wyposażenia obiektów (str. 75-76).
    2. W 1/3 skontrolowanych PSSE sposób przeprowadzenia kontroli w nadzorowanych podmiotach i realizacja ich wyników nie zawsze były właściwe: w protokołach kontroli nie podawano jakie konkretnie przepisy zostały naruszone, a stwierdzone uchybienia zalecano usunąć w wyznaczonym terminie poprzez zapis w protokole kontroli, zamiast w formie decyzji administracyjnej (str. 75).
    3. W 2 kontrolowanych PSSE stwierdzono przypadki wyrażenia zgody zakładom drobiarskim na rozpoczęcie działalności gospodarczej bez przeprowadzenia odbioru sanitarno – higienicznego (str. 75).
    4. W 2 skontrolowanych PSSE stwierdzono przypadki niedostatecznej współpracy pomiędzy organami inspekcji weterynaryjnej i inspekcji sanitarnej w zakresie wzajemnego przekazywania informacji i przeprowadzania wspólnych kontroli obiektów podlegających inspekcji weterynaryjnej, a nadzorowanych przez inspekcję sanitarną (str. 76).
  1. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez Inspekcję Handlową w 13 supermarketach (ze stoiskami lub działami z artykułami drobiowymi) wykazały małą skuteczność nadzoru nad jakością sprzedawanych artykułów drobiarskich sprawowanego przez organy weterynaryjne i sanitarne, a także przez kontrolę wewnętrzną tych jednostek. Bez zgody inspekcji sanitarnej i weterynaryjnej prowadzono sprzedaż lub produkcję artykułów mięsnych. Sprzedawano towary nie zawsze odpowiadające obowiązującym normom, źle oznakowane, o cenach niższych niż ceny zbytu.
5.1.W 2 placówkach handlowych stwierdzono, że bez zezwolenia organu sanitarnego prowadzono dział mięsny, a bez zgody organu weterynaryjnego prowadzono produkcję i sprzedaż mięsa mielonego. W ocenie NIK, było to nielegalne (str. 82).
    1. W 4 placówkach zakwestionowano 151 partii towarów, ok. 21% kontrolowanych, na kwotę 11.743 zł., głównie pod względem organoleptycznym oraz mikrobiologicznym. Nierzetelność dotycząca jakości towarów drobiowych polegała najczęściej na zaniżeniu zawartości wsadu surowcówmięsno-tłuszczowych w połączeniu z  zawyżoną zawartością skrobi lub galarety. Świadczy to o celowym działaniu niektórych producentów zastępujących droższe surowce mięsne tańszymi substancjami dodatkowymi nie mięsnymi i mięsnymi (str. 83).
    2. W 8 placówkach handlowych stwierdzono 42 partie towarów drobiowych nieprawidłowo oznakowanych zarówno przez producenta jak i sprzedającego co do składu surowcowego i sposobu obróbki, zawierające substancje utrwalające zakazane przez Ministra Zdrowia, nie spełniające innych wymogów Polskich Norm (str. 83).
    3. W 4 skontrolowanych przez IH placówkach handlowych stwierdzono stosowanie na niektóre towary drobiowe cen detalicznych poniżej cen zakupu, tzw. cen promocyjnych, stwarzając symptomy nieuczciwej konkurencji dla innych producentów (str. 85).
  1. Wnioski
Analizując wyniki kontroli i mając na uwadze dotychczasowy zakres realizacji przez skontrolowane jednostki wniosków pokontrolnych skierowanych w wystąpieniach pokontrolnych NIK, Najwyższa Izba Kontroli wnosi o rozważenie podjęcia działań przez:

A. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi mających na celu:

  1. Stworzenie systemu pełnej identyfikacji podmiotów z poszczególnych segmentów branży drobiarskiej, w zakresie hodowli, chowu, uboju i przetwórstwa drobiu oraz jaj.
  2. Spowodowanie zbilansowania podaży i popytu na produkty branży drobiarskiej oraz doskonalenia systemu informacji rynkowej umożliwiającej podejmowanie właściwych decyzji przez poszczególne segmenty branży drobiarskiej.
  3. Wzmocnienie techniczne i organizacyjne granicznych inspektoratów weterynarii, w porozumieniu z Ministrem Finansów, dla szybszego dostosowania ich do wymaganych standardów.
  4. Spowodowanie, w porozumieniu z Ministrem Finansów, aby w planie finansowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ujmowano środki finansowe na dopłaty do oprocentowania kredytów udzielanych dla jednostek branży drobiarskiej.
  5. Kontynuowanie działań, w porozumieniu z Ministrem Gospodarki, prowadzących do renegocjacji warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych...” z dnia 17 maja 1995 r. w celu zapewnienia równości Stron w jego realizacji.
  6. Przywrócenie ustawowego zakazu importu mięsa mechanicznie odkostnionego, w tym mięsa drobiowego.
B. Ministra Finansów w zakresie:
  1. Utworzenia rezerwy celowej w budżecie państwa na utrzymanie urządzeń technicznych na przejściach granicznych w ciągłej sprawności i ich bieżące uzupełnianie, lub zapewnienie wojewodom środków finansowych na realizację tych celów, a zwłaszcza na utrzymanie wag najazdowych do ważenia pojazdów z towarami odprawianymi na granicy państwa.
  2. Wsparcia organizacyjnego i finansowego służb celnych dla wprowadzenia wielofunkcyjnych i wydajnych systemów informatycznych do monitorowania obrotu towarów drobiowych na granicy państwowej.
  3. Podjęcia efektywnych działań, we współpracy z organami weterynaryjnymi, mających na celu wyeliminowanie przypadków dokonywania odpraw celnych towarów pochodzenia zwierzęcego, w tym drobiowego, bez uprzednio przeprowadzonej kontroli weterynaryjnej.
C. Głównego Lekarza Weterynarii mających na celu:
  1. Wzmocnienie nadzoru nad działaniami granicznych i powiatowych inspektoratów weterynarii.
  2. Pilne zakończenie prac nad nowym systemem ewidencji granicznych odpraw towarów dokonywanych przez służby weterynaryjne i wdrożenie tego systemu.
  3. Zapobieganie wprowadzaniu do  obrotu handlowego artykułów drobiarskich nieznanego pochodzenia i nie badanych przez lekarzy weterynarii.
  4. Spowodowanie prowadzenia przez powiatowych inspektoratów weterynarii rejestrów nadzorowanych podmiotów i dokumentowania czynności nadzoru weterynaryjnego oraz prawidłowego ewidencjonowania przychodów i wydatków na koncie środka specjalnego pod nazwą “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”.
D. Głównego Inspektora Sanitarnego mających na celu:
  1. Wzmocnienie nadzoru nad działaniami powiatowych organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w stosunku do jednostek produkujących oraz dokonujących obrotu i sprzedaży artykułów drobiarskich.
E. Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej mających na celu: 1. Kontynuowanie kontroli w handlu detalicznym, ukierunkowanych na obrót i przetwórstwo mięsem, w tym drobiowym.
II. CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA
1. Charakterystyka stanu prawnego 1.1. Przepisy ogólne dotyczące warunków zdrowotnych żywności i żywienia oraz normalizacji.

Do dnia 23 września 2001 r. podstawowe regulacje prawne w zakresie postępowania ze środkami spożywczymi zawierała ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, zwana dalej “ustawą o warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r.”, lub “ustawą z 25.11.1970 r.”, natomiast od dnia 23 września 2001 r. w przedmiotowym zakresie obowiązuje ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, zwana dalej “ustawą o warunkach zdrowotnych z 11.05.2001 r.” Ustawą tą utrzymano w mocy dotychczasowe przepisy wykonawcze, o ile nie są one sprzeczne, do czasu wydania przepisów na jej podstawie, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2002 r. (art.59).

W zakresie objętym niniejszą kontrolą zastosowanie mają przede wszystkim przepisy ustawy o  warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r. wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi.

Ustawa o warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r. wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi normuje warunki produkcji środków spożywczych i używek oraz obrotu nimi w zakresie niezbędnym do ochrony zdrowia ludności; ponadto określa wymogi stawiane wszelkim materiałom stykającym się ze środkami spożywczymi w procesie produkcji lub w toku ich obrotu (art. 1).

W myśl tej ustawy środki spożywcze i używki będące surowcami i półfabrykatami, a także środki spożywcze i używki przeznaczone do spożycia nie mogą być szkodliwe dla zdrowia ludzkiego i zepsute ani sfałszowane oraz muszą odpowiadać innym warunkom ustalonym ze względu na ochronę zdrowia (art. 3 ust. 1). Ponadto w środkach spożywczych, używkach albo na ich powierzchni nie mogą znajdować się substancje obce, tego rodzaju lub w takich ilościach, które są szkodliwe dla zdrowia ludzkiego lub powodują zmiany organoleptyczne w stopniu uniemożliwiającym spożycie. Dopiero po usunięciu substancji obcych organ sprawujący nadzór nad zdrowotną jakością tych artykułów może stwierdzić ich przydatność do spożycia lub używania (art. 4 ust. 1-3).

Ustawa zakazuje wykorzystywania do żywienia ludzi lub do produkcji innych środków spożywczych produktów pochodzących od zwierząt lub ze zwierząt, którym podawano substancje o działaniu hormonalnym. W przypadku podawania zwierzętom substancji hormonalnych w celach leczniczych i hodowlanych - wymienione środki spożywcze mogą być pozyskiwane bez ograniczeń po upływie obowiązującego okresu karencji lub po przeprowadzeniu badań na obecność pozostałości hormonów. Produkty pochodzące od zwierząt lub ze zwierząt, którym podawano hormony, nie mogą być przeznaczone do produkcji środków spożywczych dla niemowląt i dzieci, a także żywności dietetycznej (art. 6, ust. 1-3). Ponadto ustawa zakazuje wykorzystywania dla celów żywienia ludzi lub do produkcji innych środków spożywczych produktów pochodzących ze zwierząt lub od zwierząt, a zawierających pozostałości podawanych tym zwierzętom antybiotyków (art. 7).

Ustawa z 25.11.1970 r. odnośnie warunków sanitarnych i zasad przestrzegania higieny przy produkcji i składowaniu środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego odsyła do przepisów odrębnych (art. 17, ust. 4).

Ogólne zasady działania wewnętrznej kontroli jakości zdrowotnej środków spożywczych i używek oraz przestrzegania higieny w zakładach produkcyjnych lub wprowadzających do obrotu takie artykuły określa minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa w drodze rozporządzenia (art. 17 ust. 2 i 2a ustawy z 25.11.1970r.)

Ustawa z 25.11.1970 r. określa: zasady znakowania środków spożywczych (art. 15), zasady określania daty przydatności do spożycia (art. 18), wymagania kwalifikacyjne lub stanu zdrowia osób zatrudnionych przy produkcji lub obrocie środkami spożywczymi (art. 17 ust. 3a i art. 20). Ustawa ta ponadto przewiduje wydanie odrębnych aktów wykonawczych określających m.in. ogólne wymagania sanitarne dot. przewozu środków spożywczych (art. 21, ust. 2).

Z ustawy o warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r. wynika znaczna część uprawnień organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz Inspekcji Weterynaryjnej. Stosownie do art. 22 ust. 1-3 tej ustawy:

W ustawie z 25.11.1970 r. unormowano również uprawnienia ww. organów jako organów nadzoru, do wydawania decyzji niezbędnych dla zapewnienia należytej ochrony zdrowia człowieka (art. 25 i 26). Ponadto, ustawa upoważnia organy Inspekcji Sanitarnej do przeprowadzenia kontroli doraźnych w jednostkach organizacyjnych i w miejscach nadzorowanych - w myśl art. 22 ust. 3 ustawy - przez Inspekcję Weterynaryjną. IW obowiązana jest uwzględnić wnioski IS wynikające z kontroli oraz wydać decyzje mające na celu usunięcie stwierdzonych uchybień (art. 22 ust. 4 i 5).

Organy Inspekcji Weterynaryjnej mogą upoważnić do wykonywania nadzoru przewidzianego w art. 22 ust. 3 ustawy pracowników inspektoratów weterynarii w trybie i na zasadach ustalonych przez Ministrów Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Zdrowia (art. 23).

Szczegółowe zasady współpracy organów Inspekcji Weterynaryjnej z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w tym sprawy należące do wyłącznej właściwości IS w zakładach objętych nadzorem weterynarii, takie jak: kontrola wody używanej przez te zakłady i nadzór nad produkcją dietetycznych środków spożywczych określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Rolnictwa z dnia 12 września 1972 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia.

Stosownie do postanowień ustawy z 25.11.1970 r., zdrowotne warunki jakości środków spożywczych, używek i substancji dodatkowych dozwolonych oraz metody badania tych artykułów lub ich grup określają normy ustanowione i uznane za obowiązkowe w trybie przepisów o normalizacji, z tym zastrzeżeniem, że normy te powinny być zgodne z warunkami zdrowotnymi określonymi w ustawie o warunkach zdrowotnych lub w  przepisach wykonawczych wydanych na jej podstawie (art. 10).

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji stosowanie Polskich Norm (PN) jest dobrowolne, z tym, że ich stosowanie jest obowiązkowe, jeżeli taki obowiązek zostanie ustalony w drodze rozporządzenia właściwego ministra albo wynika z powołania normy w ustawie (art. 19 ust. 2 i 3). Na podstawie tego przepisu Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej rozporządzeniem z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie obowiązku stosowania Polskich Norm wprowadził obowiązek stosowania PN wymienionych w załączniku do tego rozporządzenia. W pozycjach od 96 do 120 i od 134 do 147 tego załącznika wymieniono PN dotyczące m. in. mięsa drobiowego, produktów drobiarskich i przetworów jajowych.

Wyjątek od ww. zasady stanowi art. 21 ustawy o normalizacji dający uprawnienie ministrowi, który wprowadził obowiązek stosowania Polskiej Normy, do udzielenia zezwolenia (decyzją) na odstąpienie od tego obowiązku w całości albo w części, na warunkach i w trybie określonym tym przepisem.

1. 2. Przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Sanitarnej

Podstawowe regulacje prawne dotyczące Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS) określa ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zwana dalej “ustawą o PIS”. PIS powołana jest do nadzoru nad warunkami m. in. zdrowotnymi żywności, żywienia i przedmiotów użytku – w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobiegania powstawaniu chorób zakaźnych i zawodowych (art. 1, pkt. 6).

Państwowa Inspekcja Sanitarna podlega ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. Inspekcją kieruje Główny Inspektor Sanitarny, jako centralny organ administracji rządowej podległy ministrowi właściwemu do spraw zdrowia (art. 7, ust. 1 i 2 oraz art. 8, ust. 1). Główny Inspektor Sanitarny zadania wykonuje przy pomocy Głównego Inspektoratu Sanitarnego (art. 7, ust. 3).

W myśl art. 10, ust. 1, pkt. 2-4 ustawy o PIS organami PIS ponadto są: państwowy wojewódzki inspektor sanitarny, państwowy powiatowy inspektor sanitarny oraz państwowy graniczny inspektor sanitarny. Państwowy wojewódzki, państwowy powiatowy i państwowy graniczny inspektor sanitarny kierują działalnością odpowiednio: wojewódzkiej, powiatowej, granicznej stacji sanitarno-epidemiologicznej, będących zakładami opieki zdrowotnej (art. 10, ust. 4).2.

W rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), organem właściwym w sprawach należących do zakresu zadań i kompetencji PIS, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, jest państwowy powiatowy lub państwowy graniczny inspektor sanitarny. W postępowaniu administracyjnym organami wyższego stopnia w rozumieniu kpa są: w stosunku do powiatowego i granicznego inspektora sanitarnego – wojewódzki inspektor sanitarny, w stosunku do wojewódzkiego inspektora sanitarnego – Główny Inspektor Sanitarny (art. 12, ust. 1 i 2).

Uprawnienia PIS, w tym inspektorów sanitarnych, określają przepisy art. od 23 do 37 ustawy o PIS. Inspektor sanitarny w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo m. in. do wstępu o każdej porze dnia i nocy do zakładów pracy, obiektów handlowych, środków transportu, itd., zabezpieczania m. in. środków spożywczych mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Wykonywanie wszelkich czynności związane z realizacją zadań należących do inspektorów sanitarnych należy m. in. do zadań stacji sanitarno-epidemiologicznych, których organizację i zasady działania określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie organizacji i zasad działania stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz kwalifikacji wymaganych od pracowników tych stacji.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra ZiOS z dnia 4 listopada 1985 r. w sprawie książki kontroli sanitarnej każdy zakład pracy jest obowiązany posiadać książkę kontroli sanitarnej według wzoru określonego w załączniku do rozporządzenia.
 
 

1.3. Przepisy dotyczące Inspekcji Weterynaryjnej

Z dniem 15 grudnia 1997 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, zwana dalej “ustawą o zwalczaniu chorób zwierząt”.

Ustawa określa zasady zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, badania zwierząt rzeźnych i mięsa, wymagania weterynaryjne dotyczące produkcji towarów i obrotu nimi oraz organizację, zasady i tryb działania Inspekcji Weterynaryjnej (art. 1).

Stosownie do postanowień ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt podmioty podejmujące działalność lub zajmujące się zarobkowym przewozem zwierząt lub ich skupem i sprzedażą, produkcją, wylęgiem drobiu - są obowiązane zgłosić właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynarii zamiar rozpoczęcia działalności w terminie co najmniej 30 dni przed jej rozpoczęciem i zaprzestania działalności z wyprzedzeniem 7 dniowym. Prowadzenie ww. działalności wymaga spełnienia warunków lokalizacyjnych, technicznych, sanitarnych, technologicznych i organizacyjnych zabezpieczających przed zagrożeniem epizootycznym lub epidemicznym i zapewniających właściwą jakość zdrowotną towarów, zwanych dalej "warunkami weterynaryjnymi" (art. 5 ust. 1 i 3).

Powiatowy lekarz weterynarii właściwy ze względu na miejsce prowadzenia m. in. ww. działalności wydaje decyzję administracyjną stwierdzającą spełnienie warunków weterynaryjnych do prowadzenia tej działalności albo o ich niespełnieniu (ust. 3a), a następnie może w tym zakresie dokonywać kontroli (art. 5 ust. 3b). Odwołanie od decyzji przysługuje w trybie przewidzianym w art. 39 ust. 2. Zgodnie z art. 5 ust. 3c i 3d powiatowy lekarz weterynarii powinien prowadzić rejestr ww. podmiotów.

W razie stwierdzenia, że działalność ww. podmiotów jest prowadzona niezgodnie z warunkami weterynaryjnymi, powiatowy lekarz weterynarii może wydać decyzję administracyjną nakazującą usunięcie uchybień lub wstrzymującą prowadzenie działalności do czasu ich usunięcia, a w razie stwierdzenia, że prowadzenie działalności stwarza zagrożenie epizootyczne lub epidemiczne, powiatowy lekarz weterynarii powinien nakazać, w drodze decyzji administracyjnej, niezwłoczne usunięcie uchybień, oraz zawiadomić o tym właściwą okręgową izbę lekarsko-weterynaryjną. Jeżeli podmiot prowadzący działalność nie stosuje się do zaleceń wynikających z decyzji, powiatowy lekarz weterynarii może zakazać, w drodze decyzji, dalszego prowadzenia działalności (art. 6 ust. 1-3).

W myśl art. 31 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt istnieje obowiązek zapewnienia warunków weterynaryjnych przez podmioty prowadzące m. in. działalność lub zajmujące się ubojem zwierząt rzeźnych, rozbiorem i przetwórstwem mięsa oraz produkcją mięsa mielonego i wyrobów mięsnych niepoddanych obróbce termicznej, pozyskiwaniem i przetwórstwem jaj konsumpcyjnych i innych środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego, a także ich składowaniem i transportem. Podmioty zajmujące się tą działalnością mają obowiązek zgłoszenia zamiaru jej rozpoczęcia właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynaryjnemu co najmniej 60 dni przed jej rozpoczęciem oraz zaprzestania działalności w terminie 7 dni od jej zaprzestania. Powiatowy lekarz weterynarii nadaje ww. zakładom weterynaryjny numer identyfikacyjny i wpisuje do rejestru zakładów. Zakłady te obejmuje się ponadto systemem numeracji, który prowadzi Główny Lekarz Weterynarii (art. 31a).

Zgodnie z art. 7 ust. 15 i 16 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt, zwierzęta inne niż wymienione w ust. 1 i 2 tego artykułu, m. in. drób, mogą być wprowadzane do obrotu, jeżeli są zaopatrzone w świadectwa zdrowia, wystawiane przez powiatowego lekarza weterynarii oddzielnie dla każdej partii tych zwierząt. Świadectwa zdrowia są wystawiane dla zwierząt pochodzących z gospodarstw lub stad spełniających warunki weterynaryjne.

Przepisy dotyczące zapobiegania przenoszeniu z zagranicy i za granicę chorób zakaźnych zwierząt zawarte zostały w art. 10 - 18 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt. Zgodnie z art. 10 - weterynaryjnej kontroli granicznej podlega:

  1. wprowadzanie lub zamiar wprowadzenia towarów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej "przywozem",
  2. wyprowadzanie lub zamiar wyprowadzenia towarów poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej "wywozem",
  3. przewóz towarów lub zamiar przewozu w procedurze tranzytu w rozumieniu przepisów Kodeksu celnego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do innych krajów, zwany dalej "przewozem".
Obowiązujący do dnia 25 października 2001 r. art. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt, zabraniał przywozu z zagranicy mięsa mechanicznie odkostnionego.

Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych mięso mechanicznie odkostnione może być używane w stanie surowym do wytwarzania przetworów mięsnych w zakładzie przetwórczym, w którym zostało pozyskane, a po obróbce cieplnej może być używane w innym zakładzie.

W noweli do ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt z dnia 25 lipca 2001 r. uchylono wymieniony pkt 2 w art. 10, natomiast dodano przepis art. 10a pkt 2 zabraniający przywozu mięsa niezdatnego do spożycia lub mięsa warunkowo zdatnego do spożycia. Przepis ten wszedł w życie z dniem 26 października 2001 r.

Art. 11 ust 1 i 2 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt określa warunki, pod jakimi mogą być przywożone zwierzęta oraz mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, materiał biologiczny, niejadalne produkty zwierzęce oraz środki żywienia zwierząt.

Zgodnie z art. 13 towary przewożone nie mogą być na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyładowywane lub przeładowywane bez zgody właściwego powiatowego lekarza weterynarii lub właściwego granicznego lekarza weterynarii, zaś art. 14 ust 1 stanowi, że towary przywożone oraz przewożone podlegają weterynaryjnej kontroli granicznej.

W myśl art. 14 ust. 4 oraz art. 18 weterynaryjna kontrola graniczna obejmuje zarówno w przypadkach przywozu oraz przewozu:

  1. sprawdzenie, czy nie zostały naruszone przepisy art. 10a,
  2. kontrolę dokumentów,
  3. kontrolę tożsamości,
  4. oględziny towaru, a w razie potrzeby jego badanie,
  5. kontrolę fizyczną,
  6. sprawdzenie, czy nie zostały naruszone przepisy dotyczące ochrony zwierząt podczas transportu,
  7. postawienie w świadectwie zdrowia odpowiedniej pieczęci i dokonanie wpisu przez granicznego lekarza weterynarii o przeprowadzeniu kontroli i jej wyniku.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 towary przywiezione z zagranicy podlegają badaniom w wyznaczonych miejscach, a zwierzęta przeznaczone do chowu lub hodowli podlegają kwarantannie. Uboju przywiezionych zwierząt rzeźnych dokonuje się bez zbędnej zwłoki w rzeźni wyznaczonej przez powiatowego lekarza weterynarii, stosownie do wymagań zdrowotnych zwierząt, przy czym zwierzęta muszą być ubite w tej rzeźni nie później niż 5 dni po ich przywiezieniu do rzeźni (ust. 2). W zależności od wyników badań, powiatowy lekarz weterynarii wydaje decyzję: o dopuszczeniu towaru do obrotu w kraju, nakazującą wywóz towaru za granicę, nakazującą zniszczenie towaru, nakazującą zabicie zwierzęcia lub ubój sanitarny w wyznaczonej rzeźni (ust. 3).

Właściwy powiatowy lekarz weterynarii sprawujący nadzór nad składem celnym, wolnym obszarem celnym, składem wolnocłowym, w zakresie przestrzegania warunków weterynaryjnych, kontroluje wprowadzanie i wyprowadzanie towarów ze składu celnego, wolnego obszaru celnego, składu wolnocłowego w zakresie (art.14 ust.9).

Zgodnie z art. 18 weterynaryjna kontrola graniczna przy wywozie towarów za granicę obejmuje sprawdzenie dokumentów wymaganych przez władze weterynaryjne państwa, do którego towar jest wywożony, oględziny towaru, a w razie potrzeby jego badanie z zastosowaniem przepisówart. 14 ust. 4 pkt. 2 i ust. 5 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt.

Ustawą o zwalczaniu chorób zwierząt powołano Inspekcję Weterynaryjną (IW), kierowaną przez Głównego Lekarza Weterynarii (GLW), będącego centralnym organem administracji rządowej, realizującego swe zadania przy pomocy Głównego Inspektoratu Weterynarii (art. 34, ust. 1).

Zakres działania IW określa art. 35 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt. Zadania IW wykonują następujące jej organy: Główny Lekarz Weterynarii, wojewoda przy pomocy wojewódzkiego lekarza weterynarii jako kierownika wojewódzkiej inspekcji weterynaryjnej wchodzącej w skład zespolonej administracji wojewódzkiej, powiatowy lekarz weterynarii jako kierownik powiatowej inspekcji weterynaryjnej wchodzącej w skład zespolonej administracji powiatowej pod zwierzchnictwem starosty oraz graniczny lekarz weterynarii (art. 36, ust. 1 ustawy).

Siedziby i terytorialny zakres działania granicznych lekarzy weterynarii określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r.

Przejścia graniczne, na których jest dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 10 grudnia 1997 r.

Organy IW przy wykonywaniu swoich zadań stosownie do art. 40 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt obowiązane są współpracować z właściwymi organami Inspekcji Sanitarnej i organami jednostek samorządu terytorialnego.

1. 4. Przepisy dotyczące służb celnych i odpraw towarów

Obowiązująca od 1 stycznia 1988 r. ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, zwany dalej “K.cel.”, reguluje zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych (art. 1 ).

W myśl art. 2. § 1 K.cel. wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego następuje w chwili faktycznego przywozu towaru na polski obszar celny lub jego faktycznego wywozu z tego obszaru.

W Kodeksie celnym procedura celna obejmuje: dopuszczenie do obrotu, tranzyt, skład celny, uszlachetnienie czynne, przetwarzanie pod kontrolą celną, odprawę czasową, uszlachetnienie bierne, wywóz (art. 3 § 3).

Towary mogą być rozładowane lub przeładowane ze środków transportu wyłącznie za zgodą organu celnego, w miejscach wyznaczonych lub uznanych przez ten organ. Jednakże w wypadku bezpośredniego zagrożenia wymagającego natychmiastowego wyładunku wszystkich towarów lub ich części, uzyskanie takiej zgody nie jest wymagane. O takim zdarzeniu należy niezwłocznie poinformować organ celny (art. 44, § 1).

Tranzyt został uregulowany w przepisach art. 97-101 K.cel. W myśl tych przepisów procedura tranzytu pozwala na przemieszczenie z jednego do drugiego miejsca znajdującego się na polskim obszarze celnym: towarów niekrajowych, nie podlegających w tym czasie należnościom celnym przywozowym i środkom polityki handlowej, jeśli przemieszczanie towarów ma się zakończyć poza polskim obszarem celnym, oraz towarów niekrajowych, jeśli przemieszczanie towarów ma się zakończyć na polskim obszarze celnym, lub towarów krajowych w wypadkach określonych w przepisach szczególnych (art. 97§ 1). Towary te mogą być objęte procedurą tranzytu nie dłużej niż 14 dni, niezależnie od tego, ile razy towary były objęte tą procedurą, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Osobą uprawnioną do korzystania z procedury tranzytu jest główny zobowiązany (art. 101 § 1). Jest to osoba, która sama lub za pośrednictwem upoważnionego przedstawiciela, przez zgłoszenie celne, wyraziła wolę wykonania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu (art. 99 § 1).

Główny zobowiązany powinien złożyć zabezpieczenie w celu zagwarantowania pokrycia kwoty, wynikającej z długu celnego i innych należności mogących powstać w związku z przywozem lub wywozem towaru, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 99 § 2). Zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia może nastąpić tylko w wypadkach określonych w art. 99 § 3 i art. 100 § 1 i § 2.

Stosownie do postanowień art. 100 § 4 K.cel. Minister Finansów w rozporządzeniu z dnia 1 grudnia 1997 r. określił tryb i warunki wydawania i cofania pozwoleń na zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia przy przewozie towarów w ramach procedury tranzytu, szczegółowe wymogi, które powinna spełniać osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia, wysokość kwoty oraz wykaz towarów, przy których przewozie nie udziela się zwolnienia od złożenia zabezpieczenia. Rozporządzenie to zostało znowelizowane rozporządzeniami Ministra Finansów z dnia 12 maja 1999 r. i 20 września 2000 r..

Na podstawie art. 12 § 3 K.cel. Minister Finansów określił w drodze rozporządzenia z dnia 8 października 1999 r. rodzaje dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej i osoby zobowiązane do ich przechowywania.

Towary mogą być również przewożone przez polski obszar celny m.in. w oparciu o karnet TIR i dokumenty celne innych krajów, dopuszczone do stosowania w Polsce na podstawie Konwencji.

Konwencja celna dotycząca zastosowania karnetów TIR określa zasady przewozu towarów z wyjściowego urzędu celnego do docelowego urzędu celnego zgodnie z procedurą TIR, ustaloną przez tę konwencję. Konwencję stosuje się do przewozu towarów bez przeładunku przez jedną lub kilka granic, od wyjściowego urzędu celnego jednego państwa do docelowego urzędu celnego innego państwa, w pojazdach drogowych, zespołach pojazdów lub w kontenerach.

Funkcjonowanie składów celnych określają przepisy art. 102-120 K.cel. Wynika z nich, że składem celnym jest miejsce określone w pozwoleniu wydanym przez organ celny, podlegające dozorowi celnemu i kontroli celnej, w którym towary mogą być składowane zgodnie z ustalonym warunkami (art. 102 § 2). Skład celny może być składem celnym publicznym lub składem celnym prywatnym. Składem celnym publicznym jest skład celny, z którego może korzystać każda osoba krajowa w celu składowania towarów. Składem celnym prywatnym jest skład celny przeznaczony do składowania przez prowadzącego skład celny towarów przeznaczonych wyłącznie na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (art. 103).

Procedura składu celnego pozwala na składowanie w nim towarów niekrajowych, które w czasie tego składowania nie podlegają cłu, ani ograniczeniom i zakazom określonym w przepisach odrębnych, z wyjątkiem ograniczeń i zakazów stosowanych do ochrony porządku lub bezpieczeństwa publicznego, obyczajności, higieny lub zdrowia ludzi, zwierząt i roślin oraz ochrony środowiska, a także towarów krajowych dla których dokonano odpowiednich wywozowych formalności celnych (art. 102).

Opłaty w sprawach celnych regulują przepisy art. 275-277 K.cel., z których m.in. wynika, że organ celny pobiera opłatę za wydanie pozwolenia i koncesji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 275 § 1), za przechowanie towarów w depozycie lub w magazynie prowadzonym przez organ celny (art. 275 § 2), opłaty manipulacyjne i opłaty manipulacyjne dodatkowe w przypadkach wskazanych w art. 275 § 3 i § 4. Opłaty są pobierane na zasadach i w trybie ustalonym dla należności celnych przywozowych i wywozowych (art. 277).

Na mocy przepisów K.cel. cła określane są na podstawie taryfy celnej lub innych środków taryfowych (art. 13 § 1). Wartość celna towarów określana jest w celu ustalenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz innych należności pobieranych przez organ celny, jak również stosowania środków polityki handlowej (art. 21).

Według stanu prawnego obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2002 r. centralnym organem administracji państwowej w sprawach celnych był Prezes Głównego Urzędu Ceł, nadzorowany przez Ministra Finansów (art. 278. § 1 K.cel.). Prezesa Głównego Urzędu Ceł, na wniosek Ministra Finansów, powoływał i odwoływał Prezes Rady Ministrów (art. 279. § 1).

Organem administracji państwowej w sprawach celnych był dyrektor urzędu celnego (art. 278 § 2).

Ustawą z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw zostały zniesione niektóre centralne organy administracji rządowej, a m. in.:

1) z dniem 30 kwietnia 2002 r. Prezesa Głównego Urzędu Ceł,

2) z dniem 30 czerwca 2002 r. Generalnego Inspektora Celnego.

Zasady, zakres i tryb przekształceń w administracji celnej oraz zasady przeniesienia zadań i kompetencji znoszonych organów administracji państwowej w sprawach celnych określa ustawa z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw. Zgodnie z art. 2 ustawy zniesiono:
  1. centralny organ administracji państwowej w sprawach celnych - Prezesa Głównego Urzędu Ceł,
  2. organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego.
Utworzono natomiast (art. 3 ustawy) nowe organy administracji rządowej w sprawach celnych:

1) dyrektora izby celnej,

2) naczelnika urzędu celnego.

Zgodnie z art. 4 ww. ustawy do zakresu działania dyrektorów izb celnych przechodzą dotychczasowe zadania i kompetencje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych. Dotychczasowe zadania i kompetencje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w zakresie indywidualnych postępowań dotyczących pozwoleń na karnet TIR oraz decyzji w sprawach ochrony praw własności intelektualnej - przechodzą do zakresu działania dyrektora lub dyrektorów izb celnych wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Dotychczasowe zadania i kompetencje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w zakresie indywidualnych postępowań dotyczących wiążącej informacji taryfowej oraz wiążącej informacji o pochodzeniu towarów - przechodzą do zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Art. 5 ustawy z 1 marca 2002 r. stanowi, że do zakresu działania naczelników urzędów celnych przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektora urzędu celnego inne niż ww. przeszły do zakresu działania dyrektora izby celnej.

Zgodnie z art. 6 ww. ustawy: dotychczasowe urzędy celne utworzone na podstawie art. 284 § 3 Kodeksu celnego stają się z mocy prawa izbami celnymi, urzędami obsługującymi organ administracji rządowej w sprawach celnych - dyrektora izby celnej. Jednocześnie tworzy się urzędy celne jako urzędy, o których mowa w art. 284 § 2 K. cel., obsługujące organ administracji rządowej w sprawach celnych - naczelnika urzędu celnego.

Główny Urząd Ceł z dniem 1 maja 2002 r. przeszedł w stan likwidacji (art. 7 ustawy).

Wydano szereg przepisów wykonawczych dotyczących przekształceń w administracji celnej, a m. in.: rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 kwietnia 2002 r. w sprawie:

1.5. Przepisy dotyczące Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych

Podstawowym aktem prawnym dotyczącym Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) jest ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych, zwana dalej “ustawą o ISiPAR”. Zgodnie z art. 3, ust. 1 tej ustawy ISiPAR powołana jest m. in. do kontroli: gospodarki mięsem i drobiem oraz ich przetworami, działalności gospodarczej w zakresie przemysłowego tuczu, opasu, wypasu oraz uboju zwierząt rzeźnych i drobiu oraz skupu, składowania, transportu i przetwórstwa w wymienionych dziedzinach, a także przestrzegania obowiązujących przepisów i norm, zapobiegania oraz zwalczania niegospodarności i nadużyć, jak również do orzekania o jakości towarów.

Zadania ISiPAR wykonują: Główny Inspektor Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych, który jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi właściwemu do spraw rynków rolnych, oraz wojewoda - przy pomocy wojewódzkiego inspektora skupu i  przetwórstwa artykułów rolnych (WI SiPAR), jako kierownika wojewódzkiej inspekcji, wchodzącej w skład zespolonej administracji wojewódzkiej (art. 2 i 2a).

W postępowaniu administracyjnym organem pierwszej instancji jest WI SiPAR, a organem wyższego stopnia - Główny Inspektor SiPAR (art. 2c ustawy o ISiPAR).

1.6. Przepisy dotyczące Inspekcji Handlowej

Do 31 marca 2001 r. obowiązywała ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o Inspekcji Handlowej. Z dniem 1 kwietnia 2001 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej.

Inspekcja Handlowa (IH), jest organem kontroli, m. in. w zakresie legalności i rzetelności działania przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie produkcji, handlu i usług oraz kontroli produktów znajdujących się w obrocie handlowym lub przeznaczonych do wprowadzenia do takiego obrotu, w tym także w zakresie oznakowania i zafałszowań, oraz kontroli usług (art.1 i art. 3).

Organami wykonującymi zadania IH są: Główny Inspektor Inspekcji Handlowej, który podlega Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, oraz wojewoda – przy pomocy wojewódzkiego inspektora IH, jako kierownika wojewódzkiej IH wchodzącej w skład zespolonej administracji rządowej w województwie (art. 5 i art. 6).

Szczegółowe zasady wykonywania zadań przez IH określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1999 r. w sprawie trybu postępowania organów Inspekcji Handlowej.

1.7. Przepisy dotyczące dostosowania uregulowań krajowych w zakresie urzędowej kontroli żywności i higieny artykułów spożywczych oraz wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi do uregulowań obowiązujących w Unii Europejskiej

W ramach Unii Europejskiej podstawowymi aktami prawnymi dotyczącymi produkcji żywności są: Dyrektywa 89/397/EWG dotycząca urzędowej kontroli żywności, która określa generalne zasady sprawowania kontroli urzędowej nad produkcją, przetwórstwem i obrotem żywnością, oraz Dyrektywa 93/43/EWG w sprawie higieny artykułów spożywczych, która określa standardy sanitarno-higieniczne podczas produkcji i przetwarzania.

Wymogi  w zakresie pakowania, magazynowania, etykietowania i warunków transportu, a także szczegółowy system kontroli na poszczególnych etapach produkcji i obrotu towarowego w zakresie mięsa drobiowego oraz jaj określają Rozporządzenia Rady: Nr 1906/90/EWG, 1538/91/EWG, 1907/90/EWG i 1274/91/EWG. Dyrektywa Nr 71/118/EEC dotyczy problemów zdrowotnych wywierających wpływ na produkcję i wprowadzanie na rynek świeżego mięsa drobiowego. Dyrektywa ta ujednolica wymagania w zakresie warunków sanitarnych dotyczących mięsa drobiowego w rzeźniach drobiu, jak również warunków ich składowania i transportu.Z kolei Dyrektywa 91/494/EEC określa warunki sanitarne dla świeżego mięsa drobiowego importowanego z krajów trzecich na rynek wewnętrzny Wspólnoty. Wymagania w zakresie wyrobów z jaj przeznaczonych do bezpośredniego spożycia lub do przetwórstwa określa Dyrektywa Rady 89/437/EEC.

Z dniem 25 grudnia 1998 r. weszła w życie dyrektywa Unii Europejskiej nr 98/83/EC dotycząca jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Zawarte w dyrektywie parametry i wartości parametryczne, określone są w załączniku nr 1. Wymagania Unii Europejskiej wyrażone w przedmiotowej dyrektywie dotyczące zakresy badań jakości wody, dopuszczalnych stężeń analizowanych substancji oraz częstotliwości kontroli i metod badawczych są znacznie surowsze, niż obecnie obowiązujące w Polsce.

Polskim aktem prawnym, dotyczącym jakości wody, jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r. w  sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i  na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach, oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej.

1.8. Przepisy dotyczące kontrolowanych Agencji rządowych

Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa określa, że do zadań Agencji należy wspieranie m. in. inwestycji w przetwórstwie rolno-spożywczym, w pierwszej kolejności poprzez dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych.

Agencja Rynku Rolnego działa na podstawie ustawy z dnia 7 czerwca 1990 r. o jej utworzeniu.

1.9. Przepisy dotyczące regulacji obrotu z zagranicą towarami drobiowymi

Podstawowymi aktami prawnymi w Polsce z zakresu administrowania obrotem towarowym z zagranicą są:

Od dnia 21 kwietnia 2001 r. organem właściwym do wydawania decyzji w zakresie administrowania obrotem z zagranicą towarami rolno-spożywczymi jest Prezes Agencji Rynku Rolnego. Art. 4 § 6 m oraz art. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2001 r. o zmianie ustawy o Inspekcji Sanitarnej, ustawy o utworzeniu Agencji Rynku Rolnego, ustawy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ustawy Kodeks celny, ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej i ustawy o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami, oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 18 kwietnia 2001 r. w sprawie pozwoleń na przywóz towarów na polski obszar celny lub wywóz towarów z polskiego obszaru celnego określają że, Prezes Agencji Rynku Rolnego wydaje pozwolenie w  zakresie towarów rolno-spożywczych, w rozumieniu przepisów o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami oraz wynikające z: Regulacje taryfowe.

Wydawanie pozwoleń przywozu w ramach kontyngentów taryfowych zostało uregulowane w art. 14 § 6m ustawy Kodeks celny.

W 2001 r. oraz w I kwartale 2002 r. obowiązywało 7 rozporządzeń Rady Ministrów ustanawiających kontyngenty taryfowe wynikające z podpisania umów międzynarodowych wielostronnych oraz dwustronnych tj.:

Wykaz towarów drobiowych zawartych w kontyngencie taryfowym na 2001 r., na które ustanowiono obniżone stawki celne:
Lp.
Kod PCN
Wyszczególnienie
Stawka celna podstawowa
Stawka celna obniżona
Ilość (t)
1
2
3
4
5
6
1
PCN 0105
Drób domowy żywy
80% 
10%
340
2
PCN 0207
Mięso i jadalne podroby z drobiu z pozycji 0105
60% min. 0,6 Eur/kg
30% min. 0,3 Eur/kg
47.736
3
PCN 0408
Jaja ptasie bez skorupek i żółtka jaj, świeże, suszone 
123% min 1,96 Eur/kg
25% min 2 Eur/kg
122,6
Wykaz towarów drobiowych zawartych w kontyngencie taryfowym na 2002., na które ustanowiono obniżone stawki celne:
Lp.
Kod PCN
Wyszczególnienie
Stawka celna w Taryfie celnej
Stawka celna obniżona
Ilość (t)
1
2
3
4
5
6
1
PCN 0105
Drób domowy żywy
80% 
10%
340
2
PCN 0207
Mięso i jadalne podroby z drobiu z pozycji 0105
60% min. 0,6 Eur/kg
30% min. 0,3 Eur/kg
47.736
3
PCN 0408
Jaja ptasie bez skorupek i żółtka jaj, świeże, suszone 
123% min 1,96 Eur/kg
25% min 2 Eur/kg
122,6
Wykaz towarów drobiowych zawartych w kontyngencie taryfowym na 2001 r., na które ustanowiono zerowe stawki celne:
Lp.
Kod PCN
Wyszczególnienie
Ilość (t)
1
2
3
4
1
PCN 0207
Mięso i jadalne podroby z drobiu z pozycji 0105
21.000
2
PCN 160232
Przetwory z drobiu 
1.050
Wykaz towarów drobiowych zawartych w kontyngencie taryfowym na 2002 r., na które ustanowiono zerowe stawki celne:
Lp.
Kod PCN
Wyszczególnienie
Ilość (t)
Wysokość kaucji
1
2
3
4
5
1
PCN 0207
Mięso i jadalne podroby z drobiu z pozycji nr 0105
23.000
20 EUR/100 kg
2
PCN 160232
Przetwory z drobiu 
1.150
20 EUR/100 kg
Wykaz towarów drobiowych pochodzących z Republiki Słowenii na które ustanowiono obniżone stawki celne:
Lp.
Kod PCN
Wyszczególnienie
Stawka celna w Taryfie celnej
Stawka celna obniżona
Ilość (t)
1
2
3
4
5
6
1
PCN 0207
Mięso i jadalne podroby z drobiu z pozycji 0105
30% min. 0,3 Eur/kg
60%min 0,6 Eur/kg
500
2
PCN 0407
Jaja ptasie w skorupkach, świeże, konserwowane albo gotowane
12,5% min. 0,015 Eur/kg
25% min 0,03 Eur/kg
60

 

Regulacje pozataryfowe.

Wydawanie pozwoleń w ramach regulacji pozataryfowych (kontyngent, plafon, automatyczna rejestracja) zostało uregulowane w powołanej już ustawie z dnia 11 grudnia 1997 r. o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami.

Wykaz towarów objętych tą regulacją został określony w:

Lp.
Kod PCN
Wyszczególnienie
Ilość (t)
1
2
3
4
1
PCN 0207
Mięso i jadalne podroby z drobiu z pozycji 0105
5000

 

2. Uwarunkowania ekonomiczno-organizacyjne



 
 
 

2.1. Drobiarstwo, jako sektor działu produkcji zwierzęcej, dzieli się na dwa kierunki: nieśny i mięsny. Kierunek nieśny zaopatruje rynek w jaja spożywcze produkowane głównie w fermach towarowych kur niosek oraz jaja wylęgowe wytwarzane w fermach zarodowych i reprodukcyjnych. Kierunek mięsny dostarcza na rynek żywiec rzeźny produkowany w fermach towarowych brojlerów kurzych, kaczych i indyczych oraz drobiu wyrośniętego, a także z selekcji stad produkcyjnych - drobiu mięsnego i nieśnego. Krajowy rynek drobiu składa się z dwóch segmentów, które obejmują: Procesy prywatyzacyjne w branży drobiarskiej zostały zakończone. W Polsce w 2001 r. zaplecze surowcowe produkcji towarowej drobiu i jaj stanowi ok. 380 ferm stad rodzicielskich dostarczające jaja wylęgowe do 311 wylęgarni piskląt towarowych. Pogłowie kur w stadach rodzicielskich odmian mięsnych określa się na ok. 640 tys. sztuk, a odmian nieśnych na ok. 4.170 tys. sztuk. Ogólne zdolności wylęgowe szacuje się na ok. 350 mln piskląt rocznie. Zapewniają one możliwość produkcji ok. 900 tys. ton żywca rzeźnego oraz utrzymywania stada kur liczącego ok. 50 mln sztuk, w tym niosek 40 mln sztuk. Intensywną produkcję jaj spożywczych prowadzi się w Polsce w ok. 2500 kurnikach o średniej rocznej produkcji ok. 2 mln sztuk jaj. Dostarczają one rocznie na rynek krajowy ok. 5 mld jaj konsumpcyjnych. Równocześnie w chowie drobnostadnym (średnio 15-20 niosek) utrzymywane jest na wsi w warunkach chowu przydomowego ok. 16 mln niosek produkujących rocznie ok. 2,8 mld jaj, przeznaczonych głównie na samozaopatrzenie wsi i małych miasteczek. Produkcja fermowa żywca rzeźnego prowadzona jest w ok. 6000 kurników, w tym kurcząt - 4000, indyków – 400, kaczek – 100, a gęsi w ok. 1500 stadach. Odbiorcą żywca rzeźnego są zarówno ubojnie typu przemysłowego, ok. 50 firm, jak też drobne ubojnie lokalne – ok. 300 firm. W czerwcu 2001 r. pogłowie drobiu ogółem wynosiło 54.237,9 tys. szt. i w porównaniu z analogicznym okresem 2000 r. wzrosło o 3.432,2 tys. szt., tj. o 6,8%.

Wskutek braku w branży drobiarskiej dostatecznych powiązań integracyjnych typu pionowego, każdy producent jaj wylęgowych, piskląt czy też żywca drobiowego dokonuje samodzielnej, najczęściej zbyt optymistycznej, oceny przyszłego rozwoju i chłonności rynku w oparciu o własną wiedzę i posiadaną informację, nie znając zachowań innych producentów. Działalność producentów żywca drobiu rzadko jednak była związana umowami z ubojniami, nie miała więc charakteru działalności zorganizowanej w skali kraju.

Działająca do końca 2000 r. Centralna Stacja Hodowli Zwierząt (CSHZ), oraz utworzone z dniem 1 stycznia 2001 r. Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt (KCHZ), nie dokonywały kompletnego bilansowania potrzeb i możliwości produkcyjnych w hodowli zwierząt, w tym drobiu, pomimo że ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, zobowiązywała do takich działań jednostkę organizacyjną o zasięgu krajowym, prowadzącą ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej zwierząt, tj. CSHZ i KCHZ.

Polski Związek Zrzeszeń Hodowców i Producentów Drobiu stanowi organizację zrzeszającą ok. 13 tys. podmiotów, prowadzących działalność w zakresie hodowli, reprodukcji i produkcji towarowej drobiu. Jest organizacją zrzeszającą producentów surowca, tj. jaj reprodukcyjnych, spożywczych oraz żywca drobiowego W swojej strukturze poprzez zrzeszenie 16 organizacji regionalnych, obejmuje obszar całej Polski.

Produkcja żywca i mięsa drobiu stale się zwiększa. Produkcja żywca drobiu z 830 tys. ton w 2000 r. wzrosła w 2001 r. do 993 tys. ton, a mięsa wzrosła w porównywalnych okresach z 580 tys. ton do ok. 695 tys. ton, tj. po ok. 20%. Szczególnie wysoka dynamika produkcji dotyczyła chowu żywca kurcząt brojlerów. W 2001 r. wyprodukowano o 21,5% więcej kurcząt rzeźnych niż w 2000 r. i o niemal 80% więcej niż w roku 1997. Rosła także szybko produkcja żywca indyczego. W 2001 r. była ona większa niż przed rokiem o ok. 32%.

Produkcja fermowa żywca drobiu przekroczy w 2002 r. poziom 1 mln 100 tys. ton, a mięsa 800 tys. ton (wbc) i będzie o ok. 15% większa od poziomu ubiegłorocznego. Przyczyną takiego rozwoju sytuacji na rynku jest wysoki i stale rosnący popyt na mięso drobiu, a także dążenie producentów drobiu do rekompensowania niskiego uzysku jednostkowego zwiększonymi obrotami. Podstawowym czynnikiem sprawczym rozwoju produkcji jest jednak wzrost spożycia wywołany niskimi cenami detalicznymi drobiu i jego przetworów. Produkcja żywca drobiowego (w tys. ton żywca).
Wyszczególnienie
1997
1998
1999
2000
2001
2002*
2003*
Drób z produkcji fermowej
535
635
708
755
930
1060
1140
  • kurczęta
  • kury z selekcji
  • indyki
  • kaczki
  • gęsi
377

8

122

5

23

450

8

145

6

26

535

9

133

5

26

556

9

165

5

20

676

10

217

5

22

730

14

285

8

23

-

-

-

-

-

Drób z gospodarstw drobnotowarowych
145
110
110
75
63
60
55
Ogółem żywiec
680
745
818
830
993
1120
1195

* Prognoza z września 2002 r

W okresie: grudzień 2000 r. – grudzień 2001 r. nominalne ceny detaliczne mięsa drobiu surowego obniżyły się o 11%, a od grudnia 2001 r. do lipca 2002 r. – o dalsze 3,8%. W 2001 r. (w relacji grudzień do grudnia) realne ceny drobiu zmalały o 14%, a w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2002 r. – o 4% osiągając poziom o 18% niższy niż na przełomie lat 1999/2000.

Średni poziom cen detalicznych drobiu w okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2002 r. był o 17,8% niższy niż przed rokiem.

Można szacować, że produkcja jaj spożywczych będzie w 2002 r. o 5% większa od ubiegłorocznej i wyniesie ok. 9 mld sztuk. Zwiększa się pogłowie kur niosek. Równocześnie poprawia się przeciętna nieśność kur. W 2001 r. zwiększyła się ona o ok. 3% w porównaniu z rokiem poprzednim. W 2002 r . przewiduje się dalszy wzrost. Szacuje się, że w2002 r. w wyniku istotnego wzrostu produkcji i podaży oraz spadku cen detalicznych jaj zwiększy się ich konsumpcja w stosunku do 2001 r. o ok. 7% i osiągnie poziom 210 sztuk w przeliczeniu na 1 mieszkańca.

Mięso i przetwory drobiowe stanowią już ponad 29% ogólnej konsumpcji mięsa, a spożycie drobiu w przeliczeniu na 1 mieszkańca rocznie wzrosło z 14 kg w 2000 r. do 16,5 kg w 2001 r. i do 18 kg 2002 r. Dla porównania w USA konsumuje się ok. 43 kg drobiu, w Unii Europejskiej ok. 21 kg.

W 2001 r. na zużycie w kraju pozostało o 22% więcej mięsa drobiu niż w roku 2000. Mimo znacznego, bo 15 – procentowego wzrostu spożycia tego mięsa - w 2001 r. powstała nadwyżka podaży rzędu 60 tys. ton, tj. o 21,8% większa niż przed rokiem, a w odniesieniu do ogólnego spożycia w 2001 r. stanowiła ok. 9%. Nadwyżka podaży żywca i mięsa drobiu przewyższyła chłonność rynku, co powodowało silne redukcje cen i kryzys na rynku drobiu, zwłaszcza w drugim półroczu 2001 r., w którym ceny detaliczne mięsa drobiu w stosunku do drugiego półrocza 2000 r. obniżyły się o ok. 18%, w całym 2001 r. o 11%.
 
 

Ceny na rynku drobiu i jaj (w zł/kg mięsa i zł/szt. jaja i pisklęcia)
Wyszczególnienie
2000
2001
2002
I
VI
XII
I
VI
XII
I
VI
Kurczęta brojlery                
  • Ceny jaj wylęgowych
  • Ceny piskląt
  • Ceny skupu żywca
  • Ceny zbytu tuszki
  • Ceny detaliczne tuszki
0.36

0.74

3.78

4.75

5.00

0.30

0.55

4.41

5.40

6.30

0.39

0.76

4.50

5.46

6.25

0.42

0.82

4.85

5.73

6.54

0.44

0.89

4.57

5.70

6.17

0.41

0.79

3.93

4.20

4.88

0.35

0.76

3.65

3.75

4.80

0.36

0.74

3.67

4.51

5.12

Kaczki                
  • Ceny jaj wylęgow.
  • Ceny piskląt
- Ceny skupu żywca
0.42

1.30

5.71

0.32

1.30

5.93

0.40

1.34

6.34

0.41

1.34

6.91

0.58

1.21

6.82

0.49

1.18

6.45

0.50

1.17

6.80

0.58

1.11

6.09

Indyki                
- Ceny skupu żywca

- Ceny zbytu tuszki

5.90

7.60

5.50

7.80

6.20

8.00

6.01

8.40

5.76

8.10

4.63

7.60

4.44

7.15

4.58

6.90

Gęsi                
  • Ceny jaj wylęgow.
  • Ceny piskląt
x

x

0.50

1.10

x

x

x

x

0.48

1.23

x

x

x

x

0.58

1.38

W 2001 r. w obrotach handlu zagranicznego produktami drobiowymi wystąpiło nie notowane dotychczas wysokie dodatnie saldo rzędu 89 mln USD, które było wyższe niż w roku poprzednim o 11,4 mln USD. W strukturze tych obrotów zwiększył się handel mięsem, a obniżył przetworami z drobiu i to zarówno po stronie eksportu, jak i importu.

Eksport mięsa drobiu w 2001 r. utrzymywał się na poziomie ok. 45 tys. ton, a więc na nieco niższym niż w roku poprzednim. Stanowił on 7,6% ogólnej podaży mięsa drobiu na rynek krajowy i prawie 8% produkcji mięsa drobiu w 2001 r.

Import mięsa drobiu w 2001 r. był o 50%, tj. o 9 tys. ton większy niż w dwóch poprzednich latach i wyniósł 26 tys. ton. Import mięsa drobiu w 2001 r. stanowił ok. 4% krajowej podaży.

Wśród polskich partnerów handlowych na czoło wysunęła się UE. Łączny import mięsa i podrobów z krajów UE do Polski wyniósł 14,3 tys. ton, a bezcłowa kwota w przywozie ze Wspólnoty (łącznie z żywcem drobiu) wykorzystana została w ok. 70%.

Na podstawie rozwoju sytuacji na krajowym rynku drobiu pod koniec 2001 r. i na początku 2002 r. przewiduje się, że dynamika wzrostu produkcji żywca, a następnie mięsa drobiu w 2002 r., a zwłaszcza w drugim półroczu, nie będzie jeszcze wygasać. W związku z powyższym rynek drobiu nadal może odczuwać dotkliwe skutki nadprodukcji żywca i mięsa drobiu. Rejestrowany przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) skup żywca drobiu w lipcu 2002 r. osiągnął nie notowany dotychczas poziom 74 tys. ton, o ponad 20% większy niż w czerwcu 2002 r. i aż o 36,8% większy niż przed rokiem. W okresie siedmiu miesięcy 2002 r. osiągnął on wysoki poziom 555 tys. ton. Korzystną natomiast sytuację odnotowano w handlu mięsem drobiu, którego import w lipcu 2002 r. był o 5% mniejszy niż w czerwcu 2000 r., a także nieco mniejszy niż przed rokiem, eksport zaś wzrósł o 45% w porównaniu z poprzednim miesiącem i był 2 – krotnie większy niż przed rokiem. Ponadto w lipcu 2002 r. cena skupu żywca drobiu wyniosła średnio 3,03 zł/kg, tj. o 2,9% więcej niż w poprzednim miesiącu. Nadal jednak była o ponad 16% niższa niż przed rokiem.

W 2001 r. produkcja jaj spożywczych była o ok. 650 mln sztuk, o 8%, większa niż w roku poprzednim i wyniosła 8,5 mld sztuk. Około 80% tej produkcji pochodzi z ferm. W 2001 r. wystąpiła słaba tendencja spadkowa realnych cen detalicznych wywołana wysoką podażą jaj. Przyczyniło się to do ożywienia popytu. W 2001 r. konsumpcja jaj zwiększyła się do 197 sztuk na 1 mieszkańca, tj. o 6%. Coraz większą część tego zużycia stanowiło przetwórstwo jaj. W 2001 r. przeznaczono na ten cel ok. 660 mln jaj, tj. o 6,5% więcej niż w 2000 r. Udział jaj stanowiących surowiec dla przetwórstwa w ogólnej ich produkcji wyniósł ok. 8%. Jest to nadal proporcja niewystarczająca dla dobrego funkcjonowania rynku jaj.

Handel zagraniczny jajami drobiu nie odgrywał większej roli w kształtowaniu ogólnych proporcji bilansowych. Wolumen eksportu stanowił zaledwie 0,6% ogólnej podaży jaj, a w 2001 r. ujemne saldo handlu zagranicznego jajami i ich przetworami wyniosło 0,4 mln USD wobec 0,9 mln USD w roku poprzednim. W 2001 wzrósł eksport przetworów z jaj do 253 ton, ze 182 ton w roku poprzednim. Import jaj w 2001 r. był śladowy i obniżył się do jego najniższego w ostatnich dwunastu latach poziomu 1,1 mln sztuk. Import przetworów z jaj wyniósł 642 tony i był w stosunku do 2000 r. niższy o 4,6 tony, tj. o 1%.

Na skutek napływających do MRiRW wniosków od producentów drobiu oraz zgłoszonych przez Krajową Izbę Producentów Drobiu i Pasz oraz Komisje Koordynacyjną Krajowych Organizacji Drobiarskich, popartych informacjami otrzymanymi z Centrum Informatyki Handlu Zagranicznego, Agencji Rynku Rolnego i innych instytucji o rosnącym imporcie tych produktów po zaniżonych cenach, wprowadzono szereg specjalnych środków ochrony rynku drobiu i jaj. W ramach tych działań w okresie lat 2000-2001 i I kwartału 2002 r. m. in.: podwyższono stawkę celną przy imporcie jaj w proszku i drobiu, wycofano preferencję w imporcie mięsa i jadalnych produktów z drobiu importowanych z Węgier, wprowadzono kaucję przy przewozie tranzytowym mięsa drobiu, wprowadzono automatyczną rejestrację obrotu z zagranicą i nałożono na importerów obowiązek składania co 30 dni sprawozdań ze stopnia wykorzystania udzielonego pozwolenia na import m. in. drobiu i mięsa drobiowego, zakaz wywozu gęsi żywych i jaj gęsich, cenę progu dla mięsa drobiu, podział kontyngentu WTO dostępu do rynku dla piskląt na kwartały po 25% rocznej puli – 340 ton oraz ograniczenie transzy jaką można uzyskać na jedno pozwolenie na przywóz piskląt w ramach tego kontyngentu do wysokości 5 ton.

2.2. Według danych Głównego Inspektoratu Weterynarii liczba zakładów w sektorach uboju i przetwórstwa mięsa drobiowego na dzień 24 maja 2002 r. wynosiła 463, w tym:
 
Zakłady zajmujące się:
Liczba zakładów ogółem
kat. A
kat. B-1
kat. B-2
kat. C
spełniające wymogi UE
realizujące programy restrukturyzacji i dostosowujące się do wymogów UE
posiadające plany modernizacji i mogące starać się o korzystanie z okresu przejściowego
nie spełniają wymogów unijnych, nie posiadają planu modernizacji i przewidziane są do likwidacji.
ubojem drobiu
334
21
145
35
133
rozbiorem drobiu
292
25
137
39
91
przetwórstwem drobiu
92
20
33
19
20
składowaniem 
28
14
9
2
3

Lista Głównego Lekarza Weterynarii według stanu na dzień 19 czerwca 2002 r. obejmowała 39 polskich zakładów uprawnionych do eksportu mięsa drobiowego oraz przetworów z tego mięsa na rynki państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym 21 ubojni, 25 zakładów dokonujących rozbioru mięsa, 20 przetwórni, 14 chłodni (niektóre zakłady zajmują się jednocześnie kilkoma rodzajami działalności).

W lutym 2002 r. minął termin, do którego ubojnie i przetwórnie mogły ubiegać się o przyznanie im przez Główny Inspektorat Weterynarii trzy lub czteroletniej karencji na stosowanie unijnych norm sanitarnych po przystąpieniu do Wspólnoty. Firmy, które nie wystąpiły o uzyskanie okresu przejściowego muszą spełnić unijne wymogi do 2003 r., w przeciwnym razie będą mogły prowadzić działalność wyłącznie w zakresie lokalnym lub zaprzestać produkcji. Zakłady, które uzyskały karencję będą mogły przez okres 3-4 lat od wstąpienia do Unii Europejskiej, sprzedawać swoje wyroby na rynku polskim z zakazem eksportu do pozostałych krajów członkowskich.

3. Istotne ustalenia kontroli


1. Działania centralnej administracji rządowej na rzecz rozwoju drobiarstwa krajowego

1.1. Do dnia zakończenia kontroli nie doprowadzono do zatwierdzenia “Branżowego programu rozwoju polskiego drobiarstwa do roku 2005”, którego założenia, opracowane przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej za kwotę 35.000 zł, zostały przyjęte przez Ministerstwo w dniu 9 lipca 2001 r.; wstrzymano także opracowanie “Programu wspierania restrukturyzacji i modernizacji podmiotów działających w branży drobiarskiej”. Brak tych programów uniemożliwił uruchomienie w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nowej linii kredytowej z dopłatą do oprocentowania na rozwój branży drobiarskiej i  na dostosowywanie jej do standardów Unii Europejskiej. Ponadto zastrzeżenia kontroli budziła zawartość merytoryczna projektu programu wobec zawartych w nim stwierdzeń, że np. w trakcie jego opracowywania napotykanona “niechęć producentów żywca drobiu i jaj do udzielania szczegółowych informacji dotyczących własnej produkcji, jej organizacji oraz powiązań z  partnerami”. Brak było rzetelnej informacji (bilansów) m. in. o skali produkcji żywca drobiu i jego podaży narynek krajowy, a także nieznana była pełna lista podmiotów zajmujących się produkcją drobiarską jak i skala tej produkcji (na ten temat napłynęły jedynie częściowe informacje i z terenu tylko 7 województw). Koszt wdrożenia programu miał wynieść 1.430 mln zł. Kwota ta miała pochodzić ze środków budżetowych, kredytów bankowych oraz SAPARD. Krajowa Izba Producentów Drobiu i Pasz w swej opinii z dnia 22.08.2001 r. o ww. programie m. in. stwierdziła, że opracowanie nie spełnia jej oczekiwań, ponieważ sprawia wrażenie, że zostało ono wykonane “na zamówienie” największych zakładów “ubojowo – przetwórczych” i nie stwarza warunków do równomiernego rozwoju poszczególnych ogniw produkcji drobiarskiej oraz konkurowania na rynku drobiu.

Na dzień zakończenia kontroli zawieszone były w MRiRW prace nad ostateczną wersją programu, co tłumaczono m. in. trudną sytuacją na krajowym rynku drobiu, związaną głównie z nadprodukcją mięsa drobiowego, w rozmiarach znacznie przekraczających założenia programu.

1.2. Z ustaleń kontroli NIK w MRiRW wynika, że zgodnie z podpisanymi porozumieniami GATT/WTO, Polska może stosować subsydia eksportowe. Zgodnie z listą koncesji udzielonych przez Polskę w ramach porozumienia rolnego Rundy Urugwajskiej GATT określono maksymalne ilości mięsa i kwoty dopłat do eksportu mięsa drobiu. Klauzula Pokoju zawarta w porozumieniach w sprawie rolnictwa w WTO mówi o utrzymaniu tych ilości i wartości na poziomie z 2000 r. przez kolejne 3 lata, tj. okres 2001-2003. Polska może więc subsydiować określone grupy produktów rolno-spożywczych, w tym drób żywy, mięso drobiu z wyjątkiem wątróbek, tłuszcz z drobiu niewytopiony, oraz niektóre przetwory z mięsa drobiu, łącznie z tłuszczem wytopionym. Na przykład dopłaty do mięsa z drobiu, mogą stanowić maksymalnie kwotę 9,6 mln USD do eksportu 13 tys. ton. Dopłaty te nie zostały jednak zaplanowanie i w związku z tym uruchomione.

Polski Związek Zrzeszeń Hodowców i Producentów Drobiu (PZZHiPD) w Warszawie w piśmie z dnia 27.03.2000 r. skierowanym do Ministra RiRW zwrócił się o interwencję finansową i zastosowanie dopłaty 1 zł do kilograma tuszki gęsiej przeznaczonej na eksport. W odpowiedzi na powyższe MRiRW w piśmie z dnia 3.04.2000 r. (Nr RRd-4109-2/00) poinformowało, że nie jest możliwe zastosowanie przez państwo interwencji finansowej w postaci dopłat do eksportu. Postanowiono natomiast, że poprzez dotacje na dofinansowanie postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej państwo wspierać będzie finansowo krajową hodowlę zarodową oraz utrzymanie stad reprodukcyjnych gęsi, wraz z oceną wartości użytkowej prowadzoną w stacjach testowych. W piśmie MRiRW z dnia 25.05.2000 r. skierowanym do PZZHiPD stwierdzono, iż “obecnie dopłat do eksportu tuszek i mięsa z gęsi nie stosuje się, gdyż nie zabezpieczono środków finansowych na ten cel. Poza tym Unia Europejska nie stosuje aktualnie dopłat do eksportu drobiu i mięsa drobiowego na nasz rynek, więc konsekwencje uruchomienia dopłat do eksportu gęsiny na rynek niemiecki mogą okazać się nieprzewidywalne. Przed ewentualnym wprowadzeniem ww. dopłat należałoby przeprowadzić analizę przypuszczalnych zachowań krajowych producentów gęsi na wszystkich szczeblach produkcji, reakcji rynku niemieckiego oraz rozwiązań unijnych zastosowanych w przypadku dopłat do mięsa gęsiego eksportowanego przez nas na rynek Unii”.

Komisja Koordynacyjna Krajowych Organizacji Drobiarskich w piśmie z dnia 26.03.2002 r. skierowanym do MRiRW wystąpiła o zastosowanie dopłat do eksportu mięsa drobiu na rynki wschodnie. Na posiedzeniu Kierownictwa Ministerstwa RiRW m.in. stwierdzono, że zastosowanie dopłat do eksportu mięsa drobiu w wysokości 2 zł. do 1 kg przy eksporcie 13 tysięcy ton wymagałaby zaciągnięcia przez ARR dodatkowego kredytu w kwocie 26 mln zł.

Z treści protokółu nr 17/2002 pkt. 10 z ustaleń posiedzenia Kierownictwa Ministerstwa RiRW odbytego w dniu 28 marca 2002 r., m. in. z udziałem Zastępcy Prezesa ARR, wynika, że “zaakceptowano włączenie interwencji na rynku drobiu do programu działań interwencyjnych Agencji Rynku Rolnego na 2002 r.” Ustalenia kontroli wykazały, że cytowane ustalenia kierownictwa MRiRW nie zostały uwzględnione w programie działań interwencyjnych ARR na 2002 r. .

1.3. Minister RiRW nie podejmował działań w zakresie reaktywowania w ustawie zakazu importu mięsa mechanicznie odkostnionego, w tym mięsa drobiu. Brak tego zakazu umożliwia sprowadzanie mięsa odkostnionego z  zagranicy do Polski w ilościach nieograniczonych, co negatywnie może wpływać na sytuację podażową na krajowym rynku drobiu. Najwyższa Izba Kontroli opiniując tekst nowelizowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu zakaźnych chorób zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej wnioskowała, by zachować dotychczasowy przepis art. 10 pkt 2 (w brzmieniu do dnia 12 lutego 2002 r.).

Główny Lekarz Weterynarii z dniem 1 marca 2002 r. wprowadził obowiązek posiadania dla importowanego mięsa mechanicznie odkostnionego odpowiedniego świadectwa zdrowia, stawiającego podwyższone wymogi do spełnienia dla zabezpieczenia przed zagrożeniem dla życia lub zdrowia ludzi. Wśród zbadanych 247 zezwoleń weterynaryjnych na import do Polski środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego wystawionych w latach 2000-2001 i I kwartale 2002 r. nie było zezwoleń na przywóz mięsa mechanicznie odkostnionego z drobiu, ani z innych zwierząt.

1.4. Nieskuteczne były działania Ministra RiRW mające na celu zastosowanie środków ochronnych dla rynku krajowego, m. in. ograniczeń w zakresie importu piskląt kurzych. W dniu 29 stycznia 2002 r. MRiRW, w związku z wnioskiem Krajowej Izby Producentów Drobiu i Pasz (KIPDiP) z Poznania z dnia 24.01.2002 r., zwróciło się do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Gospodarki o wycofanie preferencyjnej - 9% stawki celnej, na przywóz piskląt kurzych z Czech (kod PCN 0105 11); autonomiczna stawka celna wynosi 80% wartości towaru lub 0,21 EUR/szt. W uzasadnieniu MRiRW podkreśliło, iż średnia cena piskląt importowanych z Czech wynosiła w okresie I-XI 2001 r. 0,25 USD/szt i “była o około 50% niższa od średniej ceny w imporcie piskląt ogółem”, zaś udział importu piskląt kurzych z Czech w imporcie ogółem w 1998 r. stanowił 44%, w 1999 r. – 50%, w 2000 r. – 52% i w miesiącach I-XI –2001 r. – 57%. W piśmie z dnia 19.03.2002 r. Ministerstwo RiRW stwierdziło, iż import piskląt kurzych z Czech w 2001 r. przyczynił się do “rozregulowania” krajowego rynku drobiu, bowiem dodatkowe wstawienia piskląt importowanych z tego państwa nie były uwzględniane w planach “krajowych organizatorów i integratorów produkcji”.

Minister Gospodarki w piśmie z dnia 27.05.2002 r. skierowanym do Ministra RiRW poinformował, że “na podstawie przedstawionych przez Ministerstwo Rolnictwa danych nie można stwierdzić, że import piskląt kurzych z Czech powoduje poważne zakłócenia na rynku wewnętrznym, tzn., że zostały wypełnione przesłanki z art. 14 CEFTA umożliwiające zastosowanie środka ochronnego. W tej sytuacji Ministerstwo Gospodarki nie znajduje uzasadnienia dla wycofania preferencji celnych wobec Czech. (...)”.

W dniu 06.06.2002 r. MRiRW zwróciło się do Ministra Gospodarki kolejny raz o podjęcie kroków w celu wycofania się z preferencji w imporcie piskląt kurzych z Czech.

1.5. Spośród działań Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi, podejmowanych w kontrolowanym okresie dla załatwienia wniosków organizacji drobiarskich w związku z zaistniałą sytuacją podażową na rynku drobiu, należy wymienić:

Według danych, analizowanych w trakcie kontroli w MRiRW, w okresie od stycznia do sierpnia 2001 r. nastąpił wzrost cen mięsa drobiowego o 8,4% i równoczesny wzrost cen żywności ogółem o 6,3%. Wzrost pożycia tego mięsa w wymienionym okresie był jednak mniejszy niż zakładano. W konsekwencji wystąpiła znaczna nadwyżka podaży mięsa drobiowego nad jego popytem, utrzymująca się do końca 2001 r. i w 2002 r., a także notowane od tego czasu wysokie wahania cen żywca i mięsa drobiowego.

1.6. Ministerstwo RiRW, jak również Ministerstwo Gospodarki, podejmowały działania mające na celu doprowadzenie do renegocjacji warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych w kontekście renegocjacji protokołu akcesji do GATT 1994” (nie publikowanego). Porozumienie to zostało zawarte w dniu 17 maja 1995 r. w ramach negocjacji warunków przystąpienia Polski do Światowej Organizacji Handlu (WTO) ze statusem Polski jako państwa współzałożyciela tej organizacji. Porozumienie to nie określa daty jego wejścia w życie, okresu obowiązywania oraz sposobu ewentualnej zmiany jego warunków. Z ustaleń kontroli wynika, że porozumienie ze strony polskiej podpisał ówczesny Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, a treść tego dokumentu była konsultowana z Ministerstwem RiGŻ. Do zakończenia kontroli NIK nie odnotowano postępu w tej sprawie.

Główne postanowienia porozumienia dotyczą ustanowienia kontyngentu na import do Polski z USA mięsa drobiu i drobiu żywego w ilościach odpowiednio 26.000 ton i 1.000 ton, z tym że kontyngent na mięso drobiowe podlegał co roku zwiększeniu o 8,5% w stosunku do produkcji tego mięsa w roku poprzednim według danych GUS. Jednocześnie porozumienie ustanowiło kontyngent taryfowy dla Polski na eksport do USA serów dojrzewających, na stałym poziomie 1.625 ton rocznie. Według danych uzyskanych przez kontrolę NIK w MRiRW, kontyngent importu mięsa drobiu do Polski z USA w latach 2000 - 2001 wykorzystany został w granicach 30%, gdyż import ten stanowił odpowiednio 8.042 tony i 7.533 ton, zaś kontyngent eksportu serów z Polski do USA wykorzystany został w całości.

1.7. Wprawdzie wydłużono do 5 lat okres stosowania dopłat do oprocentowania kredytów udzielonych na restrukturyzację i rozwój drobiarstwa oraz przetwórstwa drobiu, to jednocześnie zawieszono kredytowanie z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i  Modernizacji Rolnictwa budowy nowych kurników, ale nastąpiło to pomimo:

W kontrolowanej działalności MRiRW wystąpiły także nieprawidłowości: 1.8. Polska, w ramach porozumienia WTO, jest zobowiązana do udostępniania minimalnej kwoty dostępu do rynku dla mięsa drobiu i produktów – PCN 0207 (wg minimalnej stawki celnej - 30%, min. 0,3 EUR/kg), która została określona na poziomie 8,5% produkcji krajowej roku poprzedniego i jest wyznaczona corocznie oraz dzielona po 25% na kwartały. Kwoty wyznaczone na 2001 r. i 2002 r. wynosiły po 47.736 ton (po 11.934 tony kwartalnie). Kwota roczna w 2001 r. została zrealizowana w wysokości 9.058 ton, tj. w 19% otwarcia rynku. Poza wyznaczoną kwotą, obowiązująca stawka celna wynosiła 60%, minimum 0,6 EUR/kg według stawki autonomicznej i 76%, minimum 1,28 EUR/kg według stawki konwencyjnej. Z ustaleń kontroli NIK w MRiRW i ARR wynika, że także pozostałe kontyngenty taryfowe na towary drobiowe w 2001 r. i I kwartale 2002 r. nie były wykorzystywane, w tym: Według danych ARR za trzy kwartały 2002 r. kontyngent WTO na import mięsa drobiowego (kod PCN 0207) – 35.802 ton, zrealizowano w ilości 1.552 ton, tj. w 4,33% oraz na import piskląt (kod PCN 0105) – 255 ton, zrealizowano 214,5 ton, tj. w 84,1 %, kontyngent na import z UE mięsa drobiowego (kod PCN 0207) – 17.250 ton, zrealizowano 17.232,2 tony, tj. 99,9%.

1.9. W działalności Głównego Lekarza Weterynarii odnotowano:

Jednocześnie w Głównym Inspektoracie Weterynarii: Główny Inspektorat Weterynarii podjął działania zmierzające do utworzenia systemu informatycznego dla potrzeb granicznych odpraw weterynaryjnych towarów, w tym towarów drobiowych. Nie podjął jednak działań mających na celu ujednolicenie procedur oraz dokumentowania czynności nadzoru nad składami celnymi oraz opracowanie, w porozumieniu ze służbami celnymi, przepisów uniemożliwiających zamianę procedury tranzytu danego towaru drobiowego - na procedurę importu.

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez Główny Inspektorat Weterynarii w lutym 2002 r. w Powiatowych Inspektoratach Weterynarii w Jarosławiu i Tomaszowie Lubelskim w zakresie sprawowania nadzoru nad składami celnymi oraz kontroli w Granicznych Inspektoratach Weterynarii w Dorohusku i Hrebennem w zakresie granicznych odpraw weterynaryjnych mięsa drobiowego wykazały, że:

1.10. Działania Prezesa Agencji Rynku Rolnego w zakresie administrowania obrotem produktami drobiarskimi z zagranicą polegały przede wszystkim na: Zdaniem NIK, niecelowe było zaprzestanie w 1998 r. i nie prowadzenie do czasu zakończenia kontroli przez Agencję Restrukturyzacji i  Modernizacji Rolnictwa monitoringu efektów rzeczowych i finansowych uzyskanych dzięki preferencyjnemu kredytowaniu branży drobiarskiej z dopłatami Agencji oraz nie wyodrębnianie w kolejnych planach finansowych Agencji kwot na dopłaty do oprocentowania kredytów udzielanych dla tej branży. Agencja w okresie objętym kontrolą posiłkowała się jedynie informacjami z banków kredytujących na temat dopłat do oprocentowania kredytów inwestycyjnych na drobiarstwo w latach 1999-2001.

Pomimo braku szczegółowych analiz rzeczowych i finansowych skutków preferencyjnego kredytowania branży drobiarskiej, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wykonując decyzje kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z  dnia 1 lutego 2002 r. i  28 lutego 2002 r.:

Do dnia zakończenia kontroli NIK, ARiMR nie posiadała pełnych danych odnośnie kredytowania branży drobiarskiej przez poszczególne banki z dopłatami Agencji; Z przedłożonej NIK w dniu 20 sierpnia 2002 r. informacji ARiMR wynikało, że w latach 2000 – 2001 i I kwartale 2002 r. dla branży drobiarskiej udzielono łącznie 794 kredytów na kwotę 445.022,1 tys. zł, a kwota zrealizowanych przez ARiMR dopłat do oprocentowania tych kredytów stanowiła 51.922,6 tys. zł, przy czym w 2001 r. nastąpił niemal 50% wzrost liczby udzielonych kredytów i prawie 40% wzrost sumy kredytów w stosunku do udzielonych w 2000 r.

1.11. Prezes Głównego Urzędu Ceł, w związku z interpelacjami poselskimi oraz interwencjami organizacji drobiarskich i wystąpieniami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podjął w 2001 r. i I kwartale 2002 r. szereg działań mających na celu wzmocnienie nadzoru nad towarami drobiowymi w obrocie z zagranicą, tj.:

Przedstawiciele GUC uczestniczyli w naradach kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z przedstawicielami organizacji drobiarskich w sprawach zaostrzenia kontroli wwozu i tranzytu produktów drobiarskich.
 
 
 
 

Kontrola wykazała, że w przekazywanych przez GUC dyspozycjach dotyczących wzmożonej kontroli celnej towarów rolno-spożywczych, w tym mięsa drobiowego i jego przetworów, zalecono organom celnym podjęcie bezpośredniej współpracy z administracją rządową szczebla wojewódzkiego, z organizacjami zrzeszającymi producentów i hodowców drobiu oraz z jednostkami Inspekcji Handlowej.

W wyniku wydanych poleceń, urzędy celne nie zgłosiły do GUC nieprawidłowości przy odprawach celnych jak też przypadków dokonywania obrotów drobiem i mięsem drobiowym niezgodnie z prawem przez kontrolowanych importerów. Do dnia zakończenia kontroli NIK wyniki przeprowadzonych kontroli nadesłały UC w Gdyni i UC w Białymstoku. W związku z sygnałami o nieprawidłowościach w przywozie mięsa drobiowego dla celów charytatywnych w 2001 r., przeprowadzona przez GUC analiza obrotów mięsem drobiowym wykazała, że wskazywana w tych informacjach organizacja CARITAS POLSKA nie importowała takich towarów.

2. Prawidłowość odpraw celnych towarów drobiowych

Badania kontrolne wykazały, że skontrolowane oddziały celne w latach 2000-2001 i I kwartale 2002 r. dokonały ogółem 62.618 odpraw celnych towarów drobiowych, w tym 10.648 odpraw dotyczyło przywozu towarów, 4.922 odpraw wywozu i 46.327 odpraw tranzytowych. W 5 skontrolowanych oddziałach celnych liczba odpraw towarów drobiowych była zgodna z wykazaną w porównywalnych granicznych inspektoratach weterynarii, w 5 oddziałach była większa o 629 odpraw, z kolei w 9 oddziałach liczba odpraw celnych towarów drobiowych była niższa o ponad 12,5 tys. od liczby odpraw towarów drobiowych w porównywalnych granicznych inspektoratach weterynarii, co do których kontrola NIK nie wniosła zastrzeżeń. W świetle powyższego służby celne w 12 oddziałach celnych niewłaściwie dokonywały lub ewidencjonowały odprawy towarów drobiowych. Działania takie były zadaniem NIK nierzetelne. Na przykład:

Wyszczególnienie
2000 r.
2001 r.
2002 r. ( I kwartał )
Razem
ilość odpraw waga-ton ilość odpraw waga-ton ilość odpraw  waga-ton ilość

odpraw

waga-

ton

Oddział Celny w Medyce
442
4.689,3
500
8.238,7
113
1.508,3
1.055
14.436,3
Graniczny Inspektorat Weterynarii w Medyce
707
7.401,2
1.549
21.834,9
238
2.783.7
2.498 32.019,9
Różnice
265
2.711,9
1.049
13.596,2
125
1.275,4 1.439 17.583,5
Spośród 19 skontrolowanych oddziałów celnych – 6 nie posiadało możliwości rozładunku towarów drobiowych poddawanych kontroli i rewizjom celnym, a w 3 następnych oddziałach –istniały utrudnione warunki do wykonania czynności rozładunku towarów w trakcie odpraw celnych. W oddziałach tych brakowało przede wszystkim odpowiednich parkingów i miejsc z oświetleniem i kanalizacją dla odprawy dużych jednostek transportowych, ramp wyładunkowych, kanałów rewizyjnych, urządzeń do prześwietlania ładunków, urządzeń chłodniczych, magazynów depozytowych. Na przykład: W 5 spośród 19 kontrolowanych oddziałów celnych w wyniku badań kontrolnych stwierdzono przypadki niezgłoszenia przez służby celne towarów drobiowych do granicznej odprawy weterynaryjnej. I tak: Zabezpieczeniem przed nadużywaniem procedury tranzytu towarów drobiowych przez terytorium Polski w celu wyładunku i sprzedaży mięsa drobiowego w kraju jest wymóg wpłaty kaucji tranzytowej. Obowiązek składania kaucji przy przewozie tranzytowym mięsa drobiowego jest aktualny i obowiązuje cały czas od momentu wprowadzenia, a wysokość kaucji zwracanej przy opuszczaniu naszego kraju jest równa maksymalnej wysokości cła, niezależnie od wartości przewożonej partii towarowej. Samowolny wyładunek towaru na terenie kraju jest równoznaczny z utratą kaucji tranzytowej. Kontrola NIK wykazała jednak przypadki nie potwierdzenia wywozu towarów drobiowych w procedurze tranzytu z polskiego obszaru celnego. Na przykład: Badanie w OC Basen IV w Gdyni niezakończonych procedur tranzytu, wobec których to spraw nastąpiło wydanie decyzji wymierzającej należności celne wykazało, że decyzje takie podjęto wobec zgłoszenia celnego: Kontrola NIK wykazała, że w okresie 2000-2001 komórka kontroli wewnętrznej GUC nie podejmowała kontroli prawidłowości przewozów towarów w procedurach tranzytu. W planie kontroli GUC na rok 2002 przewidziano 16 kontroli problemowych. W ramach tych kontroli, w 6 urzędach celnych uwzględniono m.in. tematykę - sprawowanie kontroli celnej towarów przewożonych tranzytem. Kontrole te zostały rozpoczęte, lecz zrealizowane tylko częściowo z powodu likwidacji GUC i potrzeby dostosowania planów do nowej struktury Służby Celnej. Tematyka dotycząca tranzytu nie została uwzględniona w kontrolach planowanych w Urzędach Celnych w Gdyni i Przemyślu, które głównie odprawiały przesyłki tranzytowe towarów drobiowych z USA na Ukrainę. W ocenie NIK, podjęte i prowadzone przez GUC działania prewencyjne i kontrolne w zakresie prawidłowości obrotów z zagranicą mięsem drobiowym i jego przetworami (w tym tranzyt z portów morskich przez granicę wschodnią) wymagają wsparcia ze strony wyspecjalizowanych komórek kontroli wewnętrznej.

Najwyższa Izba Kontroli krytycznie ocenia, pod względem kryterium rzetelności, brak sprawnej aplikacji informatycznej do operatywnego, bezawaryjnego przetwarzania określonych zbiorów statystycznych z bazy danych SAD. Aplikacja stosowana w GUC jako system tymczasowy, ma charakter studialny i ograniczoną wydajność zainstalowanego serwera. Z tego też powodu, nie było możliwe podłączenie do systemu większej liczby użytkowników, a takie potrzeby bezpośredniego dostępu do bazy danych SAD zgłaszała komórka organizacyjna GUC, realizująca zadania w zakresie prewencji i dozoru celnego.

Według danych przygotowanych dla NIK w GUC, przywóz towarów drobiowych w 2000 r. wyniósł 45,9 tys. ton (w tym z USA 15,1 tys. ton, z krajów UE 21,0 tys. ton), w 2001 r. przywóz ogółem stanowił 111,0 tys. ton (w tym z USA 40,7 tys. ton, z krajów UE 61,0 tys. ton), w I kwartale 2002 r. ogółem zaimportowano 21,5 tys. ton (w tym z USA 3,7 tys. ton, z krajów UE 15,3 tys. ton). Eksport polskich produktów drobiowych w 2000 r. wyniósł 94,0 tys. ton, w 2001 r. – 109,4 tys. ton, w I kwartale 2002 r. – 16,5 tys. ton. Rzetelność danych zawartych w zestawieniach umniejsza jednak fakt, że są one obciążone błędami. W związku z realizacją powyższych zestawień, w przekazywanej przez Główny Urząd Statystyczny do GUC bazie danych SAD nie dokonywano pełnej weryfikacji formalnej i merytorycznej, nie przeprowadzano testów wiarygodności danych, a jej aktualizacja przez GUS następowała z około 2-miesięcznym przesunięciem.

Według założeń określonych w Strategii działania Biura Statystyki Celnej i Analiz do roku 2002, przyjętej przez Kierownictwo GUC w marcu 2000 r., do końca tego roku GUC miał administrować “optymalną ilością zaktualizowanych, zweryfikowanych baz danych” i wykorzystywać je do wielokierunkowych prac statystycznych i analitycznych, m.in. do prowadzenia monitoringu obrotów towarów wrażliwych, w tym produktów drobiarskich. W ocenie NIK, opisana wyżej aplikacja informatyczna oraz baza SAD nie gwarantowały wykonania tego zadania w rzetelny sposób. Według ustaleń NIK, do monitorowania niektórych towarów wrażliwych (głównie akcyzowych) GUC wykorzystywał odrębne bazy danych. Spośród produktów drobiowych tylko przywóz towarów z Republiki Węgierskiej w ramach plafonu taryfowego monitorowany był przez GUC za pomocą odrębnej aplikacji, bazującej na danych przekazywanych na bieżąco bezpośrednio z urzędów celnych.

Brak sprawnej aplikacji informatycznej do operatywnego, bezawaryjnego przetwarzania określonych zbiorów statystycznych z bazy danych SAD, jak również brak wag najazdowych i nieprawidłowe dokonywanie odpraw celnych stwarzały problemy w zapewnieniu rzetelnych danych w zakresie odpraw granicznych towarów drobiowych. W wyniku kontroli NIK stwierdzono:

W 6 skontrolowanych oddziałach celnych waga wywożonego i przywożonego towaru przyjmowana była do ewidencji jedynie z dokumentów przewozowych, gdyż brak było wag najazdowych do potwierdzenia w czasie odpraw celnych faktycznej ilości odprawianego towaru. Wojewodowie, zobowiązani przepisami art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 października 1999 r. o ochronie granicy państwowej do stałego utrzymywania przejść granicznych w stanie umożliwiającym przeprowadzanie skutecznej kontroli granicznej, m. in. celnej i weterynaryjnej, w znikomym stopniu dokonywali zakupu urządzeń służących do odpraw granicznych, a w szczególności zakupu i utrzymania w ciągłej sprawności technicznej wag najazdowych, tłumacząc to brakiem środków. Brak wag lub ich niesprawność uniemożliwiały ważenie pojazdów z odprawianymi towarami i pobieranie opłat za przejazdy pojazdów o ponadnormatywnym nacisku osi. Na przykład: NIK wystąpieniu pokontrolnym do naczelnika Urzędu Celnego w Zamościu wskazał, że winnymi ww. nieprawidłowości jest kierownik OC w Hrebennem oraz ekspert celny; W większości kontrolowanych oddziałów celnych nieprawidłowością wpływającą negatywnie na rzetelność danych dotyczących granicznych odpraw celnych towarów drobiowych było: 3. Prawidłowość granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych

Kontrolowane graniczne inspektoraty weterynarii (Gr.IWet.) przeprowadziły w latach 2000 – 2001 i I kwartale 2002 r. łącznie 54.556 odpraw towarów drobiowych na łączną ilość 964.676,8 ton mięsa, przetworów, podrobów oraz puchu i pierza, 166.671,3 tys. sztuk oraz 520,7 ton i 520 kartonów jaj drobiowych oraz 106.445,7 tys. sztuk i 9.586,7 ton piskląt drobiu, w tym:

W 13 kontrolowanych jednostkach zakres weterynaryjnych kontroli granicznych związanych z odprawami celnymi towarów drobiowych w przewozie i przywozie był zgodny z postanowieniami art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej. Polegał on na kontroli wymaganych dokumentów przewozowych, w tym świadectw zdrowia drobiu i jego produktów, przeprowadzaniu oględzin towarów, sprawdzaniu czy nie naruszone zostały przepisy art. 10a ww. ustawy oraz przepisy dotyczące ochrony zwierząt podczas transportu, a także na odnotowaniu faktu odprawy w świadectwie zdrowia. Po znowelizowaniu ww. ustawy z dniem 12.02.2002 r. graniczna kontrola weterynaryjna, zgodnie z jej art. 14 ust. 4 pkt 2 lit. c, obejmowała również kontrolę tożsamości przewożonych towarów drobiowych. Dokonywanie jednak pełnego zakresu oględzin drobiu i pozostałych towarów wskutek braku placów, ramp i chłodni oraz boksów do rozładunku towarów było niemożliwe.

W okresie kontrolowanym w żadnym spośród 17 skontrolowanych granicznych inspektoratach weterynarii nie odnotowano przypadków odpraw na podstawie kontroli kompleksowej oraz odpraw na podstawie badań laboratoryjnych. Graniczni lekarze weterynarii w trakcie odpraw towarów drobiowych na granicy nie pobierali prób do badań laboratoryjnych, a zadanie w tym zakresie pozostawiali powiatowym lekarzom weterynarii. Nie stwierdzono w związku z tym przypadków zakwestionowania przez granicznych lekarzy weterynarii przesyłki towarów drobiowych w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych.

W 4 kontrolowanych granicznych inspektoratach weterynarii (w Kukurykach, Budzisku Bobrownikach i Chyżnem) stwierdzono nieprawidłowości dotyczące odpraw weterynaryjnych przesyłek tranzytowych. Na przykład :

Właściwa współpraca granicznych służb weterynaryjnych z innymi służbami granicznymi, a w szczególności z celnymi, należy - zdaniem NIK - do głównych czynników decydujących o skuteczności granicznej kontroli weterynaryjnej. Współpraca ta powinna polegać przede wszystkim na zgłaszaniu przez służbę celną służbie weterynaryjnej każdego transportu zwierząt i innych towarów pochodzenia zwierzęcego, celem objęcia ich na granicy kontrolą weterynaryjną. Kontrola NIK wykazała, że ta współpraca nie zawsze układała się właściwie, a skutkiem tego było wwożenie lub wywożenie towarów podlegających weterynaryjnej kontroli granicznej, bez poddania tej kontroli. Było to niezgodne z art. 14 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt, który stanowi, iż towary przywożone z zagranicy oraz przewożone przez terytorium Polski podlegają weterynaryjnej kontroli granicznej. I tak np.: W 8 skontrolowanych granicznych inspektoratach weterynarii stwierdzono nierzetelnie sporządzoną dokumentację z odpraw towarów drobiowych, a także opracowane na ich podstawie informacje przekazywane m. in. do Głównego Inspektoratu Weterynarii. Uchybienia polegały głównie na nieprawidłowym oznaczeniu nazw odprawionych towarów i rodzaju odpraw oraz podaniu nieprawidłowej ilości odprawionych towarów drobiowych. I tak: Rozbieżności pomiędzy ww. informacjami a dziennikami odpraw granicznych spowodowane były m. in. następującymi okolicznościami: Problemem występującym w 16 skontrolowanych granicznych inspektoratach weterynarii było niedokonywanie grupowania towarów drobiowych przekraczających granicę, według kodów poszczególnych grup towarów, które określone zostały rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia: 22 grudnia 1998 r. w sprawie Polskiej Scalonej Nomenklatury Towarowej Handlu Zagranicznego (PCN). Utrudniało to sporządzanie szczegółowych zestawień odprawionych towarów drobiowych (jaj, drobiu, mięsa drobiowego i jego przetworów) transportem drogowym dla celów sprawozdawczych. Wynikało to głównie z tego, że kartoteka towarów w programie GLW została utworzona przez autora programu w 1995 r. bez możliwości modyfikacji i nie jest przystosowana do grupowania towarów według kodów PCN.

Ustalenia kontroli wykazały, że z powodu braków kadrowych na niektórych przejściach granicznych następowało ograniczanie w 2002 r. czasu pracy granicznych lekarzy weterynarii poprzez zamianę systemu pracy całodobowej na system dwuzmianowy (przy całodobowym systemie pracy służb celnych). Różne też było nasilenie weterynaryjnych odpraw granicznych towarów drobiowych w poszczególnych Inspektoratach. Na przykład:

Żaden z 17 skontrolowanych granicznych inspektoratów weterynarii nie dysponował systemem i siecią informatyczną na miarę potrzeb. Do prowadzenia ewidencji odpraw, statystyki i rozliczeń inspektoraty posługiwały się systemem komputerowym “GLW – system obsługi granicznego punktu odpraw weterynaryjnych”, który działa jedynie w obrębie danego Gr. IWet., ponieważ nie jest on zintegrowany z  bazą danych współpracującego oddziału celnego, jak również z bazą poszczególnych granicznych inspektoratów weterynarii w kraju. Na przykład: Brak jednolitego zintegrowanego systemu komputerowego nie pozwala, zarówno służbom weterynaryjnym, jak i celnym, na monitorowanie przesyłek tranzytowych, od momentu wjazdu na polski obszar celny do momentu opuszczenia polskiego obszaru celnego. Brak możliwości szybkiej i  prowadzonej w sposób ciągły wymiany informacji pomiędzy GIW i oddziałami celnymi na wejściu i wyjściu towarów z punktu odprawy celnej może powodować powstanie luk w procedurze odpraw granicznych, pozwalających np. na pozostawienie na polskim obszarze celnym części lub całości wwiezionego w tranzycie towaru.

Infrastruktura techniczna większości kontrolowanych przejść granicznych nie spełnia minimum określonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 kwietnia 2002 r. w sprawie wymagań, jakie powinny być spełnione dla zatwierdzenia poszczególnych kategorii przejść granicznych, na których będzie dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Dorohusku prowadził w trakcie kontroli NBIK rozbudowę i modernizację infrastruktury przejścia granicznego oraz Graniczny Inspektorat Weterynarii w Bezledach w 2002 r. planował kosztem około 6 mln zł rozpoczęcie w 2002 r. budowy nowego obiektu dla różnych służb granicznych, w tym granicznych służb weterynaryjnych, odpowiadającego wymogom przyszłej kategoryzacji tego przejścia granicznego oraz wymogom Unii Europejskiej. W Granicznym Inspektoracie Weterynarii w Świecku deklarowano m. in. wykonanie w 2002 r. tzw. rękawa izotermicznego umożliwiającego dokonywanie badań weterynaryjnych m. in. mięsa drobiowego mrożonego i jego przetworów.

Spośród 17 skontrolowanych granicznych inspektoratów weterynarii 12 nie miało warunków technicznych do prawidłowego i szybkiego przeprowadzania granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych. Brak było przede wszystkim ramp, urządzeń oraz ekip do rozładunku towarów drobiowych, placów do przeprowadzania kontroli weterynaryjnej, pomieszczeń do tymczasowego przechowywania produktów przewożonych w stanie schłodzonym lub zamrożonym, pomieszczeń z odpowiednim oświetleniem i wentylacją dla przetrzymywania w nich drobiu do czasu otrzymania wyników testów kontrolnych. Nie zapewniono też specjalnego pasa ruchu wyłącznie do transportu żywych zwierząt. Na przykład:

  1. Zakres, rzetelność i skuteczność wykonywania przez powiatowego (miejskiego) lekarza weterynarii nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi.
Na terenie działania 14 skontrolowanych inspektoratów weterynarii (miejskich i powiatowych) nadzorem weterynaryjnym w sektorze uboju, przetwórstwa i przechowywania mięsa drobiu i surowców do produkcji wyrobów drobiarskich było objętych 446 podmiotów gospodarczych branży drobiarskiej, z których 5 (1%) posiadało uprawnienia eksportowe na rynki Unii Europejskiej. Nie spełniało wymogów UE 31 podmiotów, z których 24 miało szansę na osiągnięcie wymaganego standardu.

Kontrola wykazała, że Powiatowe (Miejskie) Inspektoraty Weterynarii niedokładnie sprawowały nadzór nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia zwierzęcego (drobiu) oraz nad miejscami uboju drobiu, rozbioru mięsa drobiu, przetwórstwa, a także nad produkcją jaj wylęgowych i wylęgiem drobiu.

W działalności PIW stwierdzono przypadki istotnych nieprawidłowości, które wynikały często z rozluźnionej dyscypliny wykonywania swych obowiązków w zakresie nadzoru i kontroli.

Brak właściwego nadzoru weterynaryjnego nad zakładami zajmującymi się ubojem i przetwórstwem mięsa drobiu sprawił m. in., że ilość drobiu skupowanego w tych zakładach nie zawsze była zgodna z ilością poddaną ubojowi i dokumentacją znajdującą się wubojni. Postępowanie takie było niezgodne z art.7 ust. 14 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej. W żadnym też przypadku naruszeń tego przepisu powiatowi lekarze weterynarii nie wykorzystali uprawnień do nałożenia kar grzywny, wynikających z art. 51, ust. 1, pkt 4a cyt. wyżej ustawy, co należy uznać za działanie nierzetelne. Przypadki takie stwierdzono na terenie 5 (35,8%) skontrolowanych PIW (Tomaszów Mazowiecki, Otwock, Nysa, Opole i Ciechanów): Na przykład:

Stwierdzone różnice dotyczące ilości ubijanego i badanego drobiu stwarzały potencjalne zagrożenie dla zdrowia konsumentów. Nie badane mięso drobiowe było bowiem przedmiotem obrotu towarowego.

Zakres i skuteczność wykonywania przez lekarzy weterynarii nadzoru nad działalnością zakładów branży drobiarskiej ograniczał niewłaściwy sposób prowadzenia w PIW rejestru nadzorowanych podmiotów. W 5 skontrolowanych PIW (Tomaszów L., Ciechanów, Inowrocław, Skarżysko-Kamienna Kielce) stwierdzono nierzetelne prowadzenie rejestru nadzorowanych podmiotów. Na przykład:

W ocenie NIK takie działania PIW należy uznać za nierzetelne - niezgodne z wymogami art. 5 ust. 3c ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej.

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia udokumentowanie czynności nadzoru w niektórych PIW. Nierzetelne dokumentowanie czynności nadzoru weterynaryjnego stwierdzono w 4 (28,9%) skontrolowanych PIW (Nysa, Poznań, Wolsztyn i Kielce). Na przykład:

Stwierdzono również, że niektóre PIW źle przeprowadzały kontrole w nadzorowanych podmiotach. Przypadki takie ujawniono w 2 (14,3%) skontrolowanych PIW (Kutno, Poznań), które nieprawidłowo przeprowadzały kontrole pod względem formalnym. Ponadto kontrole nie uwzględniały przestrzegania przepisów ustawy o ochronie zwierząt. Na przykład: Ujawnione braki w dokumentowaniu czynności nadzoru weterynaryjnego i zły poziom kontroli ze strony lekarzy weterynarii stwarzał, zdaniem NIK, możliwość potencjalnego powstania zagrożenia korupcją.

Wyniki kontroli wykazały ponadto, że w 5 skontrolowanych PIW (Kielce, Skarżysko K., Kutno, Nysa i Opole) nieprawidłowo ewidencjonowano dochody i wydatki z utworzonego środka specjalnego pod nazwą “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”. Na przykład:

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia podejmowane przez Inspektoraty Weterynarii działania wynikające z przeprowadzonych kontroli w nadzorowanych podmiotach, w których naruszone zostały warunki weterynaryjne. W okresie objętym kontrolą, w wyniku przeprowadzonych kontroli sanitarno – weterynaryjnych, PIW wydały łącznie 183 decyzje o usunięciu usterek, a w 21 przypadkach wydały decyzje o zamknięciu zakładu lub wstrzymaniu produkcji do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień i zaniedbań.

5. Zakres i skuteczność nadzoru weterynaryjnego nad obrotem mięsem drobiowym i jego produktami oraz jajami wylęgowymi w składach celnych.

Zgodnie z art.13 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt towary przywożone nie mogą być na terytorium RP wyładowywane lub przeładowywane bez zgody właściwego powiatowego lekarza weterynarii. Właściwy powiatowy lekarz weterynarii, sprawujący nadzór nad składem celnym w zakresie przestrzegania warunków weterynaryjnych, kontroluje wprowadzanie i wyprowadzanie towarów.

Spośród 14 skontrolowanych PIW jeden - Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Tomaszowie Lubelskim sprawował nadzór nad 4 Składami Celnymi w Tomaszowie Lubelskim (“OSCAR”, “FENIX”, “SKORPION” i “GORTEX”), które zajmują się składowaniem czasowym mięsa drobiowego i jego przetworów znajdującego się w tranzycie.

6. Wykonywanie zadań nadzoru i kontroli przez stacje sanitarno-epidemiologiczne

W skontrolowanych Powiatowych (Miejskich) Stacjach Sanitarno-Epidemiologiczne (PSSE) nie stwierdzono poważniejszych nieprawidłowości w  sprawowanym nadzorze nad produkcją i obrotem produktami drobiarskim, w zakresie określonym w ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575, ze zm.) oraz w aktach wykonawczych do tej ustawy.

Stwierdzono, że w 4 (33,4%) skontrolowanych PSSE (Nakło, Ciechanów, Kutno i Włocławek) sposób przeprowadzenia kontroli nad nadzorowanymi podmiotami i realizacja ich wyników nie zawsze były właściwe. Na przykład:

W kolejnych 2 (16,7%) kontrolowanych Stacjach (Nakło i Ciechanów) ustalono, że wbrew obowiązującym przepisom, tj. art. 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (j.t. z 1998 r. Dz.U. Nr 90, poz. 575 ze zm.) wyrażano zgodę na rozpoczęcie działalności gospodarczej bez przeprowadzenia odbioru sanitarno – higienicznego. I tak: W dalszych 2 ( 16,7 %) kontrolowanych PSSE (Poznań i Ciechanów) nie wypełniano, w pełni obowiązku kontroli jakości wody używanej przez zakłady, nad którymi nadzór sprawowały organy weterynarii, zapisanego w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Rolnictwa z dnia 12 września 1972 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 40, poz. 261 ze zm.). Na przykład: W 2 (16,7%) spośród 12 skontrolowanych PSSE (w Opolu i w Siedlcach) stwierdzono przypadki niedostatecznej współpracy pomiędzy organami inspekcji weterynaryjnej i inspekcji sanitarnej w zakresie wzajemnego przekazywania informacji i przeprowadzania wspólnych kontroli obiektów podlegających inspekcji weterynaryjnej a nadzorowanych przez inspekcję sanitarną. Na przykład: Nadzorowane przez skontrolowane stacje podmioty gospodarcze były obejmowane kontrolą. Czynności kontrolne i ustalenia dokumentowano protokołami, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w stanie sanitarnym, sporządzano decyzje nakazujące wykonanie określonych zaleceń. Stosowano również postępowanie mandatowe. Najczęściej występującymi nieprawidłowościami, według wyników kontroli przeprowadzonych przez PSSE w przetwórniach mięsa i sklepach mięsnych, były uchybienia sanitarne polegające na braku aktualnych badań profilaktycznych osób zatrudnionych w bezpośrednim kontakcie z żywnością, oraz niewłaściwy stan techniczny wyposażenia obiektów.

7. Wyniki kontroli przeprowadzonych w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK przez Inspekcję Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych w zakładach branży drobiarskiej oraz przez Inspekcję Handlową w działach (stoiskach) z artykułami drobiowymi w supermarketach

7.1. Kontrola Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) nie wniosła zastrzeżeń do żadnego z 12 zakładów branży drobiarskiej w zakresie wewnętrznej organizacji nadzoru nad gospodarką surowcową, przebiegiem procesów technologicznych oraz obrotem artykułami drobiowymi. I tak:

Trzy spośród 12 skontrolowanych zakładów posiadało uprawnienia eksportowe: Kutnowskie Zakłady Drobiarskie “EXDROB” S.A. – sektor ubojni drobiu (kurcząt i gęsi) do krajów Unii Europejskiej, Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego “FRIGOOPOL” S.A. w Opolu - na rynki WNP i do pozostałych krajów b. ZSRR oraz prywatne Przedsiębiorstwo Rolno - Drobiarskie “SAWDROB” w Gródku Zakład Przetwórstwa Mięsnego Ubojnia Drobiu w Osiu - na rynki krajów b. ZSRR. Natomiast:
1.047.000 sztuk
brojlerów z Czech,
270.000 sztuk
jaj kurzych wylęgowych z Czech,
92.335 sztuk
piskląt kurek hodowlanych z Niemiec i Holandii,
727.518 sztuk
piskląt kaczych z Czech,
889.360 sztuk
piskląt indyczych z Francji,
564.880 sztuk 
piskląt kaczych z Francji.
Legalność przestawionego powyżej importu nie budziła zastrzeżeń ISiPAR, gdyż został on zrealizowany na podstawie decyzji Prezesa Agencji Rynku Rolnego oraz w przypadku drobiu hodowlanego – zezwolenia Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt, w formie świadectwa potwierdzającego spełnienie warunków dla drobiu hodowlanego przywożonego z zagranicy zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich i objęty został nadzorem weterynaryjnym, w ramach którego wykonano badania zdrowotności drobiu w trakcie jego kwarantanny w miejscach wyznaczonych przez powiatowego lekarza weterynarii. Wszystkie skontrolowane przez ISiPAR zakłady branży drobiarskiej objęte były nadzorem sanitarno - weterynaryjnym ze strony właściwego miejscowo powiatowego/miejskiego inspektoratu weterynarii. Organy Inspekcji Weterynaryjnej w badanym okresie w trakcie swych ponad 420 kontroli badały najczęściej: bieżący stan sanitarny i  techniczny pomieszczeń produkcyjnych oraz linii technologicznych, przestrzeganie warunków weterynaryjnych wymaganych przy uboju zwierząt rzeźnych oraz rozbiorze i składowaniu mięsa, jakość wody, kalibrację i legalizację urządzeń pomiarowych, wentylację na hali uboju drobiu, rejestrację temperatury w komorach wędzarniczych, sposób zagospodarowania odpadów, dostosowanie zakładu do wymagań Unii Europejskiej, jakość mięsa i wyrobów oraz prawidłowość ich znakowania, przestrzeganie zasad mycia i dezynfekcji środków transportowych oraz klatek do przewozu drobiu do uboju, przestrzeganie wymogów Polskich Norm, stan higieny i warunki zdrowotne pracowników, realizację wniosków i zaleceń pokontrolnych oraz decyzji administracyjnych wydanych przez organy Inspekcji Weterynaryjnej w następstwie przeprowadzonych kontroli. Na przykład: Ustalenia kontroli wykazały, że tylko jeden skontrolowany zakład, tj. wymienione już Przedsiębiorstwo Rolno - Drobiarskie “SAWDROB” w Gródku, nie prowadził skupu drobiu, gdyż potrzeby jego ubojni w kontrolowanym okresie (ok. 90 tys. sztuk) zaspokajane były przez fermę drobiu właściciela zakładu. W 8 skontrolowanych zakładach drobiarskich żywiec drobiu oraz pozostały surowiec do produkcji wyrobów pochodził od firm krajowych, współpracujących w 5 przypadkach w oparciu o umowy kontraktacyjne oraz w 3 przypadkach w oparciu o umowy handlowe. W jednym przypadku dostawy drobiu rzeźnego do uboju uzgadniane były na podstawie umów ustnych. Jedynie ww. Zakłady “CEDROB” w Ciechanowie dokonały w 2000 r. jednorazowego zakupu mięsa drobiowego w ilości 39.989 kg z USA.

Legalność zakupu żywca drobiu do uboju nie budziła zastrzeżeń kontroli. Wymienione zakłady skupiły w kontrolowanym okresie łącznie 282.753,5 tony żywca drobiu. W  zakresie skupu żywca drobiu stwierdzono jednak szereg nieprawidłowości wskazujących na nieprzestrzeganie warunków weterynaryjnych. Na przykład:

W kontrolowanych zakładach nie stwierdzono przypadków importu mięsa drobiowego mechanicznie odkostnionego. Natomiast Ciechanowskie Zakłady Drobiarskie “CEDROB” S.A. były producentem tego rodzaju mięsa: w 2000 r. – 1.186 ton, 2001 r. – 1324 tony i w I kwartale 2002 r. – 441 ton. Stwierdzono jednak brak w 2000 r. pełnych badań jakości zapasów tego mięsa, podczas gdy Polska Norma PN-92/A-86522 “Mięso drobiowe oddzielone mechanicznie” wymaga badań z częstotliwością nie rzadszą niż 2 razy w roku. Mięso drobiowe mechanicznie odkostnione produkowane również było w kontrolowanym okresie przez Tomaszowskie Zakłady Drobiarskie “ROLDROB” S.A., przy czym połowa produkcji, w staniegłęboko zamrożonym, pakowane w kartony, sprzedawane było innym podmiotom gospodarczym. We własnym zakresie mięso to przeznaczane było m. in. do produkcji wędlin “drobnorozdrobnionych”.

W zakresie organizacji nadzoru nad ubojem i oceną jakości drobiu rzeźnego oraz przebiegiem procesów technologicznych w produkcji wyrobów drobiowych i warunkami ich przechowywania nieprawidłowości stwierdzone w trakcie kontroli ISiPAR dotyczyły głównie złego stanu sanitarnego ubojni oraz niezapewnienia właściwej jakości produkowanych wyrobów oraz niewłaściwego ich oznaczania. Istotniejsze nieprawidłowości w tym zakresie dotyczyły 4 zakładów. I tak:

Ponadto w zawartych przez Zakłady  umowach współpracy z halami “Makro” i “Selgros” nie sprecyzowano warunków przyjmowania tzw. zwrotów handlowych, stąd m. in. przyjmowane zwroty wyrobów drobiowych z hali “Makro” dokonywane były bez dokumentów reklamacyjnych, a jedynie na podstawie “noty zwrotu towaru”, co było sprzeczne z § 12 pkt 1 i 2 umowy handlowej z 13.12.1999 r.; zwroty te kwalifikowano jako “odpad utylizacyjny”. Od dnia 1.03.2001 r. hala “Makro” nie dokonuje zwrotów handlowych wędlin, natomiast obciąża dostawcę kosztami utylizacji w wysokości 3% w 2001 r. i 3,5% w 2002 r. wartości dostarczonych wędlin. Ponadto aneksem nr 2 z dnia 18.12.2001 r. do umowy “Makro” jednostronnie ustaliło, że począwszy od 1.01.2002 r. będzie świadczyć na rzecz dostawcy usługi polegające na przechowywaniu środków spożywczych, których sprzedaż nie będzie możliwa ze względu na zareklamowanie ich przez “Makro” i dla których termin przydatności do spożycia upłynął, do czasu wydania tych środków spożywczych specjalistycznej firmie. Postanowienie tego aneksu wprowadzono do realizacji od 1.06.2002 r., skutkujące naliczaniem należności dla “Makro” w wysokości 3,5% dostarczonych wyrobów; W wymienionych zakładach Państwowa Inspekcja Sanitarna badała najczęściej jakość wody oraz wykonywanie pomiaru czynników w środowisku pracy.

7.2. W 2 spośród 13 placówek handlowych (ze stoiskami lub działami z artykułami drobiowymi) skontrolowanych w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK przez Inspekcję Handlową stwierdzono, że:

W ocenie NIK, powyższe działania placówek handlowych były nielegalne.

Kontrola także stwierdziła, że w Market “REAL” Spółka z o.o. i Spółka Komandytowa SDT w Opolu w sali handlowej umieszczone były tablice z napisami o treści: “Szanowni klienci! Wszystkie produkty spożywcze w naszym markecie są pod stałą kontrolą jakościową Wojewódzkiego Inspektora Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (pieczątka okrągła).- Jakość i higiena kontrolowana przez niezależne instytucje. Gospodarstwo Pomocnicze Badań Laboratoryjnych i Orzecznictwa WISiPAR SaneChem sp. z o.o. (poniżej pieczątki i napis) “real- ”. Brak było adresu Inspektoratu jak również gospodarstwa pomocniczego. Napisy identycznej treści posiadały samoprzylepne etykiety (okrągłe w kształcie pieczątki) na opakowaniach jednostkowych paczkowanych przetworów mięsnych własnej produkcji Marketu. W trakcie kontroli okazano umowę-zlecenia na badania jakości żywności, w którym “Real” zlecił z dniem 1.04.2001 r. Gospodarstwu Pomocniczemu przy Śląskim Wojewódzkim Inspektoracie Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych w Katowicach na okres do dnia 31 marca 2002 r. Na podstawie tej umowy zleceniobiorca dokonywał badania jakości żywności oraz oceny pracy działów świeżej żywności, za wynagrodzeniem miesięcznym za jeden obiekt 2.500 zł (plus 22%VAT). Etykiety naklejane na środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego nie zawierały natomiast pełnej informacji obowiązującej na opakowaniach jednostkowych, tj. składu surowcowego oraz dozwolonych substancji dodatkowych. W wyniku postępowania pokontrolnego, do którego włączono m. in. Urząd Ochrony Konkurencji, usunięte zostały w miejscach sprzedaży artykułów mięsnych ww. reklamy, tablice i samoprzylepne etykiety o dotychczasowej treści. Umieszczone zostały jednak informacje, że kontrolę jakości sprawuje “Centrum Jakości Artykułów Rolno-Spożywczych SanChem sp. z o.o.”. W informacji brak jest danych umożliwiających klientom dokładną identyfikację i lokalizację wymienionej spółki.

Łącznie we wszystkich 13 skontrolowanych jednostkach handlowych poddano badaniom kontrolnym 721 partii towarów drobiowych na kwotę 128 tys. zł., z których w 4 placówkach zakwestionowano jakość 151 partii towarów, 20,94%, na kwotę 11.742,64 zł., 9,18%, najczęściej z powodu zaniżania wsadu mięsno – tłuszczowego w połączeniu z zawyżoną zawartością skrobi lub galarety, czy też substancji dodatkowych niemięsnych i mięsnych, a także z powodu zmienionych cech organoleptycznych oraz skażeń mikrobiologicznych. Skala nieprawidłowości w skontrolowanych jednostkach handlowych świadczy o nieskuteczności nadzoru sprawowanego w nich przez organy weterynaryjne i sanitarne, a także przez kontrolę wewnętrzną nad jakością drobiu i artykułów drobiarskich. W wyniku stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości w 4 jednostkach ukarano mandatem 4 pracowników na łączną kwotę 600 zł.

Prawidłowość znakowania towarów drobiowych przez producentów oraz kontrolowane hipermarkety sprawdzono badając 376 partii towarów drobiowych o wartości 48,4 tys. zł. Towary nieprawidłowo oznakowane stwierdzono w 8 jednostkach, kwestionując z tego względu 42 partie towarów, 11,17%, na kwotę 3.449,26 zł, 7,13%. Na przykład:

W wyniku badań organoleptycznych oraz laboratoryjnych 123 partii artykułów drobiowych o wartości 22.504,47 zł zakwestionowano w 5 jednostkach jakość towarów drobiowych z 12 partii, 9,76%, na wartość 2.774,33 zł, stanowiącej 12,33%. Na przykład: Sprawdzenie przestrzegania terminów przydatności do spożycia oraz dat minimalnej trwałości towarów drobiowych oferowanych do sprzedaży oraz sposób zagospodarowania towarów przeterminowanych objęło we wszystkich kontrolowanych jednostkach handlowych łącznie 573 partie towarów drobiowych na kwotę 102.366,39 zł. W wyniku badań kontrolnych w 2 jednostkach zastrzeżenia z powodu przekroczenia terminów przydatności towarów do spożycia lub dat minimalnej trwałości odniesiono do 56 partii towarów, 9,77%, na kwotę 4.964,44 zł, oraz w 3 jednostkach wskutek nieprawidłowego zagospodarowania towarów przeterminowanych. Na przykład: W 4 skontrolowanych jednostkach handlowych stwierdzono stosowanie cen detalicznej sprzedaży niektórych towarów drobiowych, poniżej cen zakupu, tzw. cen promocyjnych, korzystnych dla konsumenta, lecz działających na niekorzyść producenta. Na przykład: Przypadki stosowania promocyjnych cen artykułów drobiowych IH stwierdziła również w trakcie kontroli: TESCO Polska Spółka z o.o. Kraków Hipermarket Łódź-Widzew, SPINAKER Spółka z o.o. w Swarzędzu-Jasinie orazGeant Polska Spółka z o.o. Hipermarket w Bydgoszczy.

Sam fakt stosowania cen promocyjnych na niektóre towary drobiowe nie może – w świetle ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – być uznany za czyn nieuczciwej konkurencji, gdyż do tego niezbędne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek: samego prowadzenia sprzedaży po cenach promocyjnych oraz istnienie przesłanki, że celem sprzedaży po tych cenach jest wyeliminowanie z rynku innych przedsiębiorców. Takich przypadków IH w trakcie niniejszej kontroli nie stwierdziła.

Kontrola nie wniosła większych zastrzeżeń w zakresie przestrzegania w jednostkach handlowych właściwych warunków sanitarnych i weterynaryjnych przy składowaniu i sprzedaży artykułów drobiowych.

Wysoką wadliwość artykułów drobiowych, głównie konserw, IH stwierdziła w wyniku kontroli przeprowadzonych w III kwartale 2002 r. w 156 jednostkach handlowych, w tym w 53 sklepach wielkopowierzchniowych. Ustalono m. in., że:

Ujawniana najczęściej nierzetelność polegająca na zaniżeniu zawartości wsadu surowców mięsno-tłuszczowych w połączeniu z zawyżoną zawartością skrobi lub galarety świadczy o celowym działaniu niektórych producentów zastępujących droższe surowce mięsne tańszymi substancjami dodatkowymi nie mięsnymi oraz resztkami niesprzedanych wędlin. Część wad mogła być spowodowana zaniedbaniem ze strony pracowników nadzorujących procesy technologiczne.
  1. Wykonanie wniosków pokontrolnych NIK sformułowanych po kontroli w 1999 r. dotyczącej m. in. funkcjonowania służb weterynaryjnych w zakresie zadań w obrocie z zagranicą, oraz po kontroli w 2000 r. dotyczącej wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami.
W wyniku realizacji wniosków NIK:
III. PRZEBIEG POSTĘPOWANIA KONTROLNEGO

I DZIAŁANIA PODJĘTE PO ZAKOŃCZENIU KONTROLI



 

  1. W trakcie kontroli zebrano na podstawie art. 29 pkt 2lit. f ustawy o NIK dodatkowe informacje w 77 jednostkach nie kontrolowanych, w tym głównie w urzędach celnych, gminach, urzędach wojewódzkich, organizacjach drobiarskich oraz Ministerstwie Gospodarki (dotyczące aktualnej sytuacji w drobiarstwie oraz warunków działania służb celnych i weterynaryjnych w zakresie nadzoru nad jakością zdrowotną produkcji drobiarskiej).
O wynikach kontroli informowano na bieżąco kierowników skontrolowanych jednostek. Wszystkie protokoły kontroli zostały podpisane bez zastrzeżeń przez kierowników 67 skontrolowanych jednostek.
  1. Ustalenia kontroli oraz projekty wniosków sformułowanych na podstawie protokołów kontroli omawiane były na 8 naradach pokontrolnych. Wyniki kontroli przedstawione zostały w 67 wystąpieniach zawierających uwagi i wnioski zmierzające do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, skierowanych w trybie art. 60 ustawy o NIK do kierowników skontrolowanych jednostek. Do przekazanych wystąpień pokontrolnych nie zgłoszono zastrzeżeń do zawartych w nich uwag, ocen i wniosków.
  2. Do skontrolowanych jednostek NIK skierowała łącznie 133 wnioski pokontrolne, z których wg stanu na dzień 5.11.2002 r. zrealizowano70 wniosków, nie zrealizowano 42 wnioski, a 21 pozostawało w trakcie realizacji. W wystąpieniach pokontrolnych wnioskowano m. in.:
  1. Do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o:
W odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne NIK Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformował o wznowieniu prac nad programem rozwoju polskiego drobiarstwa, zobowiązaniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do monitorowania efektów kredytowania branży drobiarskiej z dopłatami Agencji do ich oprocentowania, zintensyfikowaniu prac nad wydaniem aktów wykonawczych do ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, podjęcie dalszych działań w celu renegocjacji warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a  Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych w kontekście renegocjacji protokołu akcesji do GATT 1994” z dnia 17 maja 1995 r. Natomiast w kwestii wprowadzenia ustawowego zakazu przywozu do Polski z zagranicy mięsa drobiowego mechanicznie odkostnionego Minister RiRW uważa, że nie ma obecnie warunków do sformułowania uzasadnienia wprowadzenia takiego zakazu, m. in. ze względu na brak zagrożenia przed napływem tego mięsa do Polski, gdyż aktualnie mniejsze jest zainteresowanie importem tego produktu, a jedynie tranzytem, a ponadto Inspekcja Weterynaryjna na bieżąco prowadzi monitoring wwożonych do Polski ilości mięsa drobiowego mechanicznie odkostnionego.
  1. Do Szefa Służby Celnej - Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów o:
W odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne NIK Szef Służby Celnej poinformował m. in. o podjęciu decyzji w sprawie skontrolowania w I kwartale 2003 r. wszystkich składów celnych, wprowadzaniu projektów systemów informatycznych dla służb celnych, opracowywaniu planu kontroli prawidłowości przewozów towarów rolno – spożywczych w procedurach tranzytu, podjęciu decyzji w sprawie przygotowania projektu porozumienia pomiędzy Ministerstwem Finansów a Głównym Lekarzem Weterynarii i Komendantem Straży Granicznej określającego zasady współpracy w zakresie kontroli przywozu, wywozu i przewozu przez polski obszar celny towarów podlegających granicznej odprawie weterynaryjnej.
  1. Do Głównego Lekarza Weterynarii o:
W odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne NIK Główny Lekarz Weterynarii poinformował m. in. o kontynuowaniu prac nad wprowadzeniem nowego systemu informatycznego “ANIMO PLUS PL”, który usprawni prowadzenie ewidencji weterynaryjnych odpraw towarów drobiowych przez graniczne inspektoraty weterynarii, stanowiącej podstawę sprawozdawczości z tego zakresu, podjęciu działań w zakresie opracowania i wdrożenia programu komputerowego zapewniającego właściwe sprawowanie nadzoru weterynaryjnego nad składami celnymi, usunięciu nieprawidłowości w ewidencji zezwoleń weterynaryjnych oraz o dokonaniu przydziału obowiązków podległym pracownikom w zakresie egzekwowania wykonywania wymaganych badań produktów drobiowych.
  1. Do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o:
W odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne NIK Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował o zaplanowaniu zmiany zasad udzielania kredytów inwestycyjnych z dopłatami Agencji, w tym dla branży drobiarskiej, oraz zmiany oprogramowania informatycznego Agencji, który pozwoli na monitorowanie efektów kredytowania z dopłatami Agencji z uwzględnieniem branży drobiarskiej.
  1. Do Prezesa Agencji Rynku Rolnego o:
W odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne NIK Prezes Agencji Rynku Rolnego poinformował o przyjęciu do realizacji wniosku pokontrolnego, który zostanie uwzględniony w nowych procedurach wydawania zezwoleń na przywóz towarów rolno-spożywczych w ramach kontyngentów taryfowych oraz automatycznej rejestracji obrotu, które mają być wprowadzone w życie z dniem 1 marca 2003 r.
  1. Do naczelników urzędów celnych, m. in. o:
W dotychczasowych odpowiedziach na wystąpienia pokontrolne NIK naczelnicy urzędów celnych poinformowali m. in. o zwiększeniu dyscypliny pracy służb celnych, a w szczególności przy sprawdzaniu w czasie odpraw celnych tożsamości towarów oraz przestrzeganiu zasad ewidencjonowania ilości odprawianych towarów i podawaniu ich właściwej nazwy, opracowaniu dla służb celnych wykazu kodów towarów drobiowych – PCN, zwiększeniu nadzoru nad granicznym obrotem towarów, m. in. poprzez zwiększenie ilości powtórnych kontroli i rewizji celnych oraz kontroli zakończenia procedur celnych, przeprowadzaniu szkolenia funkcjonariuszy celnych, szerszej współpracy z granicznymi służbami weterynaryjnymi.
  1. Do wojewódzkich lekarzy weterynarii (po kontrolach granicznych inspektoratów weterynarii), m. in. o:
W dotychczasowych odpowiedziach na wystąpienia NIK wojewódzcy lekarze weterynarii poinformowali m in. o nawiązaniu ściślejszej współpracy przez granicznych lekarzy weterynarii ze służbami celnymi w celu zapewnienia odpraw weterynaryjnych towarów podlegających tej odprawie na granicy, doskonaleniu metod współdziałania służb celnych, straży granicznej i innych inspekcji działających na granicy, pozyskaniu środków na zakup “rękawa izotermicznego” służącego do kontrolowania towarów przez graniczne służby weterynaryjne na przejściu granicznym w  Świecku, wystąpieniu do Wojewody Podkarpackiego o doposażenie granicznych inspektoratów weterynarii w Korczowej i Medyce, dyscyplinowaniu pracy granicznych lekarzy weterynarii, dalszej rozbudowie przejścia granicznego w Dorohusku, opracowaniu przez Inspekcję Weterynaryjną koncepcji budowy przejścia kolejowego w Terespolu – Małaszewiczach, która została pozytywnie zaopiniowana przez Doradcę Przedakcesyjnego UE. Natomiast NIK nie podzieliła poglądu Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Lublinie, iż pełny monitoring wywozu z Polski przesyłek tranzytowych podlegających granicznej kontroli weterynaryjnej powinny prowadzić wyłącznie służby celne. W związku z powyższym NIK zwrócił się Wojewódzkiego Lekarza o uzupełnieniu informacji o sposobie wykorzystania uwag i wniosków zawartych w wystąpieniu pokontrolnym.
  1. Do powiatowych lekarzy weterynarii, m. in. o:
W dotychczasowych odpowiedziach na wystąpienia NIK powiatowi lekarze weterynarii poinformowali m in. o brakach kadrowych w powiatowych inspektoratach, wystąpieniu z ofertą pracy dla lekarzy weterynarii na stanowiska inspektorów, objęciu nadzorem pracowników merytorycznych inspektoratu, uzupełnieniu zakresu czynności dla powiatowego lekarza weterynarii przez Prezydenta Miasta Poznania, wprowadzeniu w życie instrukcji obiegu dokumentów i prowadzenia jej w życie, skorygowaniu sprawozdań za 2001 r. w zakresie decyzji dot. działalności zakładów zajmujących się ubojem i przetwórstwem drobiu, odsunięciu lekarza wet. od zleconych badań drobiu za nienależyte wywiązanie się z obowiązków, przeprowadzeniu we wszystkich ubojniach drobiu kontroli sposobu dokumentowania i ewidencjonowania ubijanego żywca do w ubojniach drobiu, zatrzymaniu działalności ubojni, udzieleniu kary upomnienia lekarzowi weterynarii za nieprawidłowe wystawienie świadectw zdrowia.
  1. Do powiatowych państwowych inspektorów sanitarnych, m. in. o:
W dotychczasowych odpowiedziach na wystąpienia NIK państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni poinformowali m in. o opracowywaniu jednolitego i szczegółowego formularza protokółu kontrolnego, przeprowadzeniu szkolenia dla wszystkich pracowników nadzoru, przekazaniu statutu Ministrowi Zdrowia przez powiatową stację statutu celem jego zatwierdzenia. D y r e k t o r

Departamentu Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego
Andrzej Głowacki
 
 

A k c e p t u j ę: Wiceprezes
Najwyższej Izby Kontroli
Zbigniew Wesołowski  
 
Z a t w i e r d z a m:
Prezes
Najwyższej Izby Kontroli
Mirosław Sekuła
Warszawa, dnia 20 grudnia 2002 r.
Załącznik nr 1  
WYKAZ SKONTROLOWANYCH JEDNOSTEK
  1. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
  2. Główny Inspektorat Weterynarii
  3. Agencja Rynku Rolnego
  4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  5. Główny Urząd Ceł w Likwidacji
  6. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Otwocku
  7. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Tomaszowie Lubelskim
  8. Miejski Inspektorat Weterynarii w Bydgoszczy
  9. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Inowrocławiu
  10. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kielcach
  11. Powiatowy Inspektorat Weterynarii Skarżysku Kamiennej
  12. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kutnie
  13. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Tomaszowie Mazowieckim
  14. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Nysie
  15. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Opolu
  16. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Poznaniu
  17. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Wolsztynie
  18. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Siedlcach
  19. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Ciechanowie
  20. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Nakle n/Notecią
  21. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Włocławku
  22. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kielcach
  23. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Jędrzejowie
  24. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kutnie
  25. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Tomaszowie Mazowieckim
  26. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu
  27. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Nysie
  28. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu
  29. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wolsztynie
  30. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Siedlcach
  31. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ciechanowie
  32. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Budzisku
  33. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Bobrownikach
  34. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Gdyni
  35. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Cieszynie-Boguszewicach
  36. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Chyżnem
  37. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Kukurykach
  38. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Dorohusku
  39. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Bezledach
  40. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Barwinku
  41. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Medyce
  42. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Korczowej
  43. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Kołbaskowie
  44. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Świnoujściu
  45. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Jędrzychowicach
  46. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Kudowie-Słonem
  47. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Olszynie
  48. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Świecku
  49. Oddział Celny w Budzisku
  50. Oddział Celny w Bobrownikach
  51. Oddział Celny w Gdyni]
  52. Oddział Celny w Cieszynie
  53. Oddział Celny w Zebrzydowicach
  54. Oddział Celny w Nowym Sączu
  55. Oddział Celny w Nowym Targu
  56. Oddział Celny w Koroszczynie (dot. OC w Kukurykach)
  57. Oddział Celny w Bezledach
  58. Oddział Celny w Barwinku
  59. Oddział Celny w Medyce
  60. Oddział Celny w Hrebennem
  61. Oddział Celny w Korczowej
  62. Oddział Celny w Kołbaskowie
  63. Oddział Celny w Świnoujściu
  64. Oddział Celny w Kudowie Zdroju
  65. Oddział Celny w Jędrzychowicach
  66. Oddział Celny w Olszynie
  67. Oddział Celny w Świecku
  1. Przedsiębiorstwo Rolno-Drobiarskie “SANDROB” w Gródku Zakład Przetwórstwa Mięsnego Ubojnia Drobiu w Osiu Adam Sawiński
  2. Przedsiębiorstwo Drobiarskie “DROBEX” Spółka z o.o. w Solcu Kujawskim
  3. Zakład Produkcyjno-Handlowy Ubojnia Drobiu Stanisław Stępień w Piekoszowie
  4. Przedsiębiorstwo Wielobranżowe “MARLEJ”Spółka z o.o. Zakład Uboju i Przetwórstwa Drobiu Piotr Piwowarczyk w Łącznej Zagórze
  5. Tomaszowskie Zakłady Drobiarskie “ROWDROB” S.A. w Tomaszowie Mazowieckim
  6. Kutnowskie Zakłady Drobiarskie “EXDROB” S.A. w Kutnie
  7. Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego “FRIGOOPOL” S.A. w Opolu
  8. “DROBIARSTWO OPOLSKIE” Spółka z o.o. w Niemodlinie
  9. Zakłady Drobiarskie “Koziegłowy” Spółka z o.o. w Koziegłowach
  10. PPHU INDROL Spółka Jawna Maciej Siejek, Przemysław Waligórski w Rostarzewie
  11. Ciechanowskie Zakłady Drobiarskie “CEDROB” S.A. w Ciechanowie
  12. “DROSED” Siedleckie Zakłady Drobiarskie S.A. w Siedlcach
  1. Geant Polska Spółka z o.o. Hipermarket Bydgoszcz
  2. Geant Polska Spółka z o.o.Hipermarket nr 8 w Toruniu
  3. real,-Spółka z o.o. i Spółka Spółka Komandytowa w Kielcach
  4. MiniMal Spółka z o.o. w Poznaniu Market Ostrowiec Świętokrzyski
  5. GEANT POLSKA Spółka z o.o. Hipermarket Łódź-Polesie w łodzi
  6. TESCO Polska Spółka z o.o. Kraków Hipermarket Łódź-Widzew
  7. Market HYPERNOVA- AHOLD Polska Spółka z o.o. w Kędzierzynie-Koźlu
  8. Market “REAL” Spółka z o.o. i Spółka Komandytowa SDT w Opolu
  9. “AuchanPolska” Spółka z o.o. Centrum Handlowe Swadzim w Swadzimiu
  10. SPINAKER Spółka z o.o. w Swarzędzu -Jasinie
  11. Hipermarket Jumbo Jeronimo Martins Dystrybucja Spółka z o.o. w Poznaniu
  12. “GLOBI” Spółka z o.o. w Warszawie “Champion” Sklep Spożywczo-Przemysłowy nr 63 w Ciechanowie
  13. “GLOBI” Spółka z o.o. w Warszawie Sklep nr 91 w Siedlcach
Załącznik nr 2
WYKAZ PODSTAWOWYCH AKTÓW PRAWNYCH
  1. Ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 29, poz. 245 zm: Dz. U. z 1971 r. Nr 12, poz. 115, z 1985 r. Nr 12, poz. 49 z 1989 r. Nr 35, poz. 192, z 1992 r. Nr 33, poz. 144 i Nr 91 poz. 486, z 1997 r. Nr 43, poz. 272 Nr 60, poz. 369 i Nr 88, poz. 554, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 120, poz. 1268 oraz z 2001 r. Nr 63, poz. 634).
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Rolnictwa z dnia 12 września 1972 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 40, poz. 261 i Nr 91, poz. 456 i z 2000 r. Nr 120, poz. 1268).
  3. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634 i z 2002 r. Nr 135, poz. 1145).
  4. Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji (Dz. U. Nr 55, poz. 251 oraz z 1995 r. Nr 95, poz. 471, z 1997 r. Nr 121, poz. 770 oraz z 2000 r. Nr 110, poz. 1166 i Nr 43, poz. 489).
  5. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie obowiązku stosowania Polskich Norm (Dz. U. Nr 40, poz. 152 ze zm. w Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 3 i Nr 127, poz. 611 i z 1996 r. Nr 65, poz. 322).
  6. Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (Tekst jednolity w Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 57 ze zm. w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz.668, Nr 117, poz. 756, z 1999 r. Nr 70, poz. 778, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 63, poz. 634, Nr 125, poz. 1367, Nr 128, poz. 1407, Nr 11, poz. 84 i z 2002 r. Nr 37, poz.329, z 2001 r. Nr 42, poz.473, z 2002 r. Nr74, poz.676 i Nr 135, poz.1145 oraz z 2001 r. Nr 126, poz. 1382).
  7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie organizacji i zasad działania stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz kwalifikacji wymaganych od pracowników tych stacji (Dz. U. Nr 56, poz. 677 oraz z 2001 Nr128, poz. 1407).
  8. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 listopada 1985 r. w sprawie książki kontroli sanitarnej (Dz. U. Nr 56, poz. 289).
  9. Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Tekst jednolity w Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 752 ze zm. w Dz. U z 2001 r. Nr 29, poz. 320 i Nr 129, poz. 1438 oraz z 2002 r. Nr112, poz.976 i Nr 123, poz.1350).
  10. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych (Dz. U. z 1999 r. Nr 10, poz. 91 i z 2001 r. Nr 133, poz. 1506).
  11. Ustawa z dnia 25 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych, ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 129, poz. 1438, Nr 154, poz. 1790 i z 2002 r. Nr 112, poz.976).
  12. Rozporządzenie przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie nadania statutu Głównemu Inspektoratowi Weterynarii (Dz. U. Nr 162, poz. 1154).
  13. Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie zasad organizacji inspektoratów weterynarii (Dz. U. z 1999 r. Nr 1, poz. 3 i Nr 85, poz. 944).
  14. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zakresu działania granicznych lekarzy weterynarii (Dz. U. z 1999 r. Nr 1, poz. 4 oraz Nr 53, poz. 560 i z 2000 r. Nr 62, poz. 732).
  15. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 10 grudnia 1997 r. w sprawie określenia przejść granicznych, na których jest dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna (Dz. U. Nr 150, poz. 996 oraz z 1999 r. Nr 57, poz. 601 i z 2000 r. Nr 66, poz. 796).
  16. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu badania zwierząt rzeźnych, badania, oceny i  znakowania mięsa, wykorzystania mięsa o ograniczonej przydatności do spożycia, mięsa niezdatnego do spożycia oraz prowadzenia dokumentacji z tym związanej (Dz. U. Nr 154, poz. 1011 oraz z 2001 r. Nr 22, poz. 256 i Nr 128, poz. 1434).
  17. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy uboju zwierząt rzeźnych oraz rozbiorze i składowaniu mięsa (Dz.U. Nr 10, poz. 90 oraz z 2001 r. Nr 22, poz. 257 i Nr 133, poz. 1505).
  18. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych (Dz. U. Nr 10, poz. 91 oraz z 2001 r. Nr 133, poz. 1506).
  19. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy produkcji lub przechowywaniu niektórych środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. Nr 20, poz. 176).
  20. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 kwietnia w sprawie wymagań, jakie powinny być spełnione dla zatwierdzenia poszczególnych kategorii przejść granicznych, na których będzie dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna (Dz. U. Nr 56, poz. 509).
  21. Obwieszczenie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 2 marca 2000 r. w sprawie rejestru państw, z których może być przywożone i przewożone przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, niejadalne surowce zwierzęce, pasze oraz wzorów świadectw zdrowia dla tych towarów (M.P. Nr 9, poz. 190 oraz Nr 28, poz. 589 i Nr 38, poz. 747).
  22. Obwieszczenie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 8 listopada 2000 r. w sprawie rejestru państw, z których może być przywożone i przewożone przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, niejadalne surowce zwierzęce, pasze oraz wzorów świadectw zdrowia dla tych towarów (M.P. Nr 38, poz. 747 i Nr 40, poz. 800).
  23. Obwieszczenie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 25 stycznia 2001 r. w sprawie rejestru państw,   których może być przywożone i przewożone przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, niejadalne surowce zwierzęce, pasze (M.P. Nr 4, poz. 83).
  24. Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm. w Dz. U. Nr 89, poz. 972, Nr 125, poz. 1368 i Nr 12, poz. 92, z 2002 r. Nr 41, poz. 365, z 2001 r. Nr 12, poz. 92, z 2002 r. Nr 41, poz. 365, z 2001 r. Nr 128, poz. 1403, z 2002 r. Nr 89, poz. 804, Nr 112, poz. 974 i Nr 141, poz. 1178).
  25. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie trybu i warunków wydawania i cofania pozwoleń na zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia przy przewozie towarów w ramach procedury tranzytu, szczegółowe wymogi, które powinna spełniać osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia, wysokość kwoty oraz wykaz towarów, przy których przewozie nie udziela się zwolnienia od złożenia zabezpieczenia (Dz. U. Nr 146, poz. 986, z 1999 r. Nr 45, poz. 445 i z 2000 r. Nr 84, poz. 949 i z 2002 r. Nr 43, poz. 385).
  26. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 8 października 1999 r. w sprawie rodzajów dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej i osób zobowiązanych do ich przechowywania (Dz. U. Nr 87, poz. 972).
  27. Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 września 1997 r w sprawie ewidencji towarów, wzorów rejestrów, innych dokumentów ewidencyjnych, formularzy i rodzajów dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej i osób zobowiązanych do ich przechowywania oraz warunków i trybu rejestrowania kwot należności (M.P. Nr 70, poz. 688 ze zm. w Dz. U. z 1999 r. Nr 87, poz. 972).
  28. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 listopada 1999 r. w sprawie trybu i warunków wydawania i cofania pozwolenia na stosowanie zabezpieczenia generalnego i zabezpieczenia ryczałtowego oraz wypadków, w których zabezpieczenia te można stosować, a także sposób określania wysokości zabezpieczenia ryczałtowego (Dz. U. Nr 96, poz. 1125 oraz z 2001 r. Nr 19, poz. 231).
  29. Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 12 sierpnia 1994 r. w sprawie nadania statutu urzędom celnym (M.P. Nr 52, poz. 442 oraz z 1995 r. Nr 22, poz. 268, Nr 41, poz. 484, z 1996 r. Nr 51, poz. 471, z 1997 r. Nr 29, poz. 277 i Nr 73, poz. 697).
  30. Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz. 2 oraz z 1994 r. Nr 80, poz. 369, Nr 98, poz. 473 z 1997 r. Nr 41, poz. 255, Nr 79, poz. 484, Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 48, poz. 547 i poz. 550, Nr 88, poz. 983, z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 3, poz. 19, Nr 38, poz. 452, Nr 125, poz. 1363 i Nr 129, poz. 1438, z 2002 r. Nr 112, poz. 976 i Nr 143, poz. 1197).
  31. Ustawa z dnia 7 czerwca 1990 r. o utworzeniu Agencji Rynku Rolnego (Tekst jednolity w Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 951 ze zm. w Dz. U. z 2000 r. Nr 48, poz. 550 i z 2001 r. Nr 81, poz. 875 i Nr 129, poz.1446 i z 2002 r. Nr 31, poz. 287, Nr 127, poz. 1085).
  32. Ustawa z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 25, poz. 253 i z 2002 r. Nr 93, poz. 820).
  33. Ustawa z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365).
  34. Ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (Tekst jednolity w Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 293 ze zm. w Nr 114, poz. 1191 i Nr 89, poz. 991 oraz z 2001 r. Nr 3, poz. 19 i Nr 38, poz. 452 i z 2002 r. Nr 135, poz. 1145).
  35. Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o Inspekcji Handlowej (Tekst jednolity w Dz. U. z 1999 r. Nr 105, poz. 1205).
  36. Ustawa z dnia 11 grudnia 1997 r. o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami (Dz. U. Nr 157, poz.1026 oraz Dz. U. z 1999 r. Nr 55, poz. 587 i Nr 101, poz. 1178, Dz. U. z 2000 r. Nr 119, poz. 1250, Dz. U. z 2001 r. Nr 29, poz. 320 i Nr 42, poz. 472 oraz Dz. U. z 2002 r. Nr 89, poz. 804).


Wykaz niektórych skrótów używanych w informacji



ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

ARR Agencja Rynku Rolnego

CEFTA Środkowoeuropejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (Central European Free Trade Associton – CEFTA; porozumienie podpisane przez Czech, Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię i Węgry) GIW Główny Inspektorat Weterynarii

GLW Główny Lekarz Weterynarii

Gr. IWet. Graniczny Inspektorat Weterynarii

GUC Główny Urząd Ceł

IERiGŻ Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

IH Inspekcja Handlowa

ISiPAR Inspekcja Skupu i Przetwórstwa Artukułów Rolnych

IW Inspekcja Weterynaryjna

KCHZ Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt

MG Ministerstwo Gospodarki

MRiRW Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

OC Oddział Celny

PIS Państwowa Inspekcja Sanitarna

PIW Powiatowy Inspektorat Weterynarii

PLW Powiatowy Lekarz Weterynarii

PSSE Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

SAD,TIR Konwencje celne dotyczące międzynarodowych przewozów towarów

UE Unia Europejska

WIW Wojewódzki Inspektorat Weterynarii

WLW Wojewódzki Lekarz Weterynarii

WTO WTO – Porozumienie ustanawiające Światowa Organizację Handlu (World Trade Organization – WTO) sporządzone w Marakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483 oraz z 1996 r. Nr 9, poz. 54 i Nr 32, poz. 143 i z 1998 r. Nr 34, poz. 195). WTO formalnie rozpoczęła działalność 1 stycznia 1995 r. Jest ona spadkobierczynią struktur GATT (General Agreement on Tariffs and Trade – Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu).
 
 



 
 
M
C
K
alergie, zatrucia, zakażenia, urazy
dochodzenie przyczyn  w składzie: 
żywności, napojów, kosmetyków, leków 
i innych produktów,
w usługach oraz w otaczającym środowisku

PORADNIA 
MEDYCZNEGO CENTRUM KONSUMENTA
 

M
C
K

 
 
§
§
§
§
§
kto wytwarza lub sprzedaje produkt niebezpieczny, ten odpowiada
za ciężki uszczerbek na zdrowiu, inne naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, a także za doznaną krzywdę konsumenta

Naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. 
Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien  wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany  stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego  zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do  pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły  widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do  naprawienia szkody odpowiedniej renty. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

§
§
§
§
§

 


 

MEDYCZNE CENTRUM KONSUMENTA
 



STOWARZYSZENIE
  OCHRONY
     ZDROWIA
       KONSUMENTÓW
STOWARZYSZENIE OCHRONY ZDROWIA KONSUMENTÓW
 
 
 

3smoki



ZAGROŻENIA ZDROWIA W POLSCE
CZASOPISMO RUCHU OCHRONY ZDROWIA
AKTUALIZOWANA WERSJA ELEKTRONICZNA
"ZAGROŻENIA ZDROWIA W POLSCE"



ALFABETYCZNY SPIS ZAWARTOŚCI
STRON INTERNETOWYCH DOMENY HALAT.PL
DOTYCZĄCYCH OCHRONY ZDROWIA