KSR – 41014 - 02 Nr ewid. 192/P/02/172/KSR

I. CZEŚĆ OGÓLNA ............................................................	3
1. Charakterystyka kontroli ...............................................................	3
2. Synteza ustaleń kontroli i ocena kontrolowanej działalności ........	7
3. Wnioski .........................................................................................	16
II. CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ................................................................	18
1. Charakterystyka stanu prawnego .................................................	18
Przepisy ogólne dotyczące warunków zdrowotnych żywności i żywienia oraz normalizacji ....................................................................................................... Przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Sanitarnej ....................................... Przepisy dotyczące Inspekcji Weterynaryjnej .................................................. Przepisy dotyczące służb celnych i odpraw towarów ...................................... Przepisy dotyczące Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych ...... Przepisy dotyczące Inspekcji Handlowej ........................................................ Przepisy dotyczące dostosowania uregulowań krajowych w zakresie urzędowej kontroli żywności i higieny artykułów drobiowych oraz wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi do uregulowań obowiązujących w Unii Europejskiej ....................................................................................................... Przepisy dotyczące kontrolowanych Agencji rządowych ................................. Przepisy dotyczące regulacji handlu zagranicznego towarami drobiowymi.....	18 21 22 26 30 30         31 32 32
2. Uwarunkowania ekonomiczno-organizacyjne ................................................... 3. Istotne ustalenia kontroli .................................................................................... Działania centralnej administracji rządowej na rzecz rozwoju drobiarstwa krajowego ....................................................................................................... Prawidłowość odpraw celnych towarów drobiowych ................................... Prawidłowość granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych . Zakres, rzetelność i skuteczność wykonywania przez powiatowego (miejskiego) lekarza weterynarii nadzoru nad produkcja i obrotem produktami drobiarskimi ................................................................................ Zakres i skuteczność nadzoru weterynaryjnego nad obrotem mięsem drobiowym i jego produktami oraz jajami wylęgowymi w składach celnych  Wykonywanie zadań nadzoru i kontroli przez stacje sanitarno- epidemiologiczne ............................................................................................ Wyniki kontroli przeprowadzonych w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK..................................................................................................................	37 43 43 53 62     69 74 74 72
4. Wykonanie wniosków pokontrolnych NIK	87
III. PRZEBIEG POSTEPOWANIA KONTROLNEGO I DZIAŁANIA PODJETE PO ZAKOŃCZENIU KONTROLI	89
Załącznik nr 1 – Wykaz skontrolowanych jednostek\ Załącznik nr 2 – Wykaz podstawowych aktów prawnych

 

1. Charakterystyka kontroli

Nr kontroli: P/02/172

Kontrola przeprowadzona została w 67 jednostkach administracji rządowej, weterynaryjnej, sanitarnej i celnej, w tym w:

• Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW),

• Głównym Inspektoracie Weterynarii (GIW),
• Głównym Urzędzie Ceł (GUC) w Likwidacji,
• Agencji Rynku Rolnego (ARR),
• Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR),
• 17 granicznych inspektoratach weterynarii (Gr. IWet.) - wchodzących w skład Wojewódzkich Inspektoratów Weterynarii – WIW,
• 14 powiatowych inspektoratach weterynarii (PIW),
• 12 powiatowych stacjach sanitarno-epidemiologicznych (PSSE),
• 19 granicznych oddziałach urzędów celnych (OC).

Ponadto w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK Inspekcja Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) skontrolowała 11 zakładów drobiarskich i 1 chłodnię oraz Inspekcja Handlowa (IH) – 13 supermarketów.

Wykaz 92 skontrolowanych jednostek stanowi załącznik Nr 1 do informacji.

Celem kontroli było zbadanie i ocena prawidłowości i skuteczności działania organów administracji rządowej na rzecz rozwoju krajowego drobiarstwa, ochrony przetwórstwa i rynku drobiu przed napływem do kraju drobiu i produktów drobiowych, stanowiących zagrożenie dla rozwoju polskiego drobiarstwa, tj.:

• działań centralnej administracji rządowej w zakresie zwiększenia eksportu i ograniczenia importu artykułów drobiowych, a także stopnia dostosowania polskiego prawa dotyczącego urzędowej kontroli mięsa i jaj drobiu oraz znakowania produktów drobiowych do standardów obowiązujących w Unii Europejskiej,

• prawidłowości wykonywania granicznej kontroli weterynaryjnej oraz odpraw celnych artykułów drobiowych,

• rzetelności i skuteczności wykonywania nadzoru przez powiatowego lekarza weterynarii oraz powiatowego inspektora sanitarnego nad higieną i warunkami przechowywania zapasów surowców, produkcji oraz obrotem wyrobami drobiowymi, z uwzględnieniem przepisów higieniczno - sanitarnych w zakładach przetwórczych branży drobiarskiej i supermarketach,

• zapewnienia przez zakłady branży drobiarskiej legalności swego działania oraz rzetelności i skuteczności kontroli wewnętrznej nad gospodarką surowcową, przebiegiem procesów technologicznych oraz obrotem wyrobami gotowymi, z uwzględnieniem przestrzegania higienicznych i zdrowotnych warunków produkcji, transportu, przechowywania i sprzedaży wyrobów drobiowych oraz terminowego wywiązywania się z  zobowiązań wobec państwa,

• zapewnienia przez supermarkety ze stoiskami (działami) z artykułami drobiowymi legalności swego działania oraz przestrzegania higienicznych i zdrowotnych warunków produkcji, transportu, przechowywania i sprzedaży wyrobów drobiowych,

• realizacji wniosków z poprzednich kontroli NIK.

Kontrolą objęto lata 2000-2001 i I kwartał 2002 r.

W latach 1996-1999 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła 2 kontrole dotyczące zabezpieczenia polskich granic przed niekontrolowanym napływem szkodliwych i złej jakości towarów rolno- spożywczych i konsumpcyjnych.

Na przełomie lat 1996 i 1997 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę działalności państwowych służb fitosanitarnych i weterynaryjnych w zakresie zapobiegania zagrożeniom i ochrony rynku. Badaniami kontrolnymi objęto 1995 r. i 3 kwartały 1996 r.

Kontrola wykazała m. in., że zabezpieczenie granic Polski przed przenikaniem zakaźnych i zaraźliwych chorób zwierząt nie było wystarczające:

• w 69% kontrolowanych granicznych punktach kontroli weterynaryjnej stan pomieszczeń i zaplecza technicznego uniemożliwiał przeprowadzanie sprawnej i pełnej kontroli weterynaryjnej wwożonych do kraju zwierząt i artykułów pochodzenia zwierzęcego z zagranicy. Brak było w tych punktach zaplecza laboratoryjnego, wydzielonych miejsc oraz urządzeń technicznych służących podczas kontroli weterynaryjnej do odładunku zwierząt oraz do unieszkodliwienia bądź zniszczenia przesyłek towarowych porażonych chorobami, jak również brak było właściwych lokali do wykonywania nawet podstawowych obowiązków granicznej kontroli weterynaryjnej,

• stwierdzono wwóz na polski obszar celny towarów pochodzenia zwierzęcego bez wymaganych zezwoleń weterynaryjnych bądź na podstawie nieformalnych zezwoleń pracowników ówczesnego Departamentu Weterynarii w MRiGŻ.

Przeprowadzona przez NIK w 1999 r. kontrola funkcjonowania służb weterynaryjnych i fitosanitarnych w zakresie zadań w obrocie z zagranicą w 1998 r. i I półroczu 1999 r. (P/99/045) stanowiła podstawę zgłoszenia ocen negatywnych funkcjonowania tych służb:

• w przypadku Inspekcji Weterynaryjnej badania wykazały, iż nowe uregulowania ustawowe, obowiązujące od początku 1999 r., stworzyły jej lepsze podstawy prawno-organizacyjne do prowadzenia działalności o charakterze kontrolnym. W działalności tej stwierdzono jednak poważne zaniedbania i nieprawidłowości, zagrażające bezpieczeństwu zdrowotnemu oraz interesowi gospodarczemu państwa. Największym zagrożeniem w tej dziedzinie było dopuszczenie na granicy wschodniej (na przejściach w Bobrownikach, Budzisku i Kuźnicy Białostockiej) oraz na granicy zachodniej (na przejściach w Świecku i Rzepinie) do przypadków niekontrolowanego przez służby weterynaryjne wwozu i wywozu zwierząt oraz towarów pochodzenia zwierzęcego, ponadto dopuszczenie do wyeksportowania ponad 15 tys. sztuk koni rzeźnych (głównie przez przejścia w Zebrzydowicach i  Rzepinie) bez poddania ich wymaganym badaniom diagnostycznym na choroby zakaźne, jak również do wystawienia świadectw weterynaryjnych na eksport prawie 6 tys. sztuk koni rzeźnych i 205 ton mączki rybnej przez lekarzy weterynarii nie mających uprawnień czy też w oparciu o wyniki badań pochodzące z nieuprawnionych laboratoriów. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli taki stan stwarzał potencjalne zagrożenie wystąpienia nadużyć i korupcji w służbach granicznych i wskazywał, że szczelność granicznych punktów kontroli weterynaryjnej ciągle jest niedostateczna.

Wyniki kontroli wskazały na potrzebę przede wszystkim podjęcia przez jednostki kontrolowane działań, w szczególności dotyczących:

• wzmocnienia kadrowego i technicznego jednostek Inspekcji Weterynaryjnej,w celu szybszego dostosowania ich do standardów UE, z preferencją dla służb zlokalizowanych na granicy wschodniej RP,
• wprowadzenia do ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt przepisu obligującego, by graniczna kontrola weterynaryjna odbywała się przed lub wraz z odprawą celną, w deklarowanym punkcie weterynaryjnej kontroli granicznej,
• pilnego zweryfikowania wszystkich baz eksportowych oraz listy lekarzy weterynarii upoważnionych do wystawiania świadectw zdrowia zwierząt przeznaczonych na eksport pod kątem zapewnienia przestrzegania warunków weterynaryjnych określonych w art. 5, ust. 3 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt,
• powodowania dokonania przez powiatowych lekarzy weterynarii weryfikacji zapisów w prowadzonych przez nich rejestrach podmiotów gospodarczych prowadzących działalność eksportową zwierząt, a szczególnie koni, pod kątem wyeliminowania z tych rejestrów firm, których działalność prowadzona jest nierzetelnie i nieuczciwie,
• zapewnienia przez inspekcję weterynaryjną systematycznej kontroli przewozów tranzytowych zwierząt przez Polskę.

Kontrola realizacji zadań organów administracji rządowej w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi wykazała, iż w wyniku m. in. realizacji wniosków po poprzednich kontrolach NIK wprowadzono nowe rozwiązania prawne i organizacyjne służące poprawie poziomu działalności kontrolowanych służb. Jednocześnie stwierdzono w działalności administracji rządowej, w tym służb celnych, weterynaryjnych i sanitarnych, istotne nieprawidłowości i zaniedbania, które nie służą rozwojowi branży drobiarskiej, a nawet destabilizują rynek drobiarski. Brak było pełnej informacji dotyczącej produkcji żywca oraz mięsa drobiu i jego podaży na rynek krajowy. Nieznana była pełna lista podmiotów zajmujących się produkcją drobiarską.

Zastrzeżenia kontroli budziła mała skuteczność nadzoru sprawowanego przez organy weterynaryjne i  sanitarne, a także przez kontrolę wewnętrzną, w placówkach sprzedających artykuły drobiarskie.

Głównymi barierami utrudniającymi realizację podstawowych zadań granicznych służb celnych i  weterynaryjnych były braki dotyczące organizacji pracy oraz bazy technicznej, w tym głównie brak odpowiedniej infrastruktury i wyposażenia a także kompleksowych systemów ewidencyjnych i informatycznych, wpływający na obniżenie sprawności i skuteczności odpraw celnych oraz weterynaryjnych towarów drobiowych.

1. W badanym okresie (2000 r. – I kwartał 2002 r.) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podejmowało szereg działań na rzecz rozwoju branży drobiarskiej. Szczególnie właściwe i efektywne było wprowadzenie osłon dla rynku krajowego przed importem towarów drobiowych do Polski. Właściwym było również podjęcie działań na rzecz oddłużania jednostek branży drobiarskiej oraz podjęcie renegocjacji wysokości kontyngentu na import mięsa drobiowego do Polski z USA. Nie wszystkie działania administracji resortu rolnictwa oraz agencji rządowych nadzorowanych przez MRiRW (tj. ARiMR i ARR) dotyczące branży drobiarskiej były jednakże – w ocenie NIK – celowe, rzetelne, gospodarne oraz w pełni efektywne i służyły skutecznemu rozwiązywaniu narosłych problemów. Niecelowe było wstrzymanie w MRiRW prac nad branżowym programem rozwoju drobiarstwa oraz zawieszenie, bez szczegółowej analizy, kredytowania z dopłatami budowy nowych kurników. Działaniem nierzetelnym było w szczególności ustalenie niewłaściwych stawek opłat za usługi weterynaryjne związane z drobiem.

• zastosowania przez Ministra Gospodarki osłon dla krajowego rynku drobiu w formie ograniczenia importu piskląt kurzych z Czech. Według Ministra Gospodarki skala tego importu nie naruszała postanowień umowy CEFTA i nie dawała podstawy do jego ograniczenia. Dalszy import piskląt kurzych przyczyniał się jednak do ograniczania produkcji i podaży piskląt krajowych (str. 45),
• renegocjacji warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych w kontekście renegocjacji protokołu akcesji do GATT 1994” z 17 maja 1995 r.; Do zakończenia kontroli NIK nie odnotowano postępu w tej sprawie, a więc nadal obowiązują ustalenia Porozumienia z 1995 r., według których wysokość kontyngentu na import do Polski z USA mięsa drobiowego w bazowej ilości stanowi 26.000 ton, powiększanej co roku o 8,5% produkcji tego mięsa w roku poprzednim, oraz drobiu żywego na stałym poziomie 1.000 ton (str. 46),

• uruchomienia w badanym okresie uzgodnionych w ramach WTO i możliwych do stosowania dopłat do eksportu 13 tys. ton mięsa drobiowego na kwotę do 9,6 mln USD rocznie; Niedoprowadzenie do podjęcia odpowiedniej decyzji rządowej w sprawie dopłat do eksportu mięsa drobiowego nie przyczyniało się do poprawy rentowności sprzedaży eksportowej (str. 43).

• wstrzymanie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi prac nad “Branżowym programem rozwoju polskiego drobiarstwa do roku 2005” oraz “Programem wspierania restrukturyzacji i modernizacji podmiotów działających w branży drobiarskiej”; Brak tych programów uniemożliwiał uruchomienie nowej linii kredytowej w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dopłatą do oprocentowania na wsparcie restrukturyzacji branży drobiarskiej i szybsze jej dostosowywanie do standardów Unii Europejskiej (str. 43),

• podjęcie przez Kierownictwo Ministerstwa RiRW (w dniu 1  lutego 2002 r.) decyzji o zawieszeniu dotychczasowego kredytowania z dopłatami ARiMR budowy nowych kurników, nie popartej szczegółową analizą (str. 47 i 51).

• ustalenie przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w 1999 r. wysokości jednostkowych opłat za usługi weterynaryjne związane z drobiem niezgodnych z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i  Gospodarki Żywnościowej z dnia 9 lipca 1998  r. w sprawie wysokości opłat za badania oraz inne czynności wykonywane przez Państwową Inspekcję Weterynaryjną i utrzymanie ich w badanym okresie (str. 48),
• niepodjęcie przez Ministra RiRW działań w celu przywrócenia ustawowego zakazu importu mięsa mechanicznie odkostnionego, w tym mięsa drobiowego (str. 42).

4. Zróżnicowane było - według stanu na dzień zakończenia kontroli, tj. 14.06.2002 r. – zaawansowanie przygotowania w MRiRW projektów czterech aktów wykonawczych do znowelizowanej w lutym 2002 r. ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i  mięsa oraz o  Inspekcji Weterynaryjnej. Obowiązek wydania aktów wykonawczych do ustawy ciąży na Ministrze Rolnictwa i Rozwoju Wsi z taką datą, by weszły one w życie najpóźniej z dniem 31 grudnia 2002 r.; Do dnia 15 grudnia 2002 r. ogłoszono dwa spośród czterech przedmiotowych rozporządzeń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (str. 47).

2. W działalności GUC w badanym okresie występowały nieprawidłowości i zaniedbania wpływające niekorzystnie na efektywność pracy służb celnych dokonujących odpraw towarów drobiowych na przejściach granicznych. Nie podejmowano kontroli prawidłowości przewozów w tranzycie towarów drobiowych. Dopuszczono do odpraw celnych bez uprzednich odpraw weterynaryjnych. Nie egzekwowano jednolitych zasad określania wagi towarów drobiowych w trakcie odpraw celnych. Nie stworzono sprawnego systemu informatycznego zarówno do monitorowania przewozów tranzytowych jak i przetwarzania danych z dokumentów SAD. Szybko i operatywnie GUC reagował natomiast na wszelkie sygnały o nieprawidłowościach i zagrożeniach występujących w międzynarodowym obrocie towarami drobiowymi.

• podejmowanie działań prewencyjnych, kontrolnych i wyjaśniających w urzędach celnych w  związku z interpelacjami poselskimi oraz wystąpieniami Kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także sygnałami i doniesieniami o możliwych nieprawidłowościach w obrocie mięsem drobiu, otrzymywanymi ze źródeł operacyjnych i prasowych,
• wydanie dyrektorom urzędów celnych dyspozycji nakazujących wprowadzenie wzmożonych czynności kontrolnych w przywozie i  wywozie towarów rolno-spożywczych, ze szczególnym uwzględnieniem mięsa drobiu i jego przetworów,
• występowanie do kierownictw związków i organizacji branży drobiarskiej z deklaracją gotowości współpracy w sprawach dotyczących zwalczania przestępstw celnych i eliminowania nieprawidłowości w obrotach z zagranicą drobiem, mięsem drobiu i jego przetworami.

• niepodejmowanie kontroli prawidłowości przewozów w tranzycie towarów drobiowych w latach 2000-2001,

• nieuwzględnienie problematyki tranzytu w planie kontroli Urzędów Celnych w Gdyni i Przemyślu w 2002 r.; Wymienione UC odprawiały głównie przesyłki tranzytowe towarów drobiowych z USA na Ukrainę.

• w 9 oddziałach, tj. w ponad 1/2, stwierdzono że liczba odpraw celnych towarów drobiowych w badanym okresie ujętych w ewidencji była mniejsza o ponad 12,5 tys. od liczby odpraw w  porównywalnych granicznych inspektoratach weterynarii, do których kontrola NIK nie wniosła zastrzeżeń. Największe różnice dotyczyły Oddziałów Celnych w Świecku i Medyce. Było to działanie nierzetelne (str.53).

• prawie co drugi skontrolowany oddział nie posiadał warunków technicznych do dokonywania rzetelnej kontroli i rewizji celnej lub miał utrudnione warunki do wykonywania tych czynności (str. 54),

• w 5 oddziałach celnych, tj. ponad 1/4 skontrolowanych, stwierdzono przypadki dokonania odprawy celnej towarów drobiowych bez odprawy weterynaryjnej. Dotyczyło to łącznie wwozu na polski obszar celny: 440 ton mięsa drobiu, 556,5 tys. sztuk jaj wylęgowych, 250,2 tys. jaj konsumpcyjnych, 47 ton płynnego białka kurzego, 21 ton gęsi mrożonych i ich podrobów, 21 ton masy jajecznej, 20 ton mięsa z indyka oraz wywozu z polskiego obszaru celnego 110 tys. sztuk piskląt i 431,4 tony mięsa mielonego mechanicznie odkostnionego. Były to działania nielegalne (str. 55),

• w blisko 1/4 oddziałów celnych stwierdzono, że w ramach przesyłek tranzytowych, 102 tony mięsa drobiowego nie opuściło polskiego obszaru celnego, i co za tym idzie - pozostało w kraju. Z tytułu niewywiezienia z kraju 10,5 tony mięsa - urzędy celne wydały decyzje wymierzające należności celne w kwocie 45.891 zł, a  odnośnie dalszych 19 ton mięsa - wydały postanowienia o wszczęciu postępowania celnego (str. 56).

• w dokumentacji z odpraw celnych oraz poszczególnych ewidencjach sporządzonych dla tych samych partii mięsa drobiu wykazywano różną wagę, netto albo brutto, tym samym waga towarów stanowiła jedynie wartość przybliżoną;
• błąd oszacowania wagi odprawianych towarów był większy, gdy przewóz dotyczył różnorodnych towarów, np. łącznie przemysłowych i żywnościowych – drobiowych; System ewidencji pozwala wybrać ze zbioru tylko jeden rodzaj odprawionego towaru,
• waga wywożonego i przywożonego towaru przyjmowana była do ewidencji jedynie z dokumentów przewozowych; Uszkodzenie lub brak wag najazdowych uniemożliwiało potwierdzenie w czasie odpraw celnych faktycznej ilości odprawianego towaru. Wojewodowie, zobowiązani do stałego utrzymywania przejść granicznych w  stanie umożliwiającym przeprowadzanie skutecznej kontroli granicznej, m. in. celnej i weterynaryjnej, nierealizowanie na bieżąco napraw wag najazdowych uzasadniając brakiem środków,
• wpisywano niejednokrotnie do ewidencji odpraw celnych błędne nazwy i ilości odprawionych towarów.

3. Z ustaleń kontroli wynika, że w działalności organów Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie wykonywania granicznej kontroli weterynaryjnej oraz sprawowania nadzoru weterynaryjnego nad higieną i zdrowotnymi warunkami produkcji i obrotu produktami drobiowymi wystąpiły istotne nieprawidłowości i zaniedbania świadczące o nierzetelnym wypełnianiu przypisanych tej Inspekcji zadań. Na przejściach granicznych nie dokonywano odpraw kompleksowych i nie stosowano badań laboratoryjnych. Systemy komputerowe działały jedynie w obrębie przejść granicznych, a niektóre przejścia nie były dostosowane do przyjęcia wzrastającej ilości odpraw. Niewystarczający był nadzór powiatowych inspektoratów weterynarii nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia drobiowego.

• w żadnym Gr.IWet. nie odnotowano przypadków odpraw na podstawie kontroli kompleksowej oraz odpraw towarów drobiowych na podstawie badań laboratoryjnych. Graniczni lekarze weterynarii w trakcie odpraw towarów drobiowych na granicy nie pobierali prób do badań laboratoryjnych, a zadanie w tym zakresie pozostawiali powiatowym lekarzom weterynarii. Nie stwierdzono w  związku z tym przypadków zakwestionowania przez granicznych lekarzy weterynarii przesyłek towarów drobiowych w oparciu o  wyniki badań laboratoryjnych,

• w 8 Gr.IWet. nierzetelnie sporządzono dokumentację, a następnie informację dotyczącą granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych przekazywaną m. in. do Głównego Inspektoratu Weterynarii. Uchybienia polegały głównie na nieprawidłowym oznaczeniu nazw odprawionych towarów i rodzaju odpraw oraz podaniu niewłaściwej wagi odprawionych towarów drobiowych, najczęściej jako wagi brutto,
• w 16 Gr.IWet., (a także w ponad połowie badanych oddziałach celnych), nie dokonywano w trakcie odpraw granicznych grupowania towarów drobiowych według kodów poszczególnych grup towarów, określonych w wykazie Polskiej Scalonej Nomenklatury Towarowej Handlu Zagranicznego; Wpływało to negatywnie na rzetelność danych sprawozdawczych dotyczących odprawionych towarów drobiowych,
• żaden Gr.IWet. nie dysponował systemem i siecią informatyczną do prowadzenia rzetelnej ewidencji odpraw, statystyki i rozliczeń oraz monitoringu odpraw granicznych towarów drobiowych; Graniczne inspektoraty weterynarii posługiwały się systemem komputerowym działającym jedynie w obrębie jednego granicznego inspektoratu, nie zintegrowanym z  bazą danych współpracującego oddziału celnego, jak również z bazą pozostałych granicznych inspektoratów weterynarii w kraju.

• w 1/3 PIW - ilości skupionego drobiu nie zgadzały się z ilością poddaną ubojowi i dokumentacją znajdującą się w ubojni, a zwłaszcza ze świadectwami zdrowia (str. 69),
• w 1/3 PIW - ujawniono braki w rejestrze  co do ilości nadzorowanych podmiotów oraz dokumentowania czynności nadzoru weterynaryjnego ze strony lekarzy weterynarii (str. 70),
• w 1/3 PIW - nierzetelnie ewidencjonowano przychody i wydatki środka specjalnego pod nazwą “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie” (str. 73),
• w 2 PIW - w protokółach kontroli nie zamieszczano ustaleń dotyczących przestrzegania przez kontrolowane jednostki warunków weterynaryjnych w zakresie ochrony zwierząt, tj. drobiu lub kontrole nie wykazywały, że placówki celne nie spełniają wymaganych warunków weterynaryjnych (str. 72),
• Powiatowy Lekarz Weterynarii w Siedlcach w dniu 12.02.2002 r. wydał decyzję dotyczącą 1.369 kg mięsa drobiowego zwróconego z sieci handlowej, zakazującą wprowadzanie mięsa do obrotu i do produkcji innych środków spożywczych. Następnie po upływie dwóch tygodni zmienił swoją decyzję zezwalając na przeprowadzenie procesu uzdatniającego zakwestionowanej partii mięsa, w wyniku którego uznano, że ca 1.217 kg mięsa nadaje się do przetwórstwa, zaś pozostałe 152 kg - do utylizacji (str. 81).

• W żadnym z tych zakładów nie budziła zastrzeżeń legalność pozyskania żywca drobiowego do uboju, nie stwierdzono również przypadków importu mięsa drobiowego mechanicznie odkostnionego;

• W 1/3 zakładów ujawniono uchybienia i nieprawidłowości wskazujące na brak rzetelnego nadzoru ze strony ich służb wewnętrznych, jak i ze strony Inspekcji Weterynaryjnej.

4. W powiatowych (miejskich) stacjach sanitarno-epidemiologicznych (PSSE) stwierdzono nieprawidłowości w zakresie nadzoru sprawowanego nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi. Mała była skuteczność kontroli, wyrażano zgodę na rozpoczęcie działalności produkcyjnej bez stosownego odbioru. Wystąpiły przypadki braku współpracy pomiędzy inspekcją weterynaryjną i sanitarną.

1. W działalności 6 - tj. połowy skontrolowanych PSSE – stwierdzono małą skuteczność kontroli w zakresie usuwania w nadzorowanych przetwórniach mięsa i sklepach mięsnych uchybień sanitarnych, polegających m. in. na braku aktualnych badań profilaktycznych osób zatrudnionych w  bezpośrednim kontakcie z  żywnością, oraz niewłaściwym stanie technicznym wyposażenia obiektów (str. 75-76).
2. W 1/3 skontrolowanych PSSE sposób przeprowadzenia kontroli w nadzorowanych podmiotach i realizacja ich wyników nie zawsze były właściwe: w protokołach kontroli nie podawano jakie konkretnie przepisy zostały naruszone, a stwierdzone uchybienia zalecano usunąć w wyznaczonym terminie poprzez zapis w protokole kontroli, zamiast w formie decyzji administracyjnej (str. 75).
3. W 2 kontrolowanych PSSE stwierdzono przypadki wyrażenia zgody zakładom drobiarskim na rozpoczęcie działalności gospodarczej bez przeprowadzenia odbioru sanitarno – higienicznego (str. 75).
4. W 2 skontrolowanych PSSE stwierdzono przypadki niedostatecznej współpracy pomiędzy organami inspekcji weterynaryjnej i inspekcji sanitarnej w zakresie wzajemnego przekazywania informacji i przeprowadzania wspólnych kontroli obiektów podlegających inspekcji weterynaryjnej, a nadzorowanych przez inspekcję sanitarną (str. 76).

4. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez Inspekcję Handlową w 13 supermarketach (ze stoiskami lub działami z artykułami drobiowymi) wykazały małą skuteczność nadzoru nad jakością sprzedawanych artykułów drobiarskich sprawowanego przez organy weterynaryjne i sanitarne, a także przez kontrolę wewnętrzną tych jednostek. Bez zgody inspekcji sanitarnej i weterynaryjnej prowadzono sprzedaż lub produkcję artykułów mięsnych. Sprzedawano towary nie zawsze odpowiadające obowiązującym normom, źle oznakowane, o cenach niższych niż ceny zbytu.

2. W 4 placówkach zakwestionowano 151 partii towarów, ok. 21% kontrolowanych, na kwotę 11.743 zł., głównie pod względem organoleptycznym oraz mikrobiologicznym. Nierzetelność dotycząca jakości towarów drobiowych polegała najczęściej na zaniżeniu zawartości wsadu surowcówmięsno-tłuszczowych w połączeniu z  zawyżoną zawartością skrobi lub galarety. Świadczy to o celowym działaniu niektórych producentów zastępujących droższe surowce mięsne tańszymi substancjami dodatkowymi nie mięsnymi i mięsnymi (str. 83).
3. W 8 placówkach handlowych stwierdzono 42 partie towarów drobiowych nieprawidłowo oznakowanych zarówno przez producenta jak i sprzedającego co do składu surowcowego i sposobu obróbki, zawierające substancje utrwalające zakazane przez Ministra Zdrowia, nie spełniające innych wymogów Polskich Norm (str. 83).
4. W 4 skontrolowanych przez IH placówkach handlowych stwierdzono stosowanie na niektóre towary drobiowe cen detalicznych poniżej cen zakupu, tzw. cen promocyjnych, stwarzając symptomy nieuczciwej konkurencji dla innych producentów (str. 85).

3. Wnioski

A. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi mających na celu:

1. Stworzenie systemu pełnej identyfikacji podmiotów z poszczególnych segmentów branży drobiarskiej, w zakresie hodowli, chowu, uboju i przetwórstwa drobiu oraz jaj.
2. Spowodowanie zbilansowania podaży i popytu na produkty branży drobiarskiej oraz doskonalenia systemu informacji rynkowej umożliwiającej podejmowanie właściwych decyzji przez poszczególne segmenty branży drobiarskiej.
3. Wzmocnienie techniczne i organizacyjne granicznych inspektoratów weterynarii, w porozumieniu z Ministrem Finansów, dla szybszego dostosowania ich do wymaganych standardów.
4. Spowodowanie, w porozumieniu z Ministrem Finansów, aby w planie finansowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ujmowano środki finansowe na dopłaty do oprocentowania kredytów udzielanych dla jednostek branży drobiarskiej.
5. Kontynuowanie działań, w porozumieniu z Ministrem Gospodarki, prowadzących do renegocjacji warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych...” z dnia 17 maja 1995 r. w celu zapewnienia równości Stron w jego realizacji.
6. Przywrócenie ustawowego zakazu importu mięsa mechanicznie odkostnionego, w tym mięsa drobiowego.

1. Utworzenia rezerwy celowej w budżecie państwa na utrzymanie urządzeń technicznych na przejściach granicznych w ciągłej sprawności i ich bieżące uzupełnianie, lub zapewnienie wojewodom środków finansowych na realizację tych celów, a zwłaszcza na utrzymanie wag najazdowych do ważenia pojazdów z towarami odprawianymi na granicy państwa.
2. Wsparcia organizacyjnego i finansowego służb celnych dla wprowadzenia wielofunkcyjnych i wydajnych systemów informatycznych do monitorowania obrotu towarów drobiowych na granicy państwowej.
3. Podjęcia efektywnych działań, we współpracy z organami weterynaryjnymi, mających na celu wyeliminowanie przypadków dokonywania odpraw celnych towarów pochodzenia zwierzęcego, w tym drobiowego, bez uprzednio przeprowadzonej kontroli weterynaryjnej.

1. Wzmocnienie nadzoru nad działaniami granicznych i powiatowych inspektoratów weterynarii.
2. Pilne zakończenie prac nad nowym systemem ewidencji granicznych odpraw towarów dokonywanych przez służby weterynaryjne i wdrożenie tego systemu.
3. Zapobieganie wprowadzaniu do  obrotu handlowego artykułów drobiarskich nieznanego pochodzenia i nie badanych przez lekarzy weterynarii.
4. Spowodowanie prowadzenia przez powiatowych inspektoratów weterynarii rejestrów nadzorowanych podmiotów i dokumentowania czynności nadzoru weterynaryjnego oraz prawidłowego ewidencjonowania przychodów i wydatków na koncie środka specjalnego pod nazwą “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”.

1. Wzmocnienie nadzoru nad działaniami powiatowych organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w stosunku do jednostek produkujących oraz dokonujących obrotu i sprzedaży artykułów drobiarskich.

Do dnia 23 września 2001 r. podstawowe regulacje prawne w zakresie postępowania ze środkami spożywczymi zawierała ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, zwana dalej “ustawą o warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r.”, lub “ustawą z 25.11.1970 r.”, natomiast od dnia 23 września 2001 r. w przedmiotowym zakresie obowiązuje ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, zwana dalej “ustawą o warunkach zdrowotnych z 11.05.2001 r.” Ustawą tą utrzymano w mocy dotychczasowe przepisy wykonawcze, o ile nie są one sprzeczne, do czasu wydania przepisów na jej podstawie, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2002 r. (art.59).

W zakresie objętym niniejszą kontrolą zastosowanie mają przede wszystkim przepisy ustawy o  warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r. wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi.

Ustawa o warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r. wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi normuje warunki produkcji środków spożywczych i używek oraz obrotu nimi w zakresie niezbędnym do ochrony zdrowia ludności; ponadto określa wymogi stawiane wszelkim materiałom stykającym się ze środkami spożywczymi w procesie produkcji lub w toku ich obrotu (art. 1).

W myśl tej ustawy środki spożywcze i używki będące surowcami i półfabrykatami, a także środki spożywcze i używki przeznaczone do spożycia nie mogą być szkodliwe dla zdrowia ludzkiego i zepsute ani sfałszowane oraz muszą odpowiadać innym warunkom ustalonym ze względu na ochronę zdrowia (art. 3 ust. 1). Ponadto w środkach spożywczych, używkach albo na ich powierzchni nie mogą znajdować się substancje obce, tego rodzaju lub w takich ilościach, które są szkodliwe dla zdrowia ludzkiego lub powodują zmiany organoleptyczne w stopniu uniemożliwiającym spożycie. Dopiero po usunięciu substancji obcych organ sprawujący nadzór nad zdrowotną jakością tych artykułów może stwierdzić ich przydatność do spożycia lub używania (art. 4 ust. 1-3).

Ustawa zakazuje wykorzystywania do żywienia ludzi lub do produkcji innych środków spożywczych produktów pochodzących od zwierząt lub ze zwierząt, którym podawano substancje o działaniu hormonalnym. W przypadku podawania zwierzętom substancji hormonalnych w celach leczniczych i hodowlanych - wymienione środki spożywcze mogą być pozyskiwane bez ograniczeń po upływie obowiązującego okresu karencji lub po przeprowadzeniu badań na obecność pozostałości hormonów. Produkty pochodzące od zwierząt lub ze zwierząt, którym podawano hormony, nie mogą być przeznaczone do produkcji środków spożywczych dla niemowląt i dzieci, a także żywności dietetycznej (art. 6, ust. 1-3). Ponadto ustawa zakazuje wykorzystywania dla celów żywienia ludzi lub do produkcji innych środków spożywczych produktów pochodzących ze zwierząt lub od zwierząt, a zawierających pozostałości podawanych tym zwierzętom antybiotyków (art. 7).

Ustawa z 25.11.1970 r. odnośnie warunków sanitarnych i zasad przestrzegania higieny przy produkcji i składowaniu środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego odsyła do przepisów odrębnych (art. 17, ust. 4).

Ogólne zasady działania wewnętrznej kontroli jakości zdrowotnej środków spożywczych i używek oraz przestrzegania higieny w zakładach produkcyjnych lub wprowadzających do obrotu takie artykuły określa minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa w drodze rozporządzenia (art. 17 ust. 2 i 2a ustawy z 25.11.1970r.)

Ustawa z 25.11.1970 r. określa: zasady znakowania środków spożywczych (art. 15), zasady określania daty przydatności do spożycia (art. 18), wymagania kwalifikacyjne lub stanu zdrowia osób zatrudnionych przy produkcji lub obrocie środkami spożywczymi (art. 17 ust. 3a i art. 20). Ustawa ta ponadto przewiduje wydanie odrębnych aktów wykonawczych określających m.in. ogólne wymagania sanitarne dot. przewozu środków spożywczych (art. 21, ust. 2).

Z ustawy o warunkach zdrowotnych z 25.11.1970 r. wynika znaczna część uprawnień organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz Inspekcji Weterynaryjnej. Stosownie do art. 22 ust. 1-3 tej ustawy:

• zwierzchni nadzór nad przestrzeganiem jej ustaleń, w tym ustaleń zawartych w przepisach wydanych na jej podstawie, sprawuje Minister Zdrowia, który działa w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawach zastrzeżonych do kompetencji tego Ministra,
• organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawują nadzór nad zdrowotną jakością środków spożywczych oraz przestrzeganiem warunków sanitarnych w produkcji i obrocie tymi artykułami,
• organy Inspekcji Weterynaryjnej sprawują nadzór m. in. nad miejscami uboju, zakładami przetwórstwa drobiu, zakładami jajczarskimi i przetwórstwem jaj, miejscami przechowywania i składowania artykułów pochodzenia zwierzęcego.

Organy Inspekcji Weterynaryjnej mogą upoważnić do wykonywania nadzoru przewidzianego w art. 22 ust. 3 ustawy pracowników inspektoratów weterynarii w trybie i na zasadach ustalonych przez Ministrów Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Zdrowia (art. 23).

Szczegółowe zasady współpracy organów Inspekcji Weterynaryjnej z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w tym sprawy należące do wyłącznej właściwości IS w zakładach objętych nadzorem weterynarii, takie jak: kontrola wody używanej przez te zakłady i nadzór nad produkcją dietetycznych środków spożywczych określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Rolnictwa z dnia 12 września 1972 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia.

Stosownie do postanowień ustawy z 25.11.1970 r., zdrowotne warunki jakości środków spożywczych, używek i substancji dodatkowych dozwolonych oraz metody badania tych artykułów lub ich grup określają normy ustanowione i uznane za obowiązkowe w trybie przepisów o normalizacji, z tym zastrzeżeniem, że normy te powinny być zgodne z warunkami zdrowotnymi określonymi w ustawie o warunkach zdrowotnych lub w  przepisach wykonawczych wydanych na jej podstawie (art. 10).

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji stosowanie Polskich Norm (PN) jest dobrowolne, z tym, że ich stosowanie jest obowiązkowe, jeżeli taki obowiązek zostanie ustalony w drodze rozporządzenia właściwego ministra albo wynika z powołania normy w ustawie (art. 19 ust. 2 i 3). Na podstawie tego przepisu Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej rozporządzeniem z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie obowiązku stosowania Polskich Norm wprowadził obowiązek stosowania PN wymienionych w załączniku do tego rozporządzenia. W pozycjach od 96 do 120 i od 134 do 147 tego załącznika wymieniono PN dotyczące m. in. mięsa drobiowego, produktów drobiarskich i przetworów jajowych.

Wyjątek od ww. zasady stanowi art. 21 ustawy o normalizacji dający uprawnienie ministrowi, który wprowadził obowiązek stosowania Polskiej Normy, do udzielenia zezwolenia (decyzją) na odstąpienie od tego obowiązku w całości albo w części, na warunkach i w trybie określonym tym przepisem.

1. 2. Przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Sanitarnej

Podstawowe regulacje prawne dotyczące Państwowej Inspekcji Sanitarnej (PIS) określa ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zwana dalej “ustawą o PIS”. PIS powołana jest do nadzoru nad warunkami m. in. zdrowotnymi żywności, żywienia i przedmiotów użytku – w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobiegania powstawaniu chorób zakaźnych i zawodowych (art. 1, pkt. 6).

Państwowa Inspekcja Sanitarna podlega ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. Inspekcją kieruje Główny Inspektor Sanitarny, jako centralny organ administracji rządowej podległy ministrowi właściwemu do spraw zdrowia (art. 7, ust. 1 i 2 oraz art. 8, ust. 1). Główny Inspektor Sanitarny zadania wykonuje przy pomocy Głównego Inspektoratu Sanitarnego (art. 7, ust. 3).

W myśl art. 10, ust. 1, pkt. 2-4 ustawy o PIS organami PIS ponadto są: państwowy wojewódzki inspektor sanitarny, państwowy powiatowy inspektor sanitarny oraz państwowy graniczny inspektor sanitarny. Państwowy wojewódzki, państwowy powiatowy i państwowy graniczny inspektor sanitarny kierują działalnością odpowiednio: wojewódzkiej, powiatowej, granicznej stacji sanitarno-epidemiologicznej, będących zakładami opieki zdrowotnej (art. 10, ust. 4).2.

W rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), organem właściwym w sprawach należących do zakresu zadań i kompetencji PIS, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, jest państwowy powiatowy lub państwowy graniczny inspektor sanitarny. W postępowaniu administracyjnym organami wyższego stopnia w rozumieniu kpa są: w stosunku do powiatowego i granicznego inspektora sanitarnego – wojewódzki inspektor sanitarny, w stosunku do wojewódzkiego inspektora sanitarnego – Główny Inspektor Sanitarny (art. 12, ust. 1 i 2).

Uprawnienia PIS, w tym inspektorów sanitarnych, określają przepisy art. od 23 do 37 ustawy o PIS. Inspektor sanitarny w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo m. in. do wstępu o każdej porze dnia i nocy do zakładów pracy, obiektów handlowych, środków transportu, itd., zabezpieczania m. in. środków spożywczych mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Wykonywanie wszelkich czynności związane z realizacją zadań należących do inspektorów sanitarnych należy m. in. do zadań stacji sanitarno-epidemiologicznych, których organizację i zasady działania określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie organizacji i zasad działania stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz kwalifikacji wymaganych od pracowników tych stacji.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra ZiOS z dnia 4 listopada 1985 r. w sprawie książki kontroli sanitarnej każdy zakład pracy jest obowiązany posiadać książkę kontroli sanitarnej według wzoru określonego w załączniku do rozporządzenia.
 
 

1.3. Przepisy dotyczące Inspekcji Weterynaryjnej

Z dniem 15 grudnia 1997 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, zwana dalej “ustawą o zwalczaniu chorób zwierząt”.

Ustawa określa zasady zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, badania zwierząt rzeźnych i mięsa, wymagania weterynaryjne dotyczące produkcji towarów i obrotu nimi oraz organizację, zasady i tryb działania Inspekcji Weterynaryjnej (art. 1).

Stosownie do postanowień ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt podmioty podejmujące działalność lub zajmujące się zarobkowym przewozem zwierząt lub ich skupem i sprzedażą, produkcją, wylęgiem drobiu - są obowiązane zgłosić właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynarii zamiar rozpoczęcia działalności w terminie co najmniej 30 dni przed jej rozpoczęciem i zaprzestania działalności z wyprzedzeniem 7 dniowym. Prowadzenie ww. działalności wymaga spełnienia warunków lokalizacyjnych, technicznych, sanitarnych, technologicznych i organizacyjnych zabezpieczających przed zagrożeniem epizootycznym lub epidemicznym i zapewniających właściwą jakość zdrowotną towarów, zwanych dalej "warunkami weterynaryjnymi" (art. 5 ust. 1 i 3).

Powiatowy lekarz weterynarii właściwy ze względu na miejsce prowadzenia m. in. ww. działalności wydaje decyzję administracyjną stwierdzającą spełnienie warunków weterynaryjnych do prowadzenia tej działalności albo o ich niespełnieniu (ust. 3a), a następnie może w tym zakresie dokonywać kontroli (art. 5 ust. 3b). Odwołanie od decyzji przysługuje w trybie przewidzianym w art. 39 ust. 2. Zgodnie z art. 5 ust. 3c i 3d powiatowy lekarz weterynarii powinien prowadzić rejestr ww. podmiotów.

W razie stwierdzenia, że działalność ww. podmiotów jest prowadzona niezgodnie z warunkami weterynaryjnymi, powiatowy lekarz weterynarii może wydać decyzję administracyjną nakazującą usunięcie uchybień lub wstrzymującą prowadzenie działalności do czasu ich usunięcia, a w razie stwierdzenia, że prowadzenie działalności stwarza zagrożenie epizootyczne lub epidemiczne, powiatowy lekarz weterynarii powinien nakazać, w drodze decyzji administracyjnej, niezwłoczne usunięcie uchybień, oraz zawiadomić o tym właściwą okręgową izbę lekarsko-weterynaryjną. Jeżeli podmiot prowadzący działalność nie stosuje się do zaleceń wynikających z decyzji, powiatowy lekarz weterynarii może zakazać, w drodze decyzji, dalszego prowadzenia działalności (art. 6 ust. 1-3).

W myśl art. 31 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt istnieje obowiązek zapewnienia warunków weterynaryjnych przez podmioty prowadzące m. in. działalność lub zajmujące się ubojem zwierząt rzeźnych, rozbiorem i przetwórstwem mięsa oraz produkcją mięsa mielonego i wyrobów mięsnych niepoddanych obróbce termicznej, pozyskiwaniem i przetwórstwem jaj konsumpcyjnych i innych środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego, a także ich składowaniem i transportem. Podmioty zajmujące się tą działalnością mają obowiązek zgłoszenia zamiaru jej rozpoczęcia właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynaryjnemu co najmniej 60 dni przed jej rozpoczęciem oraz zaprzestania działalności w terminie 7 dni od jej zaprzestania. Powiatowy lekarz weterynarii nadaje ww. zakładom weterynaryjny numer identyfikacyjny i wpisuje do rejestru zakładów. Zakłady te obejmuje się ponadto systemem numeracji, który prowadzi Główny Lekarz Weterynarii (art. 31a).

Zgodnie z art. 7 ust. 15 i 16 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt, zwierzęta inne niż wymienione w ust. 1 i 2 tego artykułu, m. in. drób, mogą być wprowadzane do obrotu, jeżeli są zaopatrzone w świadectwa zdrowia, wystawiane przez powiatowego lekarza weterynarii oddzielnie dla każdej partii tych zwierząt. Świadectwa zdrowia są wystawiane dla zwierząt pochodzących z gospodarstw lub stad spełniających warunki weterynaryjne.

Przepisy dotyczące zapobiegania przenoszeniu z zagranicy i za granicę chorób zakaźnych zwierząt zawarte zostały w art. 10 - 18 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt. Zgodnie z art. 10 - weterynaryjnej kontroli granicznej podlega:

1. wprowadzanie lub zamiar wprowadzenia towarów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej "przywozem",
2. wyprowadzanie lub zamiar wyprowadzenia towarów poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwane dalej "wywozem",
3. przewóz towarów lub zamiar przewozu w procedurze tranzytu w rozumieniu przepisów Kodeksu celnego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do innych krajów, zwany dalej "przewozem".

Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych mięso mechanicznie odkostnione może być używane w stanie surowym do wytwarzania przetworów mięsnych w zakładzie przetwórczym, w którym zostało pozyskane, a po obróbce cieplnej może być używane w innym zakładzie.

W noweli do ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt z dnia 25 lipca 2001 r. uchylono wymieniony pkt 2 w art. 10, natomiast dodano przepis art. 10a pkt 2 zabraniający przywozu mięsa niezdatnego do spożycia lub mięsa warunkowo zdatnego do spożycia. Przepis ten wszedł w życie z dniem 26 października 2001 r.

Art. 11 ust 1 i 2 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt określa warunki, pod jakimi mogą być przywożone zwierzęta oraz mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, materiał biologiczny, niejadalne produkty zwierzęce oraz środki żywienia zwierząt.

Zgodnie z art. 13 towary przewożone nie mogą być na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyładowywane lub przeładowywane bez zgody właściwego powiatowego lekarza weterynarii lub właściwego granicznego lekarza weterynarii, zaś art. 14 ust 1 stanowi, że towary przywożone oraz przewożone podlegają weterynaryjnej kontroli granicznej.

W myśl art. 14 ust. 4 oraz art. 18 weterynaryjna kontrola graniczna obejmuje zarówno w przypadkach przywozu oraz przewozu:

1. sprawdzenie, czy nie zostały naruszone przepisy art. 10a,
2. kontrolę dokumentów,
3. kontrolę tożsamości,
4. oględziny towaru, a w razie potrzeby jego badanie,
5. kontrolę fizyczną,
6. sprawdzenie, czy nie zostały naruszone przepisy dotyczące ochrony zwierząt podczas transportu,
7. postawienie w świadectwie zdrowia odpowiedniej pieczęci i dokonanie wpisu przez granicznego lekarza weterynarii o przeprowadzeniu kontroli i jej wyniku.

Właściwy powiatowy lekarz weterynarii sprawujący nadzór nad składem celnym, wolnym obszarem celnym, składem wolnocłowym, w zakresie przestrzegania warunków weterynaryjnych, kontroluje wprowadzanie i wyprowadzanie towarów ze składu celnego, wolnego obszaru celnego, składu wolnocłowego w zakresie (art.14 ust.9).

Zgodnie z art. 18 weterynaryjna kontrola graniczna przy wywozie towarów za granicę obejmuje sprawdzenie dokumentów wymaganych przez władze weterynaryjne państwa, do którego towar jest wywożony, oględziny towaru, a w razie potrzeby jego badanie z zastosowaniem przepisówart. 14 ust. 4 pkt. 2 i ust. 5 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt.

Ustawą o zwalczaniu chorób zwierząt powołano Inspekcję Weterynaryjną (IW), kierowaną przez Głównego Lekarza Weterynarii (GLW), będącego centralnym organem administracji rządowej, realizującego swe zadania przy pomocy Głównego Inspektoratu Weterynarii (art. 34, ust. 1).

Zakres działania IW określa art. 35 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt. Zadania IW wykonują następujące jej organy: Główny Lekarz Weterynarii, wojewoda przy pomocy wojewódzkiego lekarza weterynarii jako kierownika wojewódzkiej inspekcji weterynaryjnej wchodzącej w skład zespolonej administracji wojewódzkiej, powiatowy lekarz weterynarii jako kierownik powiatowej inspekcji weterynaryjnej wchodzącej w skład zespolonej administracji powiatowej pod zwierzchnictwem starosty oraz graniczny lekarz weterynarii (art. 36, ust. 1 ustawy).

Siedziby i terytorialny zakres działania granicznych lekarzy weterynarii określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r.

Przejścia graniczne, na których jest dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 10 grudnia 1997 r.

Organy IW przy wykonywaniu swoich zadań stosownie do art. 40 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt obowiązane są współpracować z właściwymi organami Inspekcji Sanitarnej i organami jednostek samorządu terytorialnego.

1. 4. Przepisy dotyczące służb celnych i odpraw towarów

Obowiązująca od 1 stycznia 1988 r. ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, zwany dalej “K.cel.”, reguluje zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny oraz wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych (art. 1 ).

W myśl art. 2. § 1 K.cel. wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego następuje w chwili faktycznego przywozu towaru na polski obszar celny lub jego faktycznego wywozu z tego obszaru.

W Kodeksie celnym procedura celna obejmuje: dopuszczenie do obrotu, tranzyt, skład celny, uszlachetnienie czynne, przetwarzanie pod kontrolą celną, odprawę czasową, uszlachetnienie bierne, wywóz (art. 3 § 3).

Towary mogą być rozładowane lub przeładowane ze środków transportu wyłącznie za zgodą organu celnego, w miejscach wyznaczonych lub uznanych przez ten organ. Jednakże w wypadku bezpośredniego zagrożenia wymagającego natychmiastowego wyładunku wszystkich towarów lub ich części, uzyskanie takiej zgody nie jest wymagane. O takim zdarzeniu należy niezwłocznie poinformować organ celny (art. 44, § 1).

Tranzyt został uregulowany w przepisach art. 97-101 K.cel. W myśl tych przepisów procedura tranzytu pozwala na przemieszczenie z jednego do drugiego miejsca znajdującego się na polskim obszarze celnym: towarów niekrajowych, nie podlegających w tym czasie należnościom celnym przywozowym i środkom polityki handlowej, jeśli przemieszczanie towarów ma się zakończyć poza polskim obszarem celnym, oraz towarów niekrajowych, jeśli przemieszczanie towarów ma się zakończyć na polskim obszarze celnym, lub towarów krajowych w wypadkach określonych w przepisach szczególnych (art. 97§ 1). Towary te mogą być objęte procedurą tranzytu nie dłużej niż 14 dni, niezależnie od tego, ile razy towary były objęte tą procedurą, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Osobą uprawnioną do korzystania z procedury tranzytu jest główny zobowiązany (art. 101 § 1). Jest to osoba, która sama lub za pośrednictwem upoważnionego przedstawiciela, przez zgłoszenie celne, wyraziła wolę wykonania obowiązków przewidzianych procedurą tranzytu (art. 99 § 1).

Główny zobowiązany powinien złożyć zabezpieczenie w celu zagwarantowania pokrycia kwoty, wynikającej z długu celnego i innych należności mogących powstać w związku z przywozem lub wywozem towaru, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 99 § 2). Zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia może nastąpić tylko w wypadkach określonych w art. 99 § 3 i art. 100 § 1 i § 2.

Stosownie do postanowień art. 100 § 4 K.cel. Minister Finansów w rozporządzeniu z dnia 1 grudnia 1997 r. określił tryb i warunki wydawania i cofania pozwoleń na zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia przy przewozie towarów w ramach procedury tranzytu, szczegółowe wymogi, które powinna spełniać osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia, wysokość kwoty oraz wykaz towarów, przy których przewozie nie udziela się zwolnienia od złożenia zabezpieczenia. Rozporządzenie to zostało znowelizowane rozporządzeniami Ministra Finansów z dnia 12 maja 1999 r. i 20 września 2000 r..

Na podstawie art. 12 § 3 K.cel. Minister Finansów określił w drodze rozporządzenia z dnia 8 października 1999 r. rodzaje dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej i osoby zobowiązane do ich przechowywania.

Towary mogą być również przewożone przez polski obszar celny m.in. w oparciu o karnet TIR i dokumenty celne innych krajów, dopuszczone do stosowania w Polsce na podstawie Konwencji.

Konwencja celna dotycząca zastosowania karnetów TIR określa zasady przewozu towarów z wyjściowego urzędu celnego do docelowego urzędu celnego zgodnie z procedurą TIR, ustaloną przez tę konwencję. Konwencję stosuje się do przewozu towarów bez przeładunku przez jedną lub kilka granic, od wyjściowego urzędu celnego jednego państwa do docelowego urzędu celnego innego państwa, w pojazdach drogowych, zespołach pojazdów lub w kontenerach.

Funkcjonowanie składów celnych określają przepisy art. 102-120 K.cel. Wynika z nich, że składem celnym jest miejsce określone w pozwoleniu wydanym przez organ celny, podlegające dozorowi celnemu i kontroli celnej, w którym towary mogą być składowane zgodnie z ustalonym warunkami (art. 102 § 2). Skład celny może być składem celnym publicznym lub składem celnym prywatnym. Składem celnym publicznym jest skład celny, z którego może korzystać każda osoba krajowa w celu składowania towarów. Składem celnym prywatnym jest skład celny przeznaczony do składowania przez prowadzącego skład celny towarów przeznaczonych wyłącznie na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (art. 103).

Procedura składu celnego pozwala na składowanie w nim towarów niekrajowych, które w czasie tego składowania nie podlegają cłu, ani ograniczeniom i zakazom określonym w przepisach odrębnych, z wyjątkiem ograniczeń i zakazów stosowanych do ochrony porządku lub bezpieczeństwa publicznego, obyczajności, higieny lub zdrowia ludzi, zwierząt i roślin oraz ochrony środowiska, a także towarów krajowych dla których dokonano odpowiednich wywozowych formalności celnych (art. 102).

Opłaty w sprawach celnych regulują przepisy art. 275-277 K.cel., z których m.in. wynika, że organ celny pobiera opłatę za wydanie pozwolenia i koncesji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 275 § 1), za przechowanie towarów w depozycie lub w magazynie prowadzonym przez organ celny (art. 275 § 2), opłaty manipulacyjne i opłaty manipulacyjne dodatkowe w przypadkach wskazanych w art. 275 § 3 i § 4. Opłaty są pobierane na zasadach i w trybie ustalonym dla należności celnych przywozowych i wywozowych (art. 277).

Na mocy przepisów K.cel. cła określane są na podstawie taryfy celnej lub innych środków taryfowych (art. 13 § 1). Wartość celna towarów określana jest w celu ustalenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz innych należności pobieranych przez organ celny, jak również stosowania środków polityki handlowej (art. 21).

Według stanu prawnego obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2002 r. centralnym organem administracji państwowej w sprawach celnych był Prezes Głównego Urzędu Ceł, nadzorowany przez Ministra Finansów (art. 278. § 1 K.cel.). Prezesa Głównego Urzędu Ceł, na wniosek Ministra Finansów, powoływał i odwoływał Prezes Rady Ministrów (art. 279. § 1).

Organem administracji państwowej w sprawach celnych był dyrektor urzędu celnego (art. 278 § 2).

Ustawą z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw zostały zniesione niektóre centralne organy administracji rządowej, a m. in.:

1. centralny organ administracji państwowej w sprawach celnych - Prezesa Głównego Urzędu Ceł,
2. organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego.

Dotychczasowe zadania i kompetencje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w zakresie indywidualnych postępowań dotyczących wiążącej informacji taryfowej oraz wiążącej informacji o pochodzeniu towarów - przechodzą do zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Art. 5 ustawy z 1 marca 2002 r. stanowi, że do zakresu działania naczelników urzędów celnych przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektora urzędu celnego inne niż ww. przeszły do zakresu działania dyrektora izby celnej.

Zgodnie z art. 6 ww. ustawy: dotychczasowe urzędy celne utworzone na podstawie art. 284 § 3 Kodeksu celnego stają się z mocy prawa izbami celnymi, urzędami obsługującymi organ administracji rządowej w sprawach celnych - dyrektora izby celnej. Jednocześnie tworzy się urzędy celne jako urzędy, o których mowa w art. 284 § 2 K. cel., obsługujące organ administracji rządowej w sprawach celnych - naczelnika urzędu celnego.

Główny Urząd Ceł z dniem 1 maja 2002 r. przeszedł w stan likwidacji (art. 7 ustawy).

Wydano szereg przepisów wykonawczych dotyczących przekształceń w administracji celnej, a m. in.: rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 kwietnia 2002 r. w sprawie:

• utworzenia izb celnych i urzędów celnych oraz określenia ich siedzib,
• właściwości miejscowej organów celnych,
• urzędów celnych, w których są dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego w zależności od rodzaju towarów lub procedur celnych, którymi mogą być obejmowane towary.

Podstawowym aktem prawnym dotyczącym Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) jest ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych, zwana dalej “ustawą o ISiPAR”. Zgodnie z art. 3, ust. 1 tej ustawy ISiPAR powołana jest m. in. do kontroli: gospodarki mięsem i drobiem oraz ich przetworami, działalności gospodarczej w zakresie przemysłowego tuczu, opasu, wypasu oraz uboju zwierząt rzeźnych i drobiu oraz skupu, składowania, transportu i przetwórstwa w wymienionych dziedzinach, a także przestrzegania obowiązujących przepisów i norm, zapobiegania oraz zwalczania niegospodarności i nadużyć, jak również do orzekania o jakości towarów.

Zadania ISiPAR wykonują: Główny Inspektor Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych, który jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi właściwemu do spraw rynków rolnych, oraz wojewoda - przy pomocy wojewódzkiego inspektora skupu i  przetwórstwa artykułów rolnych (WI SiPAR), jako kierownika wojewódzkiej inspekcji, wchodzącej w skład zespolonej administracji wojewódzkiej (art. 2 i 2a).

W postępowaniu administracyjnym organem pierwszej instancji jest WI SiPAR, a organem wyższego stopnia - Główny Inspektor SiPAR (art. 2c ustawy o ISiPAR).

1.6. Przepisy dotyczące Inspekcji Handlowej

Do 31 marca 2001 r. obowiązywała ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o Inspekcji Handlowej. Z dniem 1 kwietnia 2001 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej.

Inspekcja Handlowa (IH), jest organem kontroli, m. in. w zakresie legalności i rzetelności działania przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie produkcji, handlu i usług oraz kontroli produktów znajdujących się w obrocie handlowym lub przeznaczonych do wprowadzenia do takiego obrotu, w tym także w zakresie oznakowania i zafałszowań, oraz kontroli usług (art.1 i art. 3).

Organami wykonującymi zadania IH są: Główny Inspektor Inspekcji Handlowej, który podlega Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, oraz wojewoda – przy pomocy wojewódzkiego inspektora IH, jako kierownika wojewódzkiej IH wchodzącej w skład zespolonej administracji rządowej w województwie (art. 5 i art. 6).

Szczegółowe zasady wykonywania zadań przez IH określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1999 r. w sprawie trybu postępowania organów Inspekcji Handlowej.

1.7. Przepisy dotyczące dostosowania uregulowań krajowych w zakresie urzędowej kontroli żywności i higieny artykułów spożywczych oraz wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi do uregulowań obowiązujących w Unii Europejskiej

W ramach Unii Europejskiej podstawowymi aktami prawnymi dotyczącymi produkcji żywności są: Dyrektywa 89/397/EWG dotycząca urzędowej kontroli żywności, która określa generalne zasady sprawowania kontroli urzędowej nad produkcją, przetwórstwem i obrotem żywnością, oraz Dyrektywa 93/43/EWG w sprawie higieny artykułów spożywczych, która określa standardy sanitarno-higieniczne podczas produkcji i przetwarzania.

Wymogi  w zakresie pakowania, magazynowania, etykietowania i warunków transportu, a także szczegółowy system kontroli na poszczególnych etapach produkcji i obrotu towarowego w zakresie mięsa drobiowego oraz jaj określają Rozporządzenia Rady: Nr 1906/90/EWG, 1538/91/EWG, 1907/90/EWG i 1274/91/EWG. Dyrektywa Nr 71/118/EEC dotyczy problemów zdrowotnych wywierających wpływ na produkcję i wprowadzanie na rynek świeżego mięsa drobiowego. Dyrektywa ta ujednolica wymagania w zakresie warunków sanitarnych dotyczących mięsa drobiowego w rzeźniach drobiu, jak również warunków ich składowania i transportu.Z kolei Dyrektywa 91/494/EEC określa warunki sanitarne dla świeżego mięsa drobiowego importowanego z krajów trzecich na rynek wewnętrzny Wspólnoty. Wymagania w zakresie wyrobów z jaj przeznaczonych do bezpośredniego spożycia lub do przetwórstwa określa Dyrektywa Rady 89/437/EEC.

Z dniem 25 grudnia 1998 r. weszła w życie dyrektywa Unii Europejskiej nr 98/83/EC dotycząca jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Zawarte w dyrektywie parametry i wartości parametryczne, określone są w załączniku nr 1. Wymagania Unii Europejskiej wyrażone w przedmiotowej dyrektywie dotyczące zakresy badań jakości wody, dopuszczalnych stężeń analizowanych substancji oraz częstotliwości kontroli i metod badawczych są znacznie surowsze, niż obecnie obowiązujące w Polsce.

Polskim aktem prawnym, dotyczącym jakości wody, jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 września 2000 r. w  sprawie warunków, jakim powinna odpowiadać woda do picia i  na potrzeby gospodarcze, woda w kąpieliskach, oraz zasad sprawowania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej.

1.8. Przepisy dotyczące kontrolowanych Agencji rządowych

Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa określa, że do zadań Agencji należy wspieranie m. in. inwestycji w przetwórstwie rolno-spożywczym, w pierwszej kolejności poprzez dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych.

Agencja Rynku Rolnego działa na podstawie ustawy z dnia 7 czerwca 1990 r. o jej utworzeniu.

1.9. Przepisy dotyczące regulacji obrotu z zagranicą towarami drobiowymi

Podstawowymi aktami prawnymi w Polsce z zakresu administrowania obrotem towarowym z zagranicą są:

• ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny – zawierająca m. in. uregulowania dotyczące kontyngentów taryfowych,
• Ustawa z dnia 11 grudnia 1997 r. o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami - zawierająca m. in. regulacje pozataryfowe.

• regulacji taryfowych – wydawanie pozwoleń przywozu w ramach kontyngentów taryfowych (art. 14 ust. § 6m ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny),
• regulacji pozataryfowych – wydawanie pozwoleń przywozu w ramach automatycznej rejestracji obrotu, nieautomatycznej rejestracji obrotu, kontyngentu i plafonu (art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 11 grudnia 1997 r. o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami).

Wydawanie pozwoleń przywozu w ramach kontyngentów taryfowych zostało uregulowane w art. 14 § 6m ustawy Kodeks celny.

W 2001 r. oraz w I kwartale 2002 r. obowiązywało 7 rozporządzeń Rady Ministrów ustanawiających kontyngenty taryfowe wynikające z podpisania umów międzynarodowych wielostronnych oraz dwustronnych tj.:

• w rozporządzeniu z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na niektóre towary rolne przywożone z zagranicy – WTO; kontyngent ustanowiono do 31 grudnia 2001 r.,

• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na niektóre towary rolne przywożone z zagranicy – WTO, (zmiana podstawy prawnej wydania rozporządzenia– ustawy z dnia 09 stycznia 1997 r. kodeks celny); kontyngent ustanowiono do 31 grudnia 2001 r.,

• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na niektóre towary rolne przywożone z zagranicy – WTO; kontyngent ustanowiono do 31 grudnia 2002 r.,

• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na niektóre towary rolne pochodzące z państw członkowskich Unii Europejskiej; kontyngent ustanowiono do 31 grudnia 2001 r.,

• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na niektóre towary rolne pochodzące z państw członkowskich Unii Europejskiej, (zmiana podstawy prawnej wydania rozporządzenia, tj. ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny.

• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie ustanowienia kontyngentów taryfowych na przywóz niektórych towarów pochodzących z Republiki Czeskiej, Republiki Słowackiej, Republiki Węgierskiej, Rumunii, Republiki Słowenii i Republiki Bułgarii – CEFTA, kontyngent ustanowiono do 31 grudnia 2001 r.

Regulacje pozataryfowe.

Wydawanie pozwoleń w ramach regulacji pozataryfowych (kontyngent, plafon, automatyczna rejestracja) zostało uregulowane w powołanej już ustawie z dnia 11 grudnia 1997 r. o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami.

Wykaz towarów objętych tą regulacją został określony w:

• rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 17 kwietnia 2001 r. w sprawie określenia towarów rolno-spożywczych na potrzeby administrowania obrotem z zagranicą towarami i usługami i zmieniającym go rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie określenia towarów rolno-spożywczych na potrzeby administrowania obrotem z zagranicą towarami i usługami,

• rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia automatycznej rejestracji obrotu w przywozie niektórych towarów – (obowiązywało w 2001 r.),

• rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 29 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia automatycznej rejestracji obrotu w przywozie niektórych towarów (obowiązuje w 2002 r.).
• rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2001 r. w sprawie ustanowienia plafonów taryfowych ilościowych na niektóre towary rolne pochodzące z Republiki Węgierskiej (import w ramach plafonów taryfowych wymaga pozwoleń na automatyczną rejestrację obrotu).

• drób wodny: gęsi i kaczki, produkowany głównie na eksport do krajów Unii Europejskiej (przede wszystkim “polska gęś owsiana” do Niemiec),
• drób grzebiący: kurczęta i indyki, zaspokajający przede wszystkim zwiększający się systematycznie popyt krajowy.

Wskutek braku w branży drobiarskiej dostatecznych powiązań integracyjnych typu pionowego, każdy producent jaj wylęgowych, piskląt czy też żywca drobiowego dokonuje samodzielnej, najczęściej zbyt optymistycznej, oceny przyszłego rozwoju i chłonności rynku w oparciu o własną wiedzę i posiadaną informację, nie znając zachowań innych producentów. Działalność producentów żywca drobiu rzadko jednak była związana umowami z ubojniami, nie miała więc charakteru działalności zorganizowanej w skali kraju.

Działająca do końca 2000 r. Centralna Stacja Hodowli Zwierząt (CSHZ), oraz utworzone z dniem 1 stycznia 2001 r. Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt (KCHZ), nie dokonywały kompletnego bilansowania potrzeb i możliwości produkcyjnych w hodowli zwierząt, w tym drobiu, pomimo że ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, zobowiązywała do takich działań jednostkę organizacyjną o zasięgu krajowym, prowadzącą ocenę wartości użytkowej lub hodowlanej zwierząt, tj. CSHZ i KCHZ.

Polski Związek Zrzeszeń Hodowców i Producentów Drobiu stanowi organizację zrzeszającą ok. 13 tys. podmiotów, prowadzących działalność w zakresie hodowli, reprodukcji i produkcji towarowej drobiu. Jest organizacją zrzeszającą producentów surowca, tj. jaj reprodukcyjnych, spożywczych oraz żywca drobiowego W swojej strukturze poprzez zrzeszenie 16 organizacji regionalnych, obejmuje obszar całej Polski.

Produkcja żywca i mięsa drobiu stale się zwiększa. Produkcja żywca drobiu z 830 tys. ton w 2000 r. wzrosła w 2001 r. do 993 tys. ton, a mięsa wzrosła w porównywalnych okresach z 580 tys. ton do ok. 695 tys. ton, tj. po ok. 20%. Szczególnie wysoka dynamika produkcji dotyczyła chowu żywca kurcząt brojlerów. W 2001 r. wyprodukowano o 21,5% więcej kurcząt rzeźnych niż w 2000 r. i o niemal 80% więcej niż w roku 1997. Rosła także szybko produkcja żywca indyczego. W 2001 r. była ona większa niż przed rokiem o ok. 32%.

Produkcja fermowa żywca drobiu przekroczy w 2002 r. poziom 1 mln 100 tys. ton, a mięsa 800 tys. ton (wbc) i będzie o ok. 15% większa od poziomu ubiegłorocznego. Przyczyną takiego rozwoju sytuacji na rynku jest wysoki i stale rosnący popyt na mięso drobiu, a także dążenie producentów drobiu do rekompensowania niskiego uzysku jednostkowego zwiększonymi obrotami. Podstawowym czynnikiem sprawczym rozwoju produkcji jest jednak wzrost spożycia wywołany niskimi cenami detalicznymi drobiu i jego przetworów. Produkcja żywca drobiowego (w tys. ton żywca).

Wyszczególnienie	1997	1998	1999	2000	2001	2002*	2003*
Drób z produkcji fermowej	535	635	708	755	930	1060	1140
kurczęta kury z selekcji indyki kaczki gęsi	377 8 122 5 23	450 8 145 6 26	535 9 133 5 26	556 9 165 5 20	676 10 217 5 22	730 14 285 8 23	- - - - -
Drób z gospodarstw drobnotowarowych	145	110	110	75	63	60	55
Ogółem żywiec	680	745	818	830	993	1120	1195

* Prognoza z września 2002 r

W okresie: grudzień 2000 r. – grudzień 2001 r. nominalne ceny detaliczne mięsa drobiu surowego obniżyły się o 11%, a od grudnia 2001 r. do lipca 2002 r. – o dalsze 3,8%. W 2001 r. (w relacji grudzień do grudnia) realne ceny drobiu zmalały o 14%, a w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2002 r. – o 4% osiągając poziom o 18% niższy niż na przełomie lat 1999/2000.

Średni poziom cen detalicznych drobiu w okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2002 r. był o 17,8% niższy niż przed rokiem.

Można szacować, że produkcja jaj spożywczych będzie w 2002 r. o 5% większa od ubiegłorocznej i wyniesie ok. 9 mld sztuk. Zwiększa się pogłowie kur niosek. Równocześnie poprawia się przeciętna nieśność kur. W 2001 r. zwiększyła się ona o ok. 3% w porównaniu z rokiem poprzednim. W 2002 r . przewiduje się dalszy wzrost. Szacuje się, że w2002 r. w wyniku istotnego wzrostu produkcji i podaży oraz spadku cen detalicznych jaj zwiększy się ich konsumpcja w stosunku do 2001 r. o ok. 7% i osiągnie poziom 210 sztuk w przeliczeniu na 1 mieszkańca.

Mięso i przetwory drobiowe stanowią już ponad 29% ogólnej konsumpcji mięsa, a spożycie drobiu w przeliczeniu na 1 mieszkańca rocznie wzrosło z 14 kg w 2000 r. do 16,5 kg w 2001 r. i do 18 kg 2002 r. Dla porównania w USA konsumuje się ok. 43 kg drobiu, w Unii Europejskiej ok. 21 kg.

W 2001 r. na zużycie w kraju pozostało o 22% więcej mięsa drobiu niż w roku 2000. Mimo znacznego, bo 15 – procentowego wzrostu spożycia tego mięsa - w 2001 r. powstała nadwyżka podaży rzędu 60 tys. ton, tj. o 21,8% większa niż przed rokiem, a w odniesieniu do ogólnego spożycia w 2001 r. stanowiła ok. 9%. Nadwyżka podaży żywca i mięsa drobiu przewyższyła chłonność rynku, co powodowało silne redukcje cen i kryzys na rynku drobiu, zwłaszcza w drugim półroczu 2001 r., w którym ceny detaliczne mięsa drobiu w stosunku do drugiego półrocza 2000 r. obniżyły się o ok. 18%, w całym 2001 r. o 11%.
 
 

Ceny na rynku drobiu i jaj (w zł/kg mięsa i zł/szt. jaja i pisklęcia)

Wyszczególnienie	2000				2001			2002
	I	VI	XII		I	VI	XII	I	VI
Kurczęta brojlery
Ceny jaj wylęgowych Ceny piskląt Ceny skupu żywca Ceny zbytu tuszki Ceny detaliczne tuszki	0.36 0.74 3.78 4.75 5.00	0.30 0.55 4.41 5.40 6.30	0.39 0.76 4.50 5.46 6.25	0.42 0.82 4.85 5.73 6.54		0.44 0.89 4.57 5.70 6.17	0.41 0.79 3.93 4.20 4.88	0.35 0.76 3.65 3.75 4.80	0.36 0.74 3.67 4.51 5.12
Kaczki
Ceny jaj wylęgow. Ceny piskląt - Ceny skupu żywca	0.42 1.30 5.71	0.32 1.30 5.93	0.40 1.34 6.34		0.41 1.34 6.91	0.58 1.21 6.82	0.49 1.18 6.45	0.50 1.17 6.80	0.58 1.11 6.09

Indyki
- Ceny skupu żywca - Ceny zbytu tuszki	5.90 7.60	5.50 7.80	6.20 8.00	6.01 8.40	5.76 8.10	4.63 7.60	4.44 7.15	4.58 6.90
Gęsi
Ceny jaj wylęgow. Ceny piskląt	x x	0.50 1.10	x x	x x	0.48 1.23	x x	x x	0.58 1.38

W 2001 r. w obrotach handlu zagranicznego produktami drobiowymi wystąpiło nie notowane dotychczas wysokie dodatnie saldo rzędu 89 mln USD, które było wyższe niż w roku poprzednim o 11,4 mln USD. W strukturze tych obrotów zwiększył się handel mięsem, a obniżył przetworami z drobiu i to zarówno po stronie eksportu, jak i importu.

Eksport mięsa drobiu w 2001 r. utrzymywał się na poziomie ok. 45 tys. ton, a więc na nieco niższym niż w roku poprzednim. Stanowił on 7,6% ogólnej podaży mięsa drobiu na rynek krajowy i prawie 8% produkcji mięsa drobiu w 2001 r.

Import mięsa drobiu w 2001 r. był o 50%, tj. o 9 tys. ton większy niż w dwóch poprzednich latach i wyniósł 26 tys. ton. Import mięsa drobiu w 2001 r. stanowił ok. 4% krajowej podaży.

Wśród polskich partnerów handlowych na czoło wysunęła się UE. Łączny import mięsa i podrobów z krajów UE do Polski wyniósł 14,3 tys. ton, a bezcłowa kwota w przywozie ze Wspólnoty (łącznie z żywcem drobiu) wykorzystana została w ok. 70%.

Na podstawie rozwoju sytuacji na krajowym rynku drobiu pod koniec 2001 r. i na początku 2002 r. przewiduje się, że dynamika wzrostu produkcji żywca, a następnie mięsa drobiu w 2002 r., a zwłaszcza w drugim półroczu, nie będzie jeszcze wygasać. W związku z powyższym rynek drobiu nadal może odczuwać dotkliwe skutki nadprodukcji żywca i mięsa drobiu. Rejestrowany przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) skup żywca drobiu w lipcu 2002 r. osiągnął nie notowany dotychczas poziom 74 tys. ton, o ponad 20% większy niż w czerwcu 2002 r. i aż o 36,8% większy niż przed rokiem. W okresie siedmiu miesięcy 2002 r. osiągnął on wysoki poziom 555 tys. ton. Korzystną natomiast sytuację odnotowano w handlu mięsem drobiu, którego import w lipcu 2002 r. był o 5% mniejszy niż w czerwcu 2000 r., a także nieco mniejszy niż przed rokiem, eksport zaś wzrósł o 45% w porównaniu z poprzednim miesiącem i był 2 – krotnie większy niż przed rokiem. Ponadto w lipcu 2002 r. cena skupu żywca drobiu wyniosła średnio 3,03 zł/kg, tj. o 2,9% więcej niż w poprzednim miesiącu. Nadal jednak była o ponad 16% niższa niż przed rokiem.

W 2001 r. produkcja jaj spożywczych była o ok. 650 mln sztuk, o 8%, większa niż w roku poprzednim i wyniosła 8,5 mld sztuk. Około 80% tej produkcji pochodzi z ferm. W 2001 r. wystąpiła słaba tendencja spadkowa realnych cen detalicznych wywołana wysoką podażą jaj. Przyczyniło się to do ożywienia popytu. W 2001 r. konsumpcja jaj zwiększyła się do 197 sztuk na 1 mieszkańca, tj. o 6%. Coraz większą część tego zużycia stanowiło przetwórstwo jaj. W 2001 r. przeznaczono na ten cel ok. 660 mln jaj, tj. o 6,5% więcej niż w 2000 r. Udział jaj stanowiących surowiec dla przetwórstwa w ogólnej ich produkcji wyniósł ok. 8%. Jest to nadal proporcja niewystarczająca dla dobrego funkcjonowania rynku jaj.

Handel zagraniczny jajami drobiu nie odgrywał większej roli w kształtowaniu ogólnych proporcji bilansowych. Wolumen eksportu stanowił zaledwie 0,6% ogólnej podaży jaj, a w 2001 r. ujemne saldo handlu zagranicznego jajami i ich przetworami wyniosło 0,4 mln USD wobec 0,9 mln USD w roku poprzednim. W 2001 wzrósł eksport przetworów z jaj do 253 ton, ze 182 ton w roku poprzednim. Import jaj w 2001 r. był śladowy i obniżył się do jego najniższego w ostatnich dwunastu latach poziomu 1,1 mln sztuk. Import przetworów z jaj wyniósł 642 tony i był w stosunku do 2000 r. niższy o 4,6 tony, tj. o 1%.

Na skutek napływających do MRiRW wniosków od producentów drobiu oraz zgłoszonych przez Krajową Izbę Producentów Drobiu i Pasz oraz Komisje Koordynacyjną Krajowych Organizacji Drobiarskich, popartych informacjami otrzymanymi z Centrum Informatyki Handlu Zagranicznego, Agencji Rynku Rolnego i innych instytucji o rosnącym imporcie tych produktów po zaniżonych cenach, wprowadzono szereg specjalnych środków ochrony rynku drobiu i jaj. W ramach tych działań w okresie lat 2000-2001 i I kwartału 2002 r. m. in.: podwyższono stawkę celną przy imporcie jaj w proszku i drobiu, wycofano preferencję w imporcie mięsa i jadalnych produktów z drobiu importowanych z Węgier, wprowadzono kaucję przy przewozie tranzytowym mięsa drobiu, wprowadzono automatyczną rejestrację obrotu z zagranicą i nałożono na importerów obowiązek składania co 30 dni sprawozdań ze stopnia wykorzystania udzielonego pozwolenia na import m. in. drobiu i mięsa drobiowego, zakaz wywozu gęsi żywych i jaj gęsich, cenę progu dla mięsa drobiu, podział kontyngentu WTO dostępu do rynku dla piskląt na kwartały po 25% rocznej puli – 340 ton oraz ograniczenie transzy jaką można uzyskać na jedno pozwolenie na przywóz piskląt w ramach tego kontyngentu do wysokości 5 ton.

2.2. Według danych Głównego Inspektoratu Weterynarii liczba zakładów w sektorach uboju i przetwórstwa mięsa drobiowego na dzień 24 maja 2002 r. wynosiła 463, w tym:
 

Zakłady zajmujące się:	Liczba zakładów ogółem	kat. A	kat. B-1	kat. B-2	kat. C
		spełniające wymogi UE	realizujące programy restrukturyzacji i dostosowujące się do wymogów UE	posiadające plany modernizacji i mogące starać się o korzystanie z okresu przejściowego	nie spełniają wymogów unijnych, nie posiadają planu modernizacji i przewidziane są do likwidacji.
ubojem drobiu	334	21	145	35	133
rozbiorem drobiu	292	25	137	39	91
przetwórstwem drobiu	92	20	33	19	20
składowaniem	28	14	9	2	3

Lista Głównego Lekarza Weterynarii według stanu na dzień 19 czerwca 2002 r. obejmowała 39 polskich zakładów uprawnionych do eksportu mięsa drobiowego oraz przetworów z tego mięsa na rynki państw członkowskich Unii Europejskiej, w tym 21 ubojni, 25 zakładów dokonujących rozbioru mięsa, 20 przetwórni, 14 chłodni (niektóre zakłady zajmują się jednocześnie kilkoma rodzajami działalności).

W lutym 2002 r. minął termin, do którego ubojnie i przetwórnie mogły ubiegać się o przyznanie im przez Główny Inspektorat Weterynarii trzy lub czteroletniej karencji na stosowanie unijnych norm sanitarnych po przystąpieniu do Wspólnoty. Firmy, które nie wystąpiły o uzyskanie okresu przejściowego muszą spełnić unijne wymogi do 2003 r., w przeciwnym razie będą mogły prowadzić działalność wyłącznie w zakresie lokalnym lub zaprzestać produkcji. Zakłady, które uzyskały karencję będą mogły przez okres 3-4 lat od wstąpienia do Unii Europejskiej, sprzedawać swoje wyroby na rynku polskim z zakazem eksportu do pozostałych krajów członkowskich.

1.2. Z ustaleń kontroli NIK w MRiRW wynika, że zgodnie z podpisanymi porozumieniami GATT/WTO, Polska może stosować subsydia eksportowe. Zgodnie z listą koncesji udzielonych przez Polskę w ramach porozumienia rolnego Rundy Urugwajskiej GATT określono maksymalne ilości mięsa i kwoty dopłat do eksportu mięsa drobiu. Klauzula Pokoju zawarta w porozumieniach w sprawie rolnictwa w WTO mówi o utrzymaniu tych ilości i wartości na poziomie z 2000 r. przez kolejne 3 lata, tj. okres 2001-2003. Polska może więc subsydiować określone grupy produktów rolno-spożywczych, w tym drób żywy, mięso drobiu z wyjątkiem wątróbek, tłuszcz z drobiu niewytopiony, oraz niektóre przetwory z mięsa drobiu, łącznie z tłuszczem wytopionym. Na przykład dopłaty do mięsa z drobiu, mogą stanowić maksymalnie kwotę 9,6 mln USD do eksportu 13 tys. ton. Dopłaty te nie zostały jednak zaplanowanie i w związku z tym uruchomione.

Polski Związek Zrzeszeń Hodowców i Producentów Drobiu (PZZHiPD) w Warszawie w piśmie z dnia 27.03.2000 r. skierowanym do Ministra RiRW zwrócił się o interwencję finansową i zastosowanie dopłaty 1 zł do kilograma tuszki gęsiej przeznaczonej na eksport. W odpowiedzi na powyższe MRiRW w piśmie z dnia 3.04.2000 r. (Nr RRd-4109-2/00) poinformowało, że nie jest możliwe zastosowanie przez państwo interwencji finansowej w postaci dopłat do eksportu. Postanowiono natomiast, że poprzez dotacje na dofinansowanie postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej państwo wspierać będzie finansowo krajową hodowlę zarodową oraz utrzymanie stad reprodukcyjnych gęsi, wraz z oceną wartości użytkowej prowadzoną w stacjach testowych. W piśmie MRiRW z dnia 25.05.2000 r. skierowanym do PZZHiPD stwierdzono, iż “obecnie dopłat do eksportu tuszek i mięsa z gęsi nie stosuje się, gdyż nie zabezpieczono środków finansowych na ten cel. Poza tym Unia Europejska nie stosuje aktualnie dopłat do eksportu drobiu i mięsa drobiowego na nasz rynek, więc konsekwencje uruchomienia dopłat do eksportu gęsiny na rynek niemiecki mogą okazać się nieprzewidywalne. Przed ewentualnym wprowadzeniem ww. dopłat należałoby przeprowadzić analizę przypuszczalnych zachowań krajowych producentów gęsi na wszystkich szczeblach produkcji, reakcji rynku niemieckiego oraz rozwiązań unijnych zastosowanych w przypadku dopłat do mięsa gęsiego eksportowanego przez nas na rynek Unii”.

Komisja Koordynacyjna Krajowych Organizacji Drobiarskich w piśmie z dnia 26.03.2002 r. skierowanym do MRiRW wystąpiła o zastosowanie dopłat do eksportu mięsa drobiu na rynki wschodnie. Na posiedzeniu Kierownictwa Ministerstwa RiRW m.in. stwierdzono, że zastosowanie dopłat do eksportu mięsa drobiu w wysokości 2 zł. do 1 kg przy eksporcie 13 tysięcy ton wymagałaby zaciągnięcia przez ARR dodatkowego kredytu w kwocie 26 mln zł.

Z treści protokółu nr 17/2002 pkt. 10 z ustaleń posiedzenia Kierownictwa Ministerstwa RiRW odbytego w dniu 28 marca 2002 r., m. in. z udziałem Zastępcy Prezesa ARR, wynika, że “zaakceptowano włączenie interwencji na rynku drobiu do programu działań interwencyjnych Agencji Rynku Rolnego na 2002 r.” Ustalenia kontroli wykazały, że cytowane ustalenia kierownictwa MRiRW nie zostały uwzględnione w programie działań interwencyjnych ARR na 2002 r. .

1.3. Minister RiRW nie podejmował działań w zakresie reaktywowania w ustawie zakazu importu mięsa mechanicznie odkostnionego, w tym mięsa drobiu. Brak tego zakazu umożliwia sprowadzanie mięsa odkostnionego z  zagranicy do Polski w ilościach nieograniczonych, co negatywnie może wpływać na sytuację podażową na krajowym rynku drobiu. Najwyższa Izba Kontroli opiniując tekst nowelizowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu zakaźnych chorób zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej wnioskowała, by zachować dotychczasowy przepis art. 10 pkt 2 (w brzmieniu do dnia 12 lutego 2002 r.).

Główny Lekarz Weterynarii z dniem 1 marca 2002 r. wprowadził obowiązek posiadania dla importowanego mięsa mechanicznie odkostnionego odpowiedniego świadectwa zdrowia, stawiającego podwyższone wymogi do spełnienia dla zabezpieczenia przed zagrożeniem dla życia lub zdrowia ludzi. Wśród zbadanych 247 zezwoleń weterynaryjnych na import do Polski środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego wystawionych w latach 2000-2001 i I kwartale 2002 r. nie było zezwoleń na przywóz mięsa mechanicznie odkostnionego z drobiu, ani z innych zwierząt.

1.4. Nieskuteczne były działania Ministra RiRW mające na celu zastosowanie środków ochronnych dla rynku krajowego, m. in. ograniczeń w zakresie importu piskląt kurzych. W dniu 29 stycznia 2002 r. MRiRW, w związku z wnioskiem Krajowej Izby Producentów Drobiu i Pasz (KIPDiP) z Poznania z dnia 24.01.2002 r., zwróciło się do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Gospodarki o wycofanie preferencyjnej - 9% stawki celnej, na przywóz piskląt kurzych z Czech (kod PCN 0105 11); autonomiczna stawka celna wynosi 80% wartości towaru lub 0,21 EUR/szt. W uzasadnieniu MRiRW podkreśliło, iż średnia cena piskląt importowanych z Czech wynosiła w okresie I-XI 2001 r. 0,25 USD/szt i “była o około 50% niższa od średniej ceny w imporcie piskląt ogółem”, zaś udział importu piskląt kurzych z Czech w imporcie ogółem w 1998 r. stanowił 44%, w 1999 r. – 50%, w 2000 r. – 52% i w miesiącach I-XI –2001 r. – 57%. W piśmie z dnia 19.03.2002 r. Ministerstwo RiRW stwierdziło, iż import piskląt kurzych z Czech w 2001 r. przyczynił się do “rozregulowania” krajowego rynku drobiu, bowiem dodatkowe wstawienia piskląt importowanych z tego państwa nie były uwzględniane w planach “krajowych organizatorów i integratorów produkcji”.

Minister Gospodarki w piśmie z dnia 27.05.2002 r. skierowanym do Ministra RiRW poinformował, że “na podstawie przedstawionych przez Ministerstwo Rolnictwa danych nie można stwierdzić, że import piskląt kurzych z Czech powoduje poważne zakłócenia na rynku wewnętrznym, tzn., że zostały wypełnione przesłanki z art. 14 CEFTA umożliwiające zastosowanie środka ochronnego. W tej sytuacji Ministerstwo Gospodarki nie znajduje uzasadnienia dla wycofania preferencji celnych wobec Czech. (...)”.

W dniu 06.06.2002 r. MRiRW zwróciło się do Ministra Gospodarki kolejny raz o podjęcie kroków w celu wycofania się z preferencji w imporcie piskląt kurzych z Czech.

1.5. Spośród działań Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi, podejmowanych w kontrolowanym okresie dla załatwienia wniosków organizacji drobiarskich w związku z zaistniałą sytuacją podażową na rynku drobiu, należy wymienić:

• utrzymanie, wprowadzonych z dniem 31 marca 1999 r., środków ochronnych przed importem mięsa drobiu (kod PCN 0207) z Węgier, polegających na wycofaniu preferencyjnych stawek celnych,

• wprowadzenie podziału na kwartały rocznych kontyngentów WTO na mięso drobiu i na pisklęta kurze w 2002 r. oraz kontyngentów na mięso drobiu z Unii Europejskiej,
• wprowadzenie transz określających maksymalną ilość mięsa drobiu i piskląt kurzych, jaką można uzyskać na jedno pozwolenie wydane w ramach kontyngentów WTO, w wysokości odpowiednio nie większej niż 100 ton i 5 ton,
• wprowadzenie pobierania kaucji przy wydawaniu pozwolenia na import mięsa drobiu w  ramach kontyngentu z Unii Europejskiej,
• objęcie “automatyczną rejestracją obrotu” importu do Polski w 2000 r. mięsa drobiu, w 2001 r. także przetworów z drobiu, oraz w 2002 r. wszystkich produktów branży drobiarskiej,
• ustanowienie w 2002 r. dodatkowych opłat celnych w imporcie mięsa drobiu oraz proszku jajecznego,
• coroczne wprowadzanie zakazu wywozu gęsi żywych i jaj gęsich.

1.6. Ministerstwo RiRW, jak również Ministerstwo Gospodarki, podejmowały działania mające na celu doprowadzenie do renegocjacji warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych w kontekście renegocjacji protokołu akcesji do GATT 1994” (nie publikowanego). Porozumienie to zostało zawarte w dniu 17 maja 1995 r. w ramach negocjacji warunków przystąpienia Polski do Światowej Organizacji Handlu (WTO) ze statusem Polski jako państwa współzałożyciela tej organizacji. Porozumienie to nie określa daty jego wejścia w życie, okresu obowiązywania oraz sposobu ewentualnej zmiany jego warunków. Z ustaleń kontroli wynika, że porozumienie ze strony polskiej podpisał ówczesny Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, a treść tego dokumentu była konsultowana z Ministerstwem RiGŻ. Do zakończenia kontroli NIK nie odnotowano postępu w tej sprawie.

Główne postanowienia porozumienia dotyczą ustanowienia kontyngentu na import do Polski z USA mięsa drobiu i drobiu żywego w ilościach odpowiednio 26.000 ton i 1.000 ton, z tym że kontyngent na mięso drobiowe podlegał co roku zwiększeniu o 8,5% w stosunku do produkcji tego mięsa w roku poprzednim według danych GUS. Jednocześnie porozumienie ustanowiło kontyngent taryfowy dla Polski na eksport do USA serów dojrzewających, na stałym poziomie 1.625 ton rocznie. Według danych uzyskanych przez kontrolę NIK w MRiRW, kontyngent importu mięsa drobiu do Polski z USA w latach 2000 - 2001 wykorzystany został w granicach 30%, gdyż import ten stanowił odpowiednio 8.042 tony i 7.533 ton, zaś kontyngent eksportu serów z Polski do USA wykorzystany został w całości.

1.7. Wprawdzie wydłużono do 5 lat okres stosowania dopłat do oprocentowania kredytów udzielonych na restrukturyzację i rozwój drobiarstwa oraz przetwórstwa drobiu, to jednocześnie zawieszono kredytowanie z dopłatami Agencji Restrukturyzacji i  Modernizacji Rolnictwa budowy nowych kurników, ale nastąpiło to pomimo:

• braku pełnej informacji o skali produkcji żywca drobiowego w Polsce i jego podaży na rynek krajowy. Nieznana była też lista podmiotów operujących na krajowym rynku drobiarskim o produkcji rocznej powyżej 130 ton; obowiązek opracowywania długookresowych prognoz podaży i popytu na surowce rolnicze i żywnościowe na rynku krajowym Minister RiRW przypisał w regulaminie organizacyjnym MRiRW (wprowadzonym 12.02.2002 r.) Departamentowi Przetwórstwa i Rynków Rolnych,

• nie monitorowania i nie posiadania rozpoznania odnośnie finansowych i rzeczowych efektów preferencyjnego kredytowania w latach 2000-2001 i  I kwartale 2002 r. podmiotów branży drobiarskiej w ramach linii kredytowych z dopłatą Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do ich oprocentowania.

• od dnia 13 lutego 2002 r., kiedy to weszła w życie znowelizowana pod kątem dostosowania do prawa Unii Europejskiej ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu zakaźnych chorób zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, do dnia zakończenia kontroli, nie zostały zharmonizowane istotne dla tej ustawy akty wykonawcze, tj. cztery rozporządzenia Ministra RiRW, dotyczące produkcji i  przetwórstwa mięsa drobiowego oraz jaj drobiowych z  przepisami równoważnych rozporządzeń i dyrektyw Unii Europejskiej, a opracowane zostały jedynie projekty nowych rozporządzeń, które do dnia zakończenia kontroli nie były przekazane do wymaganych uzgodnień; ustawowy termin wejścia w życie przedmiotowych aktów wykonawczych upływa z dniem 31 grudnia 2002 r.; Według stanu na dzień 15 grudnia 2002 r. spośród czterech badanych projektów rozporządzeń ogłoszone zostały dwa rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi: z dnia 11 września 2002 r. w sprawie sposobu badania zwierząt rzeźnych oraz zwierząt łownych (Dz.U. Nr 155, poz.1296) oraz z 4 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa zwierząt rzeźnych oraz składowaniu i transporcie przetworów z tego mięsa (Dz.U. Nr 192, poz. 1610).
• niezgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 9 lipca 1998  r. w sprawie wysokości opłat za badania oraz inne czynności wykonywane przez Inspekcję Weterynaryjną, ustalono w 1999 r. wysokości jednostkowych opłat za usługi weterynaryjne związane z drobiem. Sporządzono je według kalkulacji faktycznych kosztów tych usług, zamiast zastosowania iloczynu stawki opłaty w 1998 r. i wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. Nie zakończono prac nad nowelizacją powyższego rozporządzenia określającego nowe zasady pobierania opłat. W efekcie stawki określone na 1999 r. różniły się od stawek z 1998 r. nawet do 81 punktów procentowych. Tak zróżnicowane stawki stanowiły podstawę do ustalania opłat jednostkowych na lata 2000 - 2001, uwzględniających już wskaźniki wzrostu cen towarów i usług w danym roku.

• na przywóz mięsa drobiu (kod PCN 0207) z UE – w 2001 r. kontyngent 21.000 ton – realizacja 14.497 ton, 69,0%; W I kwartale 2002 r. kontyngent 5.750 ton – realizacja 4.543,3 tony, 79%,

• na przywóz drobiu domowego żywego (kod PCN 0105) z WTO: w 2001 r. kontyngent 340 ton, realizacja 338 ton, 99,43%; W I kwartale 2002 r. kontyngent 85 ton – realizacja 62,6 ton, 73,6%,
• na przywóz przetworów z drobiu (kod PCN 160232) z UE: kontyngent po 1.050 ton – w 2001 r. realizacja 184,4 tony, 17,56%; W I kwartale 2002 r. realizacja 1,56 tony, tj. 0,14% kontyngentu rocznego,
• na przywóz jaj ptasich bez skorupek oraz żółtek jaj świeżych i suszonych (kod PCN 0408) z WTO: kontyngent po 122,6 tony – w 2001 r. realizacja 28,3 tony, 23,08%; W I kwartale 2002 r. realizacja 4,5 ton, tj. 3,7% kontyngentu rocznego.

1.9. W działalności Głównego Lekarza Weterynarii odnotowano:

• dokonanie porządkującej kategoryzacji nadzorowanych przez Inspekcję Weterynaryjną podmiotów gospodarczych m. in. w sektorach uboju i przetwórstwa mięsa drobiowego, nadanie im weterynaryjnych numerów identyfikacyjnych i zarejestrowanie ich w bazie danych w formie elektronicznej przy pomocy programu komputerowego “Spiwet”,
• zaprowadzenie w formie elektronicznej rzetelnej ewidencji krajowych zakładów branży drobiarskiej, uprawnionych do produkcji i eksportu artykułów drobiowych na rynki zagraniczne, łącznie 127 zakładów, w tym do państw Unii Europejskiej 39 zakładów, a także opracowanie i przekazanie w dniu 11 września 2000 r. do stosowania przez wojewódzkich i powiatowych lekarzy weterynarii “Instrukcji w sprawie trybu nadawania, zawieszania lub pozbawiania prawa produkcji i eksportu środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego na rynki państw członkowskich Unii Europejskiej”,

• rozpoczęcie tworzenia polskiego systemu monitorowania obrotu zwierząt i towarów pochodzenia zwierzęcego, w tym drobiu i towarów pochodzenia drobiowego, z zagranicą oraz systemu monitorowania wyników weterynaryjnej kontroli granicznej w ramach “unijnego” systemu “ANIMO”; zgodnie z harmonogramem stan gotowości do rozpoczęcia eksploatacji tego systemu we wszystkich jednostkach Inspekcji Weterynaryjnej wyznaczono na dzień 1 stycznia 2003 r.,
• aktywne uczestnictwo Głównego Inspektoratu Weterynarii w pracach legislacyjnych w zakresie dostosowania polskiego prawa weterynaryjnego do uregulowań obowiązujących w Unii Europejskiej,
• uszczegółowienie - m. in. w wyniku realizacji wniosku NIK - instrukcji określającej zasady postępowania ze zwierzętami, m. in. z drobiem, w czasie transportu, przed ubojem i podczas uboju, oraz zobowiązanie organów Inspekcji Weterynaryjnej (pismem z dnia 15.01.2001 r.) do egzekwowania przestrzegania tych zasad przez nadzorowane podmioty.

• nierzetelnie prowadzono rejestr wydanych przez Głównego Lekarza Weterynarii zezwoleń na import oraz tranzyt towarów pochodzenia zwierzęcego i środków żywienia zwierząt, w tym towarów drobiowych; zapisy w 24 pozycjach tego rejestru (spośród 1021 zbadanych), nie miały pokrycia w ww. zezwoleniach importowych lub tranzytowych,
• nie prowadzono monitoringu wykonywania przez powiatowych lekarzy weterynarii “Weterynaryjnego planu badań kontrolnych pozostałości chemicznych  i  biologicznych planów badań kontrolnych na 2001 r.”, badania te miały zapewniać dostarczanie bezpiecznej żywności pochodzenia drobiowego na rynek krajowy i na eksport; Plan przebadania próbek kurcząt - 3024 wykonano w 92%, próbek indyków - 677 w 83,6%, próbek gęsi - 514 w 87% i próbek kaczek - 246 w 72,4%,
• nie egzekwowano przeprowadzania w większości województw badań produktów drobiowych pod względem skażeń promieniotwórczych. Spośród powodów nie egzekwowania przez GIW wykonywania przedmiotowych badań w 2001 r. było przyznanie niższych środków na cele badawcze niż w 2000 r., nie określenie tego rodzaju zadań i obowiązków w regulaminie organizacyjnym GIW oraz w zakresach czynności odpowiedzialnych pracowników. Ponadto nie egzekwowano terminowego nadsyłania przez wojewódzkich lekarzy weterynarii do GIW rocznych sprawozdań z wyników przedmiotowych badań.

Wyniki kontroli przeprowadzonych przez Główny Inspektorat Weterynarii w lutym 2002 r. w Powiatowych Inspektoratach Weterynarii w Jarosławiu i Tomaszowie Lubelskim w zakresie sprawowania nadzoru nad składami celnymi oraz kontroli w Granicznych Inspektoratach Weterynarii w Dorohusku i Hrebennem w zakresie granicznych odpraw weterynaryjnych mięsa drobiowego wykazały, że:

• istnieje możliwość zamiany statusu towaru przewożonego w tranzycie na status towaru importowanego,
• graniczne inspektoraty weterynarii pracują w oparciu o aplikację informatyczną “GLW”, której niedoskonałości “... są przyczyną powstawania przekłamań statystycznych już na wstępie pobierania informacji o przewożonych towarach...”,
• w nadzorze weterynaryjnym nad składami celnymi nie stosuje się programu komputerowego.

• opracowaniu i wdrożeniu w 2001 r. procedur w zakresie administrowania obrotem z zagranicą towarami rolno-spożywczymi, w tym także towarami drobiowymi, w ramach kontyngentów taryfowych i  automatycznej rejestracji tego obrotu, obejmujących przyjmowanie, ewidencjonowanie i rozpatrywanie wniosków o wydanie pozwoleń na przywóz z zagranicy towarów drobiowych,  ich ewidencjonowanie, wydawanie decyzji na podstawie wniosków na przywóz z zagranicy towarów drobiowych (do 2000 r. zadania te realizował Minister Gospodarki); procedury wydawania pozwoleń na przywóz towarów rolno - spożywczych, w tym towarów drobiowych, nie zostały jednak formalnie zatwierdzone przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego,
• współpracy z Ministerstwem Gospodarki, Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Głównym Urzędem Ceł w zakresie ustanawiania regulacji taryfowych i pozataryfowych dotyczących obrotu z zagranicą towarami drobiowymi.

Pomimo braku szczegółowych analiz rzeczowych i finansowych skutków preferencyjnego kredytowania branży drobiarskiej, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wykonując decyzje kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z  dnia 1 lutego 2002 r. i  28 lutego 2002 r.:

• zawiesił z dniem 18.02.2002 r. stosowanie przez Agencję dopłat do oprocentowania kredytów na budowę nowych kurników,

• przedłużył z dniem 18.04.2002 r. o rok (do 5 lat), maksymalny okres stosowania dopłat do oprocentowania kredytów udzielonych na realizację przedsięwzięć w ramach branżowego programu restrukturyzacji i rozwoju drobiarstwa oraz przetwórstwa drobiu - o symbolu BR/07 oraz linii kredytowej na realizację przedsięwzięć w rolnictwie i  działach specjalnych produkcji rolnej - o symbolu RP, a także z dniem 11.05.2002 r. - przedłużył o rok (do 9 lat), spłatę kredytów zaciągniętych przez producentów drobiu w ramach podstawowej linii kredytowej - o symbolu IP.

1.11. Prezes Głównego Urzędu Ceł, w związku z interpelacjami poselskimi oraz interwencjami organizacji drobiarskich i wystąpieniami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podjął w 2001 r. i I kwartale 2002 r. szereg działań mających na celu wzmocnienie nadzoru nad towarami drobiowymi w obrocie z zagranicą, tj.:

• wydał dyspozycje dyrektorom urzędów celnych wzmożenia czynności kontrolnych w przywozie i wywozie towarów rolno-spożywczych, ze szczególnym uwzględnieniem mięsa drobiowego i jego przetworów:

• polecił m.in. przeprowadzenie powtórnych kontroli celnych oraz dokładne kontrolowanie dokumentów potwierdzających dokonanie czynności granicznej kontroli weterynaryjnej i standaryzacyjnej towarów drobiowych;
• zalecił objęcie przesyłek tranzytowych towarów drobiowych szczególnym nadzorem przez wewnętrzne i graniczne urzędy celne (UC).

• zalecił szczegółowe badania zgłoszeń celnych mięsa drobiowego w ramach procedur przywozu i  tranzytu; do dnia zakończenia kontroli NIK analiza dokumentacji nie została wykonana z powodu reorganizacji administracji celnej;

• występował do kierownictw organizacji drobiarskich z deklaracją gotowości współpracy w zwalczaniu przestępstw celnych i eliminowaniu innych nieprawidłowości w obrotach towarami drobiowymi z zagranicą.

Badania kontrolne wykazały, że skontrolowane oddziały celne w latach 2000-2001 i I kwartale 2002 r. dokonały ogółem 62.618 odpraw celnych towarów drobiowych, w tym 10.648 odpraw dotyczyło przywozu towarów, 4.922 odpraw wywozu i 46.327 odpraw tranzytowych. W 5 skontrolowanych oddziałach celnych liczba odpraw towarów drobiowych była zgodna z wykazaną w porównywalnych granicznych inspektoratach weterynarii, w 5 oddziałach była większa o 629 odpraw, z kolei w 9 oddziałach liczba odpraw celnych towarów drobiowych była niższa o ponad 12,5 tys. od liczby odpraw towarów drobiowych w porównywalnych granicznych inspektoratach weterynarii, co do których kontrola NIK nie wniosła zastrzeżeń. W świetle powyższego służby celne w 12 oddziałach celnych niewłaściwie dokonywały lub ewidencjonowały odprawy towarów drobiowych. Działania takie były zadaniem NIK nierzetelne. Na przykład:

• w OC w Świecku liczba odpraw celnych towarów drobiowych była niższa o 9.394, tj. o 47,3%, od ilości wykazanej w ewidencji odpraw weterynaryjnych w Gr IWet. w Świecku. Wynikało to z faktu, że Urząd Celny nie dokonywał grupowania i kodowania towarów drobiowych, jak to czynił w odniesieniu do innych rodzajów odprawianych towarów, jak np. wyroby mięsne z wołowiny (w czasie monitorowania BSE);
• w OC Medyka – liczba odpraw oraz ilość mięsa drobiu odprawionego za granicę przez “Przejście Graniczne w Medyce” według ewidencji Oddziału Celnego w Medyce i Granicznego Inspektoratu Weterynarii w Medyce różniły się w sposób istotny:

• w OC w Budzisku w bazach danych dotyczących odpraw celnych towarów drobiowych: E01 - “Ewidencja towarów wprowadzonych na polski obszar celny transportem drogowym albo kolejowym” i E19 - “Ewidencja towarów wyprowadzanych z polskiego obszaru celnego transportem drogowym, kolejowym lub lotniczym” w 244 przypadkach, stanowiących ponad 78% badanych, nie podano ilości odprawionych towarów, które w dokumentach przedłożonych do odprawy celnej zostały wyrażone w sztukach (jaja i pisklęta). Naruszono w ten sposób przepisy zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 grudnia 1999 r. i z dnia 26 marca 2001 r. w sprawie ewidencji prowadzonych przez urzędy celne oraz postanowień regulaminu posługiwania się komputerowym programem “EWIDENCJE”, wprowadzonego z dniem 1 lipca 2000 r. przez dyrektora Urzędu Celnego w Białymstoku.

• OC Chyżne – w świetle ustaleń kontroli NIK – nie spełnia podstawowych warunków do odpraw granicznych towarów pochodzenia zwierzęcego, w tym towarów drobiowych, określonych w rozporządzeniu Ministra RiRW z 10 kwietnia 2002 r. w sprawie wymagań, jakie powinny być spełnione dla zatwierdzania poszczególnych kategorii przejść granicznych, na których będzie dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna. Wskutek tego NIK w wystąpieniu pokontrolnym do Małopolskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Krakowie wnioskowała, by wystąpić do Ministra RiRW o rozważenie wykreślenia tego przejścia granicznego z dokonywania weterynaryjnych odpraw towarów pochodzenia zwierzęcego, do czasu, gdy przejście to będzie spełniało wymagania ww. rozporządzenia. Odprawy graniczne odbywały się tu w budynkach i  budowlach administrowanych przez służby graniczne Republiki Słowacji, za linią wyznaczającą granicę państwa, tj. po stronie słowackiej. Istniejąca w Oddziale Celnym infrastruktura techniczna nie zezwala na przeprowadzanie pełnych i rzetelnych kontroli zarówno towarów wprowadzanych na polski obszar celny jak i  z niego wyprowadzanych. Na terenie przejścia granicznego brak jest parkingu dla odprawy pojazdów, a także miejsca – z odpowiednią instalacją kanalizacyjną i oświetleniem, co w przypadku zawracania pojazdów, którym nie zezwolono na wjazd do kraju, dezorganizowało pracę całego Oddziału. Oddział nie posiada także warunków lokalowych sprzyjających rzetelnemu prowadzeniu dokumentacji i ewidencji przewozowych. Kontrola dokumentów wwozu do kraju towarów odbywała się w pomieszczeniu o powierzchni zaledwie ok. 20 m2, zastawionym głównie szafami archiwalnymi. Odprawy transportów towarów po stronie wywozowej prowadzono natomiast w pomieszczeniu o powierzchni ok. 12 m² i wysokości 1,95 m, w którym oprócz 4 stanowisk pracy funkcjonariuszy obsługujących ten kierunek, znajdowały się 3 stanowiska komputerowe, szafa i stół.;

• w OC w Cieszynie usytuowanie rampy na przejściu granicznym w stosunku do trasy przejazdu samochodów uniemożliwiało rewizję i rozładunek towarów. Wszystkie partie towaru objęte procedurą dopuszczenia do obrotu i tranzytu, ze względu na warunki techniczne, były w toku odpraw celnych kontrolowane jedynie na podstawie dokumentów;

• w OC Hrebennem na obniżenie rzetelności odpraw celnych towarów drobiowych wpływa m. in. słabe wyposażenie techniczne Oddziału. Brak jest odpowiednich chłodni, magazynów czy budynków kontroli specjalnej. Oddział nie dysponuje także sprzętem służącym do mechanicznego rozładunku towarów. Do częściowego, ręcznego rozładunku transportów zarówno na kierunku wywozowym jak i przywozowym używane są jedynie podesty o długości 5 m, szerokości 1,5 m i wysokości 1,2 m. Odział nie dysponuje również urządzeniem do prześwietlania przestrzeni ładunkowej samochodów ciężarowych i bagażu podróżnych. Doraźnie sprzętu takiego użycza Izba Celna w Przemyślu, co podraża koszty przeprowadzanej rewizji celnej.

• w OC Olszyna:

• na podstawie konfrontacji danych ewidencji E19 Oddziału z rejestrem granicznych odpraw weterynaryjnych Granicznego Inspektoratu Weterynarii w Olszynie, ujawniono 31 przypadków wywozu z polskiego obszaru celnego (głównie do Niemiec, Francji i Włoch) towarów drobiowych bez odprawy weterynaryjnej obejmujących 440 ton mięsa i 52,5 tys. szt. jaj wylęgowych,
• porównanie danych z ewidencji E01 - wprowadzenie towarów na polski obszar celny i E19 - wyprowadzenie towaru z polskiego obszaru celnego z rejestrem odpraw towarów drobiowych Granicznego Lekarza Weterynarii w Olszynie (GLW), wykazała rozbieżności. Z ewidencji E01 wynikało m.in., że w badanym okresie wwieziono do Polski 4.869 tys. piskląt, podczas gdy według rejestru Granicznego Lekarza Weterynarii wwieziono 4.759 tys. piskląt, tj. mniej o 110 tys. sztuk (2,3%, zaś mięsa mielonego mechanicznie odkostnionego odpowiednio – 1.062 ton i 1.494 ton, tj. więcej o 431,4 ton ( 28,8%),

• w OC Jędrzychowice - stwierdzono 3 przypadki dokonania odpraw celnych (2 transportów) dot. wywozu 21.234 kg gęsi mrożonych i ich podrobów w dniach 30 listopada i 16 grudnia 2000 r., podczas których funkcjonariusz celny nie poinformował służb weterynaryjnych o nadejściu towarów drobiowych do odprawy weterynaryjnej. W stosunku do funkcjonariusza celnego za niedopełnienie obowiązku Oddział wszczął postępowanie dyscyplinarne. Wymienione produkty drobiowe zostały wpuszczone przez niemieckie służby graniczne na niemiecki obszar celny,
• w OC Świnoujście dokonano dwóch odpraw celnych towarów drobiowych z pominięciem kontroli weterynaryjnej, które miały miejsce w dniach 30.06.2000 r. i 11.01.2002 r. Dotyczyły one wywozu do Szwecji łącznie 47.070 kg płynnego białka kurzego oraz 26 dostaw towarów żywnościowych o łącznej masie 11.726 kg (na cumujące w Świnoujściu promy “Pomerania”, “Polonia”, “Nieborów” i “Silesia”, pływające pod banderą Wysp Bahama), wśród których znajdowało się 294 kg mięsa drobiu i 1.080 szt. jaj kurzych,
• na przejściu granicznym OC w Korczowej w dniu 12.03.2000 r., tj. przed utworzeniem tu granicznego inspektoratu weterynarii – 16.08.2000 r., służby celne dopuściły do wwiezienia na polski obszar celny 2 transportów jaj kurzych stołowych w ilości 504 tys. sztuk przewożonych tranzytem z Ukrainy do Czech bez odprawy weterynaryjnej, wymaganej przepisami art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej. Przyczyną powstania tych nieprawidłowości były zaniedbania służb celnych,
• w OC Kukuryki służby celne Oddziału, z pominięciem kontroli weterynaryjnej, dokonały 5 odpraw celnych towarów drobiowych wywożonych z Polski w ramach tranzytu, w tym: 3 transporty   albuminą jajeczną (23.04.2000 r. – 1,9 t, 15.09.2000 r. - 10,5 t i 21.12.2001 r. – 9 t), transport z mięsem indyczym (26.01.2002 r. – 20,4 t)i transport z jajami kurzymi (20.03.2002 r. – 250.200 szt.). Dokonanie odprawy celnej tych towarów z pominięciem granicznej kontroli weterynaryjnej było niezgodne z art. 14 ust. 13 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r., o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz Inspekcji Weterynaryjnej, a także uszczuplało dochody budżetu państwa z tytułu opłat za dokonanie odprawy weterynaryjnej (ok. 50 zł za odprawę). Stwierdzono też, że na dokumentach odprawy (“manifeście”) w dniu 23 kwietnia 2000 r. 1,9 t albuminy kontroler celny w ogóle nie odcisnął pieczęci SAD o dokonaniu odprawy tej przesyłki.

• Urząd Celny w Gdyni do czasu zakończenia kontroli nie posiadał potwierdzenia z urzędów celnych przeznaczenia zakończenia procedury tranzytu towarów drobiowych nadanych dowodami:

• E11 040100/00/000052 z dnia 16 stycznia 2002 r., masa netto 21.991 kg – procedura tranzytu; Urząd Celny w Medyce nie potwierdził wywozu towaru z polskiego obszaru celnego,
• E11 040100/00/001361 z dnia 15 maja 2001 r., masa netto 6001 kg – bez określenia rodzaju towaru, objęty procedurą tranzytu; Urząd Celny w Gdyni wszczął postępowanie celne z dniem 5 lipca 2001 r. Urząd wystąpił również za pośrednictwem Biura Współpracy Międzynarodowej i Integracji Europejskiej (BWMiIE) w Warszawie z wnioskiem o udzielenie pomocy i weryfikację dokumentów przez właściwe władze ukraińskie. Urząd Celny w Dorohusku nie potwierdził wywozu towaru z polskiego obszaru celnego,
• E11 040100/00/001362 z dnia 15 maja 2001 r., masa netto 23.596 kg - bez określenia rodzaju towaru objęty procedurą tranzytu. Postępowanie w sprawie Urząd Celny w Gdyni wszczął w dniu 5 lipca 2001 r. Urząd uzyskał w dniu 28 maja 2002 r. odpowiedź władz ukraińskich, w której nie potwierdzono autentyczności zapisów na przekazanych do weryfikacji dokumentach. Urząd Celny w Dorohusku nie potwierdził wywozu towaru z polskiego obszaru celnego.

• w OC Nowy Sącz w okresie objętym kontrolą 11 przesyłek mięsa drobiu i produktów drobiarskich o łącznej masie 135.282 kg, nie dotarło do wyznaczonego przez Urząd Celny w Nowym Sączu w miejsca opuszczenia polskiego obszaru celnego. W każdym przypadku Urząd podjął działania wyjaśniające, zakończone wydaniem decyzji dyrektora tego Urzędu. W wyniku postępowania 114.567 kg objęto ponownie procedurą składu i dozoru celnego. Przyczyną tego było zerwanie przez importera ukraińskiego umowy z firmą “GORTEX”. Pozostała ilość mięsa drobiu o wadze 20.715 kg nie opuściła polskiego obszaru celnego.

• z 2000 r. E11 040300/00/002918 z dnia 10 grudnia 1999 r. obejmującego 225 kartonów mrożonych tylnych ćwiartek kurczaków o masie 4627 kg netto. Wobec braku potwierdzenia z urzędu celnego przeznaczenia, Urząd Celny w Gdyni wszczął postępowanie celne. Wystąpił z wnioskiem o udzielenie pomocy i weryfikację dokumentów przez właściwe ukraińskie władze. Nie potwierdzono autentyczności zapisów na przekazanych do weryfikacji dokumentach. Postępowanie celne zakończono decyzją z dnia 6 września 2000 r. wymierzającą należności celne przywozowe ciążące na towarze usuniętym spod dozoru celnego w wysokości 10.156 zł, plus opłata manipulacyjna dodatkowa 1.400 zł i opłata celna dodatkowa 31.308 zł,
• z 2001 r. E11 040300/00/000122 i E11 040300/00/000071 z dnia 17 stycznia 2001 r. obejmującego odpowiednio 72 i 255 kartonów mrożonych tylnych ćwiartek kurcząt o masie 1.306 kg i 4.627 kg netto. Wobec braku potwierdzenia z urzędu celnego przeznaczenia, wszczęto postępowanie celne, zakończone wydaniem decyzji z dnia 29 marca 2001 r. wymierzającej należności celne przywozowe ciążące na towarze usuniętym spod dozoru celnego w wysokości 3.026,73 zł. w tym 250,69 zł odsetki oraz 14.676,31 zł , a w tym 1.215,56 zł odsetki,
• z 2001r. E11 040300/00/002181 z dnia 2 października 2001 r. obejmującego 1266 kartonów mrożonych ćwiartek kurczaka o masie netto 18.991 kg. Brak potwierdzenia z urzędu celnego przeznaczenia. W dniu 28 listopada 2001r., tj. po upływie 56 dni od dnia odprawienia towaru wydano postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania celnego. W czasie kontroli trwało postępowanie wyjaśniające i weryfikacyjne z udziałem ukraińskich władz celnych.

• w dokumentacji z kontroli celnej wielkość odprawionych na przejściu granicznym towarów drobiowych podawano jako masę (kg) brutto, tj. łącznie z ich opakowaniem, a więc określone masy towarów stanowiły jedynie wartości przybliżone,
• dla tych samych partii mięsa drobiu wykazywano różną wagę, netto albo brutto, w poszczególnych ewidencjach oraz załączonych do nich dokumentach,
• celnicy, zwłaszcza o krótkim stażu pracy, wskutek nieuwagi, pomyłek oraz automatycznego przepisywania nazwy towaru i ilości z dokumentów przedkładanych do odprawy wpisywali niejednokrotnie do ewidencji odpraw błędne nazwy i ilości odprawionych towarów.

• w OC Bezledy kontrola NIK wykazała niewystarczającą ilość ważonych samochodów ciężarowych z towarami w trakcie odpraw celnych, gdyż w 2000 r. i 2001 r. na 31.659 i 41.187 odprawionych samochodów ciężarowych, zważonych zostało zaledwie 1.226 i 1.137 samochodów, tj. zaledwie 3,8% i 2.8%. Na potrzebę zwiększenia częstotliwości prowadzenia takiego ważenia wskazuje fakt, że w 2000 r., aż w 115 samochodach ( 9,4%) ujawniono ich przeładowanie, a w 2001 r. w 90 (7,9% zważonych). W związku z przeładowaniem ww. samochodów, Oddział nałożył przewoźnikom stosownymi decyzjami kary pieniężne na kwoty: 139,8 tys. zł w 2000 r oraz 101,4 tys. zł w 2001 r. Jedną z podstawowych przyczyn zbyt małej ilości ważenia samochodów ciężarowych były częste przypadki niesprawności wag, spowodowane zimowymi warunkami atmosferycznymi oraz awariami ich oprogramowania, np. waga na wyjeździe w I półr. 2000 r. był nieczynna przez 125 dni, a waga na wjeździe w 2002 r. była niesprawna w okresie od 25 marca do 13 czerwca, tj. przez 79 dni;

• w OC Hrebenne kontrola NIK zakwestionowała rzetelność ewidencji towarów wyprowadzanych z polskiego obszaru celnego - E19, prowadzonej w formie elektronicznej. Szczegółowa analiza 107 zapisów w ww. ewidencji (w tym 55 pozycji z 2000 r., 35 z 2001 r. i 17 z I kwartału 2002 r.) oraz danych z załączonych do tej ewidencji dokumentów będących podstawą dokonywanych wpisów, wykazała w 20 pozycjach (18,7%) następujące nieprawidłowości:

• w 4 pozycjach błędnie wpisano ilość opakowań wywożonych towarów, w tym w 2 została ona zaniżona łącznie o 803 jednostki, a w 2 zawyżona łącznie aż o 11.480 jednostek przewożonego ładunku,
• w 16 pozycjach błędnie zaewidencjonowano masę wywożonych towarów, w tym w 6 pozycjach została ona zaniżona o 73.439 kg, a w 10 pozycjach zawyżona o 747.031 kg,
• w 1 pozycji zaniżono wartość celną towaru o 1.737 zł,
• w 1 pozycji błędnie wpisano numer rejestracyjny środka przewozowego.

• OC w Korczowej w prowadzonej ewidencji towarów wyprowadzonych z polskiego obszaru celnego transportem drogowym (E19) podawał masę brutto lub netto odprawionych towarów drobiowych. W efekcie, przyjmowanie masy brutto towarów drobiowych, spowodowało zawyżenie ich ilości; dla analizowanych 100 odpraw podana w ewidencji masa była wyższa o 58,3 ton, w tym: w 2000 r. o 21 ton, w 2001 r. o 28,6 ton, w I kwartale 2002 r. o 8,7 ton;
• w OC Świnoujście w prowadzonej ewidencji o symbolu E01 we wszystkich pozycjach dotyczących wwozu na polski obszar celny produktów drobiowych, wykazywano wagę tych produktów wraz z opakowaniem, zamiast wagę netto. W efekcie, w latach 2000 – 2001 i I kwartale 2002 r. w ewidencji Oddziału zawyżono w stosunku do stanu faktycznego wagę wwożonych na Polski obszar celny, przez przejście graniczne w Świnoujściu: podrobów drobiu o 1.452 kg, 2,3 %, korpusów drobiu o 24.307 kg, 1,1%, oraz albuminy z jaj kurzych o 2.161 kg, 1,0 %.
• w OC w Budzisku w bazach danych dotyczących odpraw celnych towarów drobiowych: E01 - “Ewidencja towarów wprowadzonych na polski obszar celny transportem drogowym albo kolejowym” i E19 - “Ewidencja towarów wyprowadzanych z polskiego obszaru celnego transportem drogowym, kolejowym lub lotniczym” w 244 przypadkach, stanowiących ponad 78%, nie podano wagi odprawionych towarów, które w dokumentach przedłożonych do odprawy celnej zostały wyrażone w sztukach (jaja i pisklęta). Naruszono w ten sposób przepisy zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 grudnia 1999 r. i z dnia 26 marca 2001 r. w sprawie ewidencji prowadzonych przez urzędy celne oraz postanowień regulaminu posługiwania się komputerowym programem “EWIDENCJE”, wprowadzonego z dniem 1 lipca 2000 r. przez dyrektora Urzędu Celnego w Białymstoku.

• nie dokonywanie grupowania towarów drobiowych według kodów, określonych rozporządzeniami Rady Ministrów w sprawie Polskiej Scalonej Nomenklatury Towarowej Handlu Zagranicznego (PCN): z dnia 22 grudnia 1998 r., 21 grudnia 1999 r. i 20  grudnia 2000 r., ponieważ kodów tych nie wpisano do ewidencji E01 i E19, m. in. z uwagi na brak określenia takiego obowiązku w regulaminie posługiwania się programem “EWIDENCJE” oraz zarządzeniach Prezesa GUC, wydanych w sprawie prowadzenia tych dokumentów,
• określanie danych rodzajów towarów drobiowych przez funkcjonariuszy nazwą różnorodną, stąd niejednokrotnie odmienną od nazwy faktycznej. Na przykład:

• w OC w Budzisku przywożone na polski obszar celny elementy drobiowe, w celu złożenia w składach celnych oraz dokonania tranzytu, celnicy określali m. in. jako: “ćwiartki kurczaka”, “mięso drobiowe”, a mięso drobiowe określano m. in. jako “mięso kurczaka”, “farsz drobiowy”, “farsz indyczy”, “farsz kurczaka”, “farsz z mięsa drobiowego”. Taki sposób ewidencjonowania uniemożliwiał ustalenie wiarygodnych danych co do rodzaju faktycznie odprawianego towaru w powiązaniu z jego ilością oraz masą. Nieprawidłowością było, że przyjmowano do odprawy celnej dokumenty (gł. karnety TIR wraz z załącznikami) nie zawierające opisów w języku polskim, a jedynie w języku obcym, np. angielskim, niemieckim, czy też węgierskim. Stąd ich tłumaczenie przez funkcjonariuszy celnych nie jest jednolite, a w niektórych przypadkach wręcz nieprawidłowe. Dodatkową przyczyną powstałych rozbieżności jest nieprawidłowy sposób wypełniania wymienionych dokumentów (w szczególności tzw. manifestów w karnetach TIR), tj. niezgodny z nomenklaturą towarową;
• w OC w Budzisku kontrola ustaliła, że błąd oszacowania ilości odprawianych towarów jest większy, gdy przewóz dotyczy różnorodnych towarów, np. łącznie przemysłowych i żywnościowych. W dniu 9 marca 2002 roku zamknięto procedurę tranzytu towaru w postaci między innymi: 5 palet proszku jajecznego (bez określenia masy), 1 paletę głośników (o masie 153 kg), 13 palet wyrobów papierniczych (o masie 1.570 kg) oraz 216 opakowań torebek (o masie 5.380 kg), tj. towarów o łącznej masie brutto 14.286 kg. W tym przypadku masę odprawionego proszku jajecznego określono w ewidencji komputerowej na 14.286 kg, gdyż system ewidencji pozwala wybrać tyko jeden rodzaj odprawianego;
• w OC Świnoujście – w ewidencji komputerowej o symbolu E01 stwierdzono 119 przypadków dokonania zapisu “mięso”, gdy faktycznie: w 102 przypadkach pozycje te dotyczyły wprowadzonych na polski obszar celny korpusów drobiu przeznaczonych na paszę dla zwierząt, w 8 - mięsa wieprzowego, w 8 - mięsa wołowego i w jednym przypadku mięsa drobiu.

Kontrolowane graniczne inspektoraty weterynarii (Gr.IWet.) przeprowadziły w latach 2000 – 2001 i I kwartale 2002 r. łącznie 54.556 odpraw towarów drobiowych na łączną ilość 964.676,8 ton mięsa, przetworów, podrobów oraz puchu i pierza, 166.671,3 tys. sztuk oraz 520,7 ton i 520 kartonów jaj drobiowych oraz 106.445,7 tys. sztuk i 9.586,7 ton piskląt drobiu, w tym:

• odpraw importowych: 74.090,4 ton mięsa, przetworów, podrobów oraz puchu i pierza, 26.686,1 tys. sztuk i 4,5 tony jaj drobiowych oraz 90.541,3 tys. sztuk i 9.570 ton piskląt drobiu,
• odpraw eksportowych: 37.248,7 ton mięsa, przetworów, podrobów oraz puchu i pierza, 61.110,8 tys. sztuk i 520 kartonów jaj drobiowych, 3.756,6 tys. sztuk piskląt drobiu,
• odpraw tranzytowych wwozowych: 447.764,1 ton mięsa, przetworów, podrobów oraz puchu i pierza, 31.458,8 tys. sztuk i 368,9 ton jaj drobiu, 10.820 tys. sztuk piskląt drobiu,
• odpraw tranzytowych wywozowych: 405.578,9 ton mięsa, przetworów, podrobów oraz puchu i pierza, 47.415,6 tys. sztuk i 143,7 ton jaj drobiu, 1.327,8 tys. sztuk piskląt drobiu.

W okresie kontrolowanym w żadnym spośród 17 skontrolowanych granicznych inspektoratach weterynarii nie odnotowano przypadków odpraw na podstawie kontroli kompleksowej oraz odpraw na podstawie badań laboratoryjnych. Graniczni lekarze weterynarii w trakcie odpraw towarów drobiowych na granicy nie pobierali prób do badań laboratoryjnych, a zadanie w tym zakresie pozostawiali powiatowym lekarzom weterynarii. Nie stwierdzono w związku z tym przypadków zakwestionowania przez granicznych lekarzy weterynarii przesyłki towarów drobiowych w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych.

W 4 kontrolowanych granicznych inspektoratach weterynarii (w Kukurykach, Budzisku Bobrownikach i Chyżnem) stwierdzono nieprawidłowości dotyczące odpraw weterynaryjnych przesyłek tranzytowych. Na przykład :

• w Gr. IWet. w Chyżnem zakres kontroli weterynaryjnej towarów drobiowych ograniczał się do sprawdzania dokumentacji przewozowej, bez szczegółowych oględzin i sprawdzenia wagi lub ilości towaru; w 2001 r. dotyczyło to 446 odpraw (o 22% więcej niż w 2000 r. gdy było 365 odpraw), głównie w zakresie wywozu towarów – 161 odpraw (o 155% więcej niż w 2000 r.) oraz wwozu – 165 odpraw (o 46% więcej). Stwierdzono także poważne braki w infrastrukturze technicznej tego przejścia granicznego. W I kwartale 2002 r. blisko w połowie przypadków (w 31 na 66 badanych) wywóz w tranzycie towarów drobiowych z polskiego obszaru celnego realizowany był w ciągu 2-4 tygodni od daty odprawy i wyjazdu towaru z przejścia granicznego w Chyżnem. Do czasu kontroli NIK nie uzyskano potwierdzenia wywozu towarów drobiowych określonych w 4 świadectwach zdrowia, które odprawione były za pośrednictwem składu celnego w Jarosławiu. Wprawdzie egzekwowano od przewoźników składanie deklaracji na piśmie w przypadku nie przyjęcia towaru w tranzycie przez kraje sąsiadujące z Polską, ale wbrew treści tych deklaracji, zazwyczaj nie było w nich czytelnego podpisu, a tylko sporadycznie (5 z 17 deklaracji) zamieszczono w nich pieczątkę firmową przewoźnika,
• w Gr. IWet. w Bobrownikach nie zawsze w trakcie odpraw drobiu, mięsa drobiowego i jego przetworów dokonywano oględzin towaru. Przeprowadzona szczegółowa analiza 30 odpraw (w 2000 r. - 15, w 2001 r. -13 i w 2002 r. 2) na ogólną ilość 144 odpraw towarów drobiowych wywożonych w tranzycie wykazała, że:

•   jedynie w 18 przypadkach (w 2000 r. – w 7, w 2001 r. - w 9 i w I kw.2002 r. - w 2) odprawy dokonano na podstawie dokumentacji i oględzin towaru, zaś w 12 przypadkach na podstawie jedynie dokumentacji,
•  w ciągu całego okresu kontrolowanego zaledwie w 5 spośród 28 odpraw wwozowych puchu i pierza odnotowano dokonanie “wizji towaru”, i zaledwie w 1 przypadku, dotyczącym zwrotu mięsa drobiowego odkostnionego mechanicznie, odnotowano zmierzenie temperatury towaru.

• w Gr. IWet. w Olszynie weterynaryjną kontrolą graniczną w badanym okresie nie objęto 25 (27,5 %) transportów towarów drobiowych wywożonych z kraju, tj. 24 transportów mięsa drobiu o masie 440 ton, ponad 44 % mięsa ogółem, oraz transportu 3,6 tony jaj kurzych wylęgowych. Spowodowane to było nie zgłoszeniem tych towarów do kontroli weterynaryjnej przez służby celne;
• w Gr.IWet. w Kołbaskowie mimo obowiązku wynikającego z art. 18 ustawy weterynaryjnej - nie obejmowano weterynaryjnymi kontrolami większości przesyłek towarów drobiowych wywożonych z Polski. W badanym okresie przeprowadzono zaledwie jedną kontrolę wywozu przetworów drobiowych o wadze 19,8 ton, co odpowiadało 0,25 % ogólnej masy towarów drobiowych wywiezionych z Polski w latach 2000–2002 (do 31.03.) przez przejście graniczne Kołbaskowo–Pomellen (8.079,3 tys. ton). Wiąże się to głównie z niedostosowaniem tego Inspektoratu do wykonania zadań związanych z graniczną kontrolą weterynaryjną towarów wywożonych z Polski, gdyż jego baza mieści się jedynie przy drodze wjazdowej do Polski. Brak jest tu także ścisłej współpracy Inspektoratu z miejscowym Oddziałem Celnym;
• w Gr. IWet. w Świnoujściu - nie objęto weterynaryjną kontrolą 2 (2,6%) przesyłek eksportowanych z Polski masy jajecznej o łącznej wadze 47.070 kg, wywożonego z Polski do odbiorcy w Szwecji w dniach 30.06.2000 r. i 11.01.2002 r.

• w Gr. IWet. w Chyżnem:

• w informacji za 2000 r. import kurcząt określono na 293 tys. szt. gdy wg ewidencji wynosił 306,4 tys. sztuk (nie uwzględniono 13,4  tys. sztuk z lutego 2000 r.), nie było importu indycząt, a wg ewidencji import wynosił 15 tys. sztuk, w lutym 2000 r. import mięsa drobiu wynosił 1.512,2 ton, a wg ewidencji 1.570,8 ton; wskutek ww. nieprawidłowości w informacjach podano nierzetelne dane odnośnie importu kurcząt w 2000 r.;
• w informacji za 2001 r. m. in. podano, że import indycząt wynosił 64 tys. sztuk a wg ewidencji – 79 tys. sztuk, gdyż we wrześniu 2001 r. nie wykazano 15 tys. szt. indycząt, następnie import mięsa drobiu wynosił 393,3 ton, a wg ewidencji – 394,7 ton, pominięto eksport 59 ton mięsa drobiowego,
• według informacji za I kwartał 2002 r. import mięsa drobiu wynosił 218,2 ton a wg ewidencji – 248,5 ton. W informacji pominięto bowiem 12 partii mięsa suszonego w ilości 10 ton odprawionego w styczniu, 9,1 ton w lutym i 11,2 ton w marcu 2002 r.;

• w Gr. IWet. w Bobrownikach w sprawozdaniu (informacji) za 2000 r., które przekazano GLW i WLW zawyżono o: 184,5 ton wagę mięsa drobiu mechanicznie odkostnionego wywożonego w tranzycie oraz o 171 ton wagę drobiowych elementów oraz zaniżono o 20 ton wagę wywożonego w tranzycie proszku jajecznego. Błędne zapisy w ewidencji komputerowej na podstawie, której sporządzono sprawozdanie zostały spowodowane przez dwóch lek. wet., którzy zostali zwolnieni z pracy w tym Inspektoracie. Podczas kontroli dokonano korekty sprawozdania;

• w Gr.IWet. w Kołbaskowie – w okresie 2001 i I kwartału 2002 r. w sposób nierzetelny sporządzono większość informacji dla Głównego Lekarza Weterynarii, o rozmiarze importu i eksportu zwierząt i artykułów pochodzenia zwierzęcego przez tutejsze przejście graniczne, gdyż dane ilościowe zawyżono łącznie o 505,7 tony mięsa drobiu, 124.502 sztuk kurcząt i 280 sztuk indycząt. Ponadto w niektórych informacjach (za miesiące I, II i VIII 2001 r. oraz I 2002 r.) w pozycji pisklęta kurze i indycze wykazano drób starszy, np. kury nioski, indyki;
• w Gr. IWet. w Korczowej - w informacji przekazanej 7.02.2002 r. Wojewódzkiemu Lekarzowi Weterynarii z s. w Krośnie, podano nierzetelne dane o ilości towarów drobiowych odprawionych w 2001 r., tj. zamiast 35.622.4811,62 kg, podano 36.874.972,0 kg. Z powodu tego błędu, faktyczną wagę towaru w prowadzonej ewidencji komputerowej zawyżono o 1.252.491 kg;
• w Gr. IWet. w Olszynie rejestr odpraw towarów drobiowych zawierał rozbieżne dane w stosunku do analogicznych danych Oddziału Celnego w Olszynie; rozbieżności te występowały w ewidencji E01 (wprowadzenie towarów na polski obszar celny) i E19 (wyprowadzenie towaru z polskiego obszaru celnego), z której m. in. wynikało, że w badanym okresie wwieziono do Polski 4.869 tys. piskląt, podczas gdy według rejestru GLW stanowiło to 4.759 tys. (o 110 tys. sztuk, tj. o 2,3% mniej), zaś mięsa mielonego mechanicznie odkostnionego w tranzycie odpowiednio – 1.062 ton i 1.494 ton, tj. więcej o 431,4 ton (28,8%).

• korzystaniem z danych komputerowych bez skonfrontowania ich poprawności w księdze odpraw granicznych,
• program komputerowy do ewidencji odpraw wykazuje błędy, zwłaszcza przy filtrowaniu zbiorów za minione okresy 2000 i 2001 r.,
• gdy przy odprawach wwozowych do decyzji jest wpisywana nazwa towaru inna niż widnieje na świadectwie zdrowia, komputer nie przyjmie danych,
• trudnościami w tłumaczeniu nazw towarów ze świadectw wpisywanych przez lekarza wystawiającego w języku obcym, np. w języku węgierskim, zamiast w języku polskim.

Ustalenia kontroli wykazały, że z powodu braków kadrowych na niektórych przejściach granicznych następowało ograniczanie w 2002 r. czasu pracy granicznych lekarzy weterynarii poprzez zamianę systemu pracy całodobowej na system dwuzmianowy (przy całodobowym systemie pracy służb celnych). Różne też było nasilenie weterynaryjnych odpraw granicznych towarów drobiowych w poszczególnych Inspektoratach. Na przykład:

• w Gr. IWet. w Świnoujściu – od dnia 01.03.2002 r., za wiedzą Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie, skrócono czas dyżurów lekarzy wet. zatrudnionych w Inspektoracie z 12 na 10 godzin, a od 2.09.2002 r. skrócono do 9 godzin. Wskutek tego nastąpiło odejście od całodobowej działalności tego Inspektoratu, “w związku z nadpracowaniem przez wszystkich pracowników fachowych Granicznego Inspektoratu Weterynarii w Świnoujściu pewnej ilości godzin i brakiem możliwości zatrudnienia nowych pracowników”.
• w Gr. IWet. w Świecku poważnym utrudnieniem dla dokonywania rzetelnych odpraw weterynaryjnych oraz celnych na przejściu granicznym w Świecku, jest relatywnie duża i wzrastająca wciąż liczba odpraw towarów, w tym towarów drobiowych. W badanym okresie Oddział ten dokonał ogółem 99.768 odpraw weterynaryjnych, w tym 19.863 (19,9%) towarów drobiowych. W 2001 r. liczba odpraw towarów drobiowych w porównaniu do 2000 r. wzrosła o 13,1%, tj. o 1.121, zaś do ilości towarów, to import jaj wylęgowych wzrósł o 327,6%, a mięsa drobiowego o 172,9%. Nastąpił także wzrost eksportu towarów drobiowych, w tym mięsa drobiowego o 35,6%, tj. o 6.804 ton. Natomiast odnotowano spadek odprawionych towarów drobiowych w tranzycie o 13.129 ton, tj. o 11,1%. W 2000 r. średnio na jedną dobę przypadały 132 odprawy weterynaryjne, w tym 23 odprawy towarów drobiowych, w 2001 r. średnio 112 i 26 odpraw oraz w I kwartale 2002 r. średnio 118 i 25 odpraw. Średni czas odprawy wynosił ok. 12 minut. Czas ten pozwalał jedynie na pobieżne sprawdzenie kompletności dokumentów przewozowych i ich zaewidencjonowanie, bez dokonywania wnikliwszych kontroli towarów. W sąsiednim Granicznym Inspektoracie Weterynarii w Olszynie, posiadającym dobre warunki lokalowe i  techniczne, w 2001 r. dokonano 257 odpraw, a na jedną odprawę przypadało tu do 160 minut.

• w Gr. IWet. w Chyżnemoględziny wykazały, że komputer otrzymany w dniu 21 lutego 2002 r. z Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w Krakowie posiada modem, ale nie został on podłączony do sieci telefonicznej celem wymiany informacji z innymi inspektoratami weterynarii i korzystania z internetu. Podłączenie GIW do sieci z innymi inspektoratami weterynarii wymaga odpowiedniego programu sieciowego typu ANIMO i SHIFT, na których pracują graniczne służby weterynaryjne w Unii Europejskiej. Ponadto konieczny jest montaż odpowiedniego urządzenia w podstacji miejscowego urzędu telekomunikacji, co z kolei może nastąpić dopiero po modernizacji centrali telefonicznej obsługującej tutejszy teren.

Infrastruktura techniczna większości kontrolowanych przejść granicznych nie spełnia minimum określonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 kwietnia 2002 r. w sprawie wymagań, jakie powinny być spełnione dla zatwierdzenia poszczególnych kategorii przejść granicznych, na których będzie dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Dorohusku prowadził w trakcie kontroli NBIK rozbudowę i modernizację infrastruktury przejścia granicznego oraz Graniczny Inspektorat Weterynarii w Bezledach w 2002 r. planował kosztem około 6 mln zł rozpoczęcie w 2002 r. budowy nowego obiektu dla różnych służb granicznych, w tym granicznych służb weterynaryjnych, odpowiadającego wymogom przyszłej kategoryzacji tego przejścia granicznego oraz wymogom Unii Europejskiej. W Granicznym Inspektoracie Weterynarii w Świecku deklarowano m. in. wykonanie w 2002 r. tzw. rękawa izotermicznego umożliwiającego dokonywanie badań weterynaryjnych m. in. mięsa drobiowego mrożonego i jego przetworów.

Spośród 17 skontrolowanych granicznych inspektoratów weterynarii 12 nie miało warunków technicznych do prawidłowego i szybkiego przeprowadzania granicznych odpraw weterynaryjnych towarów drobiowych. Brak było przede wszystkim ramp, urządzeń oraz ekip do rozładunku towarów drobiowych, placów do przeprowadzania kontroli weterynaryjnej, pomieszczeń do tymczasowego przechowywania produktów przewożonych w stanie schłodzonym lub zamrożonym, pomieszczeń z odpowiednim oświetleniem i wentylacją dla przetrzymywania w nich drobiu do czasu otrzymania wyników testów kontrolnych. Nie zapewniono też specjalnego pasa ruchu wyłącznie do transportu żywych zwierząt. Na przykład:

• W Granicznym Inspektoracie Weterynarii w Kukurykach budynek odpraw weterynaryjnych na terminalu samochodowym nie posiada: ramp wyrównawczych do rozładunku zwierząt, pomieszczeń przystosowanych do potrzeb zwierząt małych (w tym ptaków), poideł dla zwierząt, doku chłodni w części przywozowej (brak rampy wyrównawczej i rękawa uszczelniającego), pomieszczenia do szczegółowej kontroli produktów przewożonych w stanie zamrożonym. Ponadto Inspektorat nie posiada żadnego zaplecza technicznego na przejściu kolejowym w Terespolu-Małaszewiczach, obsługiwanego przez inspektorów weterynarii na zgłoszenia telefoniczne służb celnych lub spedytorów,
• W Granicznym Inspektoracie Weterynarii w Chyżnem brak jest pomieszczeń dla przetrzymywania zwierząt, urządzeń do ich załadunku i wyładunku ze środków transportu, urządzeń do ich badania, żywienia, pojenia lub leczenia. Nie zapewniono też specjalnego pasa ruchu wyłącznie do transportu żywych zwierząt i pomieszczeń z odpowiednim oświetleniem i wentylacją dla przetrzymywania w nich zwierząt do czasu otrzymania wyników testów. Brak jest również rampy i wagi pomostowej do kontrolnego odładunku i ważenia towarów, a nawet sprzętu niezbędnego do otwarcia lub zbadania przesyłki przedstawionej do kontroli,
• Graniczny Inspektorat Weterynarii w Świecku nie posiadał odpowiednich do liczby i zakresu przeprowadzanych kontroli warunków lokalowych i technicznych. Zbyt mała była również obsada kadrowa. Inspektorat nie dysponuje odpowiednimi urządzeniami umożliwiającymi dokonywanie badań weterynaryjnych mięsa i przetworów drobiowych schłodzonych i zamrożonych. Utrudniona jest również możliwość rozładunku drobiu i produktów drobiowych z uwagi na brak wyposażenia technicznego (wózków jezdnych i podnośnikowych) oraz pracowników obsługi. Nieczynny był (uszkodzony) agregat do chłodzenia pomieszczenia do przechowywania padniętych sztuk zwierząt. Nieodpowiednie warunki techniczne uzasadniano brakiem środków budżetowych na zakupy inwestycyjne. Na niewłaściwe warunki techniczno-organizacyjne w Gr.IW w Świecku NIK zwracał także uwagę w czasie poprzedniej kontroli, przeprowadzonej w 1999 r. w zakresie funkcjonowania służb weterynaryjnych w obrocie z zagranicą.
• Graniczny Inspektorat Weterynarii w Świnoujściu w kontrolowanym okresie funkcjonował w trudnych warunkach, wynikających z braku właściwej bazy do realizacji przypisanych mu zadań w ramach nadzoru nad przewozem przez polską granicę towarów, w tym drobiarskich, podlegających weterynaryjnej kontroli granicznej. Inspektorat nie był wyposażony w rampy do rozładowywania do badań towarów, komorę chłodniczą dla partii towaru z których pobrano próbki do badań.

3. Zakres, rzetelność i skuteczność wykonywania przez powiatowego (miejskiego) lekarza weterynarii nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi.

Kontrola wykazała, że Powiatowe (Miejskie) Inspektoraty Weterynarii niedokładnie sprawowały nadzór nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia zwierzęcego (drobiu) oraz nad miejscami uboju drobiu, rozbioru mięsa drobiu, przetwórstwa, a także nad produkcją jaj wylęgowych i wylęgiem drobiu.

W działalności PIW stwierdzono przypadki istotnych nieprawidłowości, które wynikały często z rozluźnionej dyscypliny wykonywania swych obowiązków w zakresie nadzoru i kontroli.

Brak właściwego nadzoru weterynaryjnego nad zakładami zajmującymi się ubojem i przetwórstwem mięsa drobiu sprawił m. in., że ilość drobiu skupowanego w tych zakładach nie zawsze była zgodna z ilością poddaną ubojowi i dokumentacją znajdującą się wubojni. Postępowanie takie było niezgodne z art.7 ust. 14 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej. W żadnym też przypadku naruszeń tego przepisu powiatowi lekarze weterynarii nie wykorzystali uprawnień do nałożenia kar grzywny, wynikających z art. 51, ust. 1, pkt 4a cyt. wyżej ustawy, co należy uznać za działanie nierzetelne. Przypadki takie stwierdzono na terenie 5 (35,8%) skontrolowanych PIW (Tomaszów Mazowiecki, Otwock, Nysa, Opole i Ciechanów): Na przykład:

• w Tomaszowskich Zakładach Drobiarskich “ROLDROB” w Tomaszowie Maz., nadzorowanych przez PIW w Tomaszowie Mazowieckim, w dniu 24 czerwca 2002 r. dopuszczono do uboju indyki w ilości większej o 195 szt., tj. o 7%, niż wynikało to z wystawionego świadectwa zdrowia. Ilość indyków przyjęta do ubojni - wg dokumentacji poubojowej - wynosiła 2.995 szt., natomiast na świadectwie zdrowia zwierząt do transportu zapisano 2.800 szt. Wobec tego 195 szt. indyków przywiezionych do uboju nie były objęte weterynaryjną dokumentacją przewozową;

• w Zakładach, nadzorowanych przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Nysie, dopuszczono w I kwartale 2002 r. do uboju drobiu w 3 spośród 11 dostaw drobiu (objętych kontrolą NIK), w ilościach większych o 18, %, 17,6 % i 20% od wykazanych w świadectwach zdrowia, a w dniu 14 marca 2002 r., partii 7.200 sztuk drobiu, pomimo że świadectwo zdrowia było ważne w dniu 13 marca 2002 r. Wg wyjaśnień lekarza weterynarii, wykonującego przedubojowe badanie drobiu, w tych Zakładach przyczyną dopuszczenia do uboju drobiu nie posiadającego świadectw zdrowia było “podawanie przez hodowców szacunkowej ilości drobiu do odstawy” oraz “trudności w zrealizowaniu 3 dostaw drobiu w ilości 10.800 szt. w okresie ich ważności tj. 13.03.2000 r. ze względu na niesprzyjające warunki pogodowe – obfite opady śniegu. Dostawcą drobiu był współwłaściciel Zakładów, który jest jednocześnie hodowcą drobiu, posiadający fermę w Popielowie – odległym od Zakładów w Bielicach o około 100 km”;

• liczba drobiu dostarczanego do uboju i ubitego w CZD “CEDROB” S.A. w Ciechanowie, nadzorowanego przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Ciechanowie, była niezgodna ze świadectwami zdrowia wystawionymi przez wyznaczonych lekarzy weterynarii. Z danych zawartych w dzienniku badania poubojowego zwierząt wynikało, że w dniach 9 – 12 czerwca 2002 r. lekarze wystawili siedem świadectw zdrowia dla 57.000 sztuk drobiu przeznaczonego do uboju, podczas gdy ubito go o 1.333 sztuki więcej.

Zakres i skuteczność wykonywania przez lekarzy weterynarii nadzoru nad działalnością zakładów branży drobiarskiej ograniczał niewłaściwy sposób prowadzenia w PIW rejestru nadzorowanych podmiotów. W 5 skontrolowanych PIW (Tomaszów L., Ciechanów, Inowrocław, Skarżysko-Kamienna Kielce) stwierdzono nierzetelne prowadzenie rejestru nadzorowanych podmiotów. Na przykład:

• w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w Tomaszowie Lubelskim nierzetelnie prowadzono rejestr nadzorowanych podmiotów, gdyż rejestr ten - wbrew wymogom art. 5 ust. 3c ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 752 ze zm.) - nie obejmował nadzorowanych przez Inspektorat składów celnych (“OSKAR”, “FENIX”, SKORPION” i “GORTEX”) oraz fermy tuczu brojlerów “ASTRA;

• w rejestrze Powiatowego Inspektoratu Weterynaryjnego w Ciechanowie nie ujęto 10 podmiotów gospodarczych prowadzących usługi transportu żywca drobiowego na rzecz CZD “CEDROB” S.A., które również nie zgłosiły rozpoczęcia działalności w ustawowym terminie. Powiatowy Lekarz Weterynarii wyjaśnił brak zgłoszenia o rozpoczęciu działalności pozostawaniem przewoźników pod bieżącym nadzorem wyznaczonych lekarzy weterynarii. Powiatowy Lekarz Weterynarii nie wykorzystał w stosunku do ww. podmiotów, uprawnień do nałożenia kary grzywny, wynikających z art. 51 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. Ponadto zarejestrowanie przez Inspektorat w latach 1999 i 2000 działalności CZD “CEDROB” S.A. w zakresie prowadzenia zakładów jajczarskich i przetwórstwa było bezpodstawne, bowiem zakłady takiej działalności nie prowadziły;

• w rejestrze podmiotów gospodarczych zajmujących się działalnością związaną z ubojem, rozbiorem, wylęgiem drobiu oraz produkcją jaj wylęgowych, prowadzonym w Powiatowym Inspektoracie Weterynaryjnym w Skarżysko-Kamiennej, nie zostały zamieszczone informacje, o których mowa w art. 5 ust. 3d pkt 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (j.t. Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 752 ze zm.), tj. dotyczące przeprowadzonych kontroli oraz decyzji administracyjnych stwierdzających spełnienie bądź niespełnienie warunków weterynaryjnych do prowadzenia działalności i decyzji nakazujących usunięcie uchybień lub wstrzymujących prowadzenie działalności.

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia udokumentowanie czynności nadzoru w niektórych PIW. Nierzetelne dokumentowanie czynności nadzoru weterynaryjnego stwierdzono w 4 (28,9%) skontrolowanych PIW (Nysa, Poznań, Wolsztyn i Kielce). Na przykład:

• w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w Nysie nie udokumentowano w I kwartale 2002 r. w “książce mycia i dezynfekcji pojazdu do transportu drobiu”, dokonywania mycia i dezynfekcji samochodu dostarczającego drób do Zakładów w 14 przypadkach na 36 dostaw drobiu. Ponadto stwierdzono niezgodności w ilościach drobiu skupionego w I kwartale 2002 r. wykazanych w “dzienniku badania przedubojowego zwierząt i mięsa” z ilościami tego drobiu wykazanymi w “urzędowych świadectwach zdrowia”. Dwóch lekarzy weterynarii prowadzących badania wykazało w dzienniku zbadanie w marcu 2002 r. 62.243 sztuk drobiu, podczas gdy kontrola NIK wykazała poświadczenie badania 66.215 sztuk, tj. o 6% więcej. Przyczyną niezgodności było błędne podsumowanie ilości przebadanego drobiu w dzienniku;

• w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w Wolsztynie oględziny dokumentacji przedubojowej za listopad 2001 r. w ubojni drobiu w Nieborzy wykazały, że na poddane ubojowi 29.890 szt. brojlerów kurzych brak było wymaganych świadectw zdrowia. Rachunki z tytułu wystawienia 9 świadectw zdrowia dotyczyły natomiast 35.000 szt. brojlerów kurzych. Ponadto nie przestrzegano 24 godzinnego terminu ważności świadectw zdrowia dla poszczególnych partii drobiu przeznaczonych do uboju. Od dnia wystawienia świadectwa zdrowia (ogółem 6 świadectw) do dnia ostatniego uboju rozliczonego na dane świadectwo upływało od 1 do 6 dni. Stanowiło to naruszenie postanowień zawartych w § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu badania zwierząt rzeźnych, badania, oceny i znakowania mięsa, wykorzystania mięsa o ograniczonej przydatności do spożycia, mięsa niezdatnego do spożycia oraz prowadzenia dokumentacji z tym związanej (Dz. U. Nr 154, poz. 1011, ze zm.). W Inspektoracie nie prowadzono też bieżącej ewidencji i rozliczenia importowanych jaj wylęgowych,co sprzyjało (obok braku należytej staranności) powstawaniu błędów w wydawanych decyzjach administracyjnych o dopuszczeniu jaj wylęgowych do nakładu. Błędy takie wystąpiły w decyzjach nr 344/2001, 438/2001 i 04/2002 i polegały między innymi na zamieszczeniu niewłaściwych dat i niezgodnych ze stanem faktycznym treści uzasadnień,

• w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w Poznaniu stwierdzono nierzetelne sporządzanie sprawozdań RWW-5 z działalności i stanu sanitarnego obiektów w zakresie higieny artykułów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego. Kontrola wykazała, że liczba faktycznie wydanych przez Powiatowego Lekarza Weterynarii decyzji administracyjnych w sprawie poprawy stanu sanitarnego i w sprawie czasowego wstrzymania działalności zakładów zajmujących się ubojem i przetwórstwem drobiu nie odpowiadała liczbie takich decyzji wskazanych w sporządzonym przez Powiatowy Inspektorat sprawozdaniu RWW - 5 za 2001 r. W omawianym sprawozdaniu podano, że decyzji takich wydano, w 2001 r. łącznie 25 natomiast z ustaleń kontroli wynika, że faktycznie takich decyzji wydano 12.

• w protokółach z kontroli podmiotów objętych nadzorem weterynaryjnym pracownicy Powiatowego Inspektoratu w Kutnie nie odnotowywali ustaleń dotyczących przestrzegania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. Nr 111, poz. 724 ze zm.);

• pomimo poprawnej oceny działalności Powiatowego Lekarza Weterynarii w Inowrocławiu w zakresie nadzoru nad produkcją i obrotem produktami drobiarskimi, nie wykorzystano jednak uprawnień wynikających z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (t.j. Dz. U. z 1999 r. nr 66, poz. 752 ze zm.). W badanym okresie pracownicy PIW stwierdzili w czasie kontroli w ubojniach drobiu nieprawidłowości świadczące o nieprzestrzeganiu przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych. (Dz. U. z 1999 r. nr 10, poz. 91). Wydawano jednak tylko polecenia odnotowywane w protokole.

Wyniki kontroli wykazały ponadto, że w 5 skontrolowanych PIW (Kielce, Skarżysko K., Kutno, Nysa i Opole) nieprawidłowo ewidencjonowano dochody i wydatki z utworzonego środka specjalnego pod nazwą “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”. Na przykład:

• w 2000 roku Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kielcach nieprawidłowo gromadził i wydatkował środki z utworzonego środka specjalnego pod nazwą “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”. Wyznaczeni bowiem do wykonywania czynności określonych art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zwierząt, (...) lekarze weterynarii, wpłacali na rachunek środka specjalnego tylko 4 % pełnej opłaty pobieranej bezpośrednio od podmiotów, w których wykonywali badania, pozostałe zaś 96 % stanowiło ich wynagrodzenie. Z powyższego wynika, że na rachunek środka specjalnego wpływała kwota stanowiąca różnicę pomiędzy pobraną przez lekarza opłatą a przysługującym mu wynagrodzeniem. Zgodnie z dyspozycją art. 45 ust. 2 i 3. cytowanej wyżej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. na dochody środka specjalnego winna była wpływać pełna kwota za świadczenie zrealizowane przez lekarzy weterynarii, a następnie z rachunku środka specjalnego winna była następować wypłata wynagrodzeń wynikających z zawartych umów z osobami nie będącymi pracownikami PIW. Tak więc dochody środka specjalnego wynikające z opłat za czynności związane z badaniem drobiu w 2000 r. powinny wynosić ogółem 118.606,80 zł, a nie jak wykazano w ewidencji 4.744,27 zł;

• w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w Opolu ustalono, że 15 lekarzy weterynarii obciążało do końca 2001 r., we własnym imieniu, zakłady branży drobiarskiej kosztami wykonanych badań i przekazywało na konto środka specjalnego 4% pobranych opłat, a następnie wystawiało rachunki Inspektoratowi w wysokości stanowiącej 96% wpłat dokonanych przez ww. zakłady.

5. Zakres i skuteczność nadzoru weterynaryjnego nad obrotem mięsem drobiowym i jego produktami oraz jajami wylęgowymi w składach celnych.

Zgodnie z art.13 ustawy o zwalczaniu chorób zwierząt towary przywożone nie mogą być na terytorium RP wyładowywane lub przeładowywane bez zgody właściwego powiatowego lekarza weterynarii. Właściwy powiatowy lekarz weterynarii, sprawujący nadzór nad składem celnym w zakresie przestrzegania warunków weterynaryjnych, kontroluje wprowadzanie i wyprowadzanie towarów.

Spośród 14 skontrolowanych PIW jeden - Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Tomaszowie Lubelskim sprawował nadzór nad 4 Składami Celnymi w Tomaszowie Lubelskim (“OSCAR”, “FENIX”, “SKORPION” i “GORTEX”), które zajmują się składowaniem czasowym mięsa drobiowego i jego przetworów znajdującego się w tranzycie.

• Przeprowadzone na wniosek i przy udziale kontrolerów NIK kontrole weterynaryjne składów celnych w dniu 17 lipca 2002 r. wykazały, że żaden z ww. składów celnych nie spełniał wymogów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 maja 2002 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy prowadzeniu składów celnych lub działalności w wolnych obszarach celnych i składach wolnocłowych w zakresie obrotu towarami podlegającymi weterynaryjnej kontroli granicznej (Dz. U. Nr 57, poz. 524). W składach celnych brak było m. in. kontrolowanych miejsc wejścia i wyjścia, pomieszczeń do przechowywania środków myjących i odkażających oraz sprzętu do utrzymania właściwej higieny pomieszczeń, brak było także programu zwalczania gryzoni itd. Dotychczasowe, liczne kontrole składów celnych nie zauważały tak oczywistych nieprawidłowości, co świadczy, że nadzór PIW nad składami celnymi prowadzony był nierzetelnie;

• W toku kontroli PIW w Tomaszowie Lubelskim dokonano sprawdzenia wybranych losowo transportów mięsa drobiowego i jego przetworów, przewożonych tranzytem przez Polskę, przeładowywanych na terenie Składów Celnych “OSCAR”, “FENIX”, “SKORPION”, z uwzględnieniem ich drogi wywozu za granicę. W wyniku tych czynności stwierdzono, że towar wwieziony tranzytem do Polski opuścił go tym samym środkiem transportu w całości lub w mniejszych partiach różnymi środkami transportu i z innymi towarami spożywczymi tranzytowymi pochodzenia zwierzęcego.

W skontrolowanych Powiatowych (Miejskich) Stacjach Sanitarno-Epidemiologiczne (PSSE) nie stwierdzono poważniejszych nieprawidłowości w  sprawowanym nadzorze nad produkcją i obrotem produktami drobiarskim, w zakresie określonym w ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575, ze zm.) oraz w aktach wykonawczych do tej ustawy.

Stwierdzono, że w 4 (33,4%) skontrolowanych PSSE (Nakło, Ciechanów, Kutno i Włocławek) sposób przeprowadzenia kontroli nad nadzorowanymi podmiotami i realizacja ich wyników nie zawsze były właściwe. Na przykład:

• przeprowadzone przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną we Włocławku kontrole w magazynach hurtowych zajmujących się obrotem produktami drobiarskimi wskazywały na szereg nieprawidłowości, które ujmowane były w protokołach kontroli. Podawano w nich, że stwierdzone uchybienia stanowiły naruszenie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia z 25 listopada 1970 r., po nowelizacji z 11 maja 2001 r. W protokołach nie podawano jaki konkretnie przepis został naruszony. Stwierdzone uchybienia zalecano usunąć w wyznaczonym terminie poprzez zapis w protokole kontroli zamiast w formie decyzji administracyjnej, do czego zobowiązywał art. 27 ust. 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (j. t. w Dz. U. z 1998 r., nr 90, poz. 575 ze zm.). Nie przestrzegano również postanowień art. 36 ust. 1 ustawy o PIS zobowiązującym Inspektora Sanitarnego do wystawienia rachunku za przeprowadzoną kontrolę w przypadku stwierdzenia uchybień. W latach 2000-2002 w zakresie objętym kontrolą wystawiono tylko 1 rachunek, mimo że w 21 przypadkach stwierdzano uchybienia wymagające decyzji administracyjnej;

• w protokołach kontroli sanitarnych, przeprowadzanych przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Kutnie, wszystkie ustalenia określano jako uchybienia stanowiące naruszenie art. 17 ustawy z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 29, poz.245 ze zm.), a następnie art. 27 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634). Część uchybień zalecano usuwać w wyznaczonym terminie poprzez dokonanie takiego wpisu w protokole kontroli, zamiast nakazać ich usunięcie w formie decyzji administracyjnej. Ponadto, nie zawsze terminowo sprawdzano wykonanie wydanych poleceń. Przykładowo, realizację poleceń wydanych w dniu 25 września 2000 r. po kontroli sklepu drobiarskiego KZD “EXDROB” w Kutnie ul. Podrzeczna 38 sprawdzono dopiero 9 marca 2001 r.

• Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ciechanowie nie uzgodniła dokumentacji projektowej pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych dla modernizowanego zakładu produkcyjnego przetwórstwa mięsa w Glinojecku przy ul. Płockiej 26, należącego do M.P. i B.J. i nie uczestniczyła w jego odbiorze. Współwłaściciele pismem z dnia 27 sierpnia 2001 r. zwrócili się do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Ciechanowie “(...) o wydanie stosownego postanowienia dotyczącego użytkowania obiektu ubojni”. Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdziła, że “(...) nie istniała konieczność wydania opinii sanitarnej (...) w świetle ustaleń art. 56 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126, ze zm.);

• Powiatowy Inspektor Sanitarny w Nakle wbrew obowiązującym przepisom wyraził zgodę, decyzją z dnia 23 marca 2001 r., na rozpoczęcie działalności polegającej na rozbiorze kurcząt w wydzielonej powierzchni hurtowni należącej do firmy Lis i Szynal s.c. bez przeprowadzenia odbioru sanitarno – higienicznego.

• Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu badania jakości wody wykonywała tylko na zlecenie zainteresowanych podmiotów prowadzących działalność w zakresie uboju drobiu, jego rozbioru i przetwórstwa. W okresie objętym kontrolą Stacja przeprowadziła zlecone badania zaledwie w 9 ubojniach drobiu, a tymczasem na terenie objętym działaniem Stacji było zinwentaryzowanych 18 zakładów. Stacja nie wypełniała, więc obowiązku kontroli jakości wody używanej przez zakłady, nad którymi nadzór sprawowały organy weterynarii, Wprawdzie pod stałym nadzorem Stacji były wodociągi sieciowe zaopatrujące te zakłady w wodę, zlokalizowane na terenie objętym działaniem Stacji, jednak Stacja nie miała pełnej orientacji co do jakości wody w omawianych zakładach, nad którymi w całości sprawowała nadzór Inspekcja Weterynaryjna;

• w Miejskiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Siedlcach brak współpracy z Inspekcją Weterynaryjną spowodował, że Zakłady Drobiarskie “Nasz drób” w Ujrzanowie, będące pod bieżącym nadzorem Powiatowej Inspekcji Weterynaryjnej, nie figurowały w ewidencji Stacji i nie były objęte nadzorem sanitarnym, co pozostaje w sprzeczności z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Artykuł ten stanowi: “Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących: (...) warunków produkcji, transportu, przechowywania i sprzedaży żywności oraz warunków żywienia zbiorowego”.

7. Wyniki kontroli przeprowadzonych w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK przez Inspekcję Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych w zakładach branży drobiarskiej oraz przez Inspekcję Handlową w działach (stoiskach) z artykułami drobiowymi w supermarketach

7.1. Kontrola Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (ISiPAR) nie wniosła zastrzeżeń do żadnego z 12 zakładów branży drobiarskiej w zakresie wewnętrznej organizacji nadzoru nad gospodarką surowcową, przebiegiem procesów technologicznych oraz obrotem artykułami drobiowymi. I tak:

• w 5 spółkach akcyjnych ustanowiono komórki organizacyjne i pracowników odpowiedzialnych za wykonywanie nadzoru nad pracą poszczególnych działów, których zadania określały regulaminy lub struktury i schematy organizacyjne, a w Kutnowskich Zakładach Drobiarskich “EXDROB” S.A. zadania nadzoru określały także Procedury Systemu HACCP oraz System Zarządzania Jakością według ISO 9001:2000; ponadto systemu HACCP wdrażały Ciechanowskie Zakłady Drobiarskie “CEDROB” S.A. oraz “DROSED” Siedleckie Zakłady Drobiarskie S.A.,

• w 4 spółkach z o.o. nadzór ogólny nad działalnością tych spółek sprawowany był przez ich zarządy i kierowników działów, a w zakresie produkcji - przez służby technologiczne oraz w jednym przypadku – przez brygadzistę produkcji, przy czym Przedsiębiorstwo Drobiarskie “DROBEX” Spółka z o.o. w Solcu Kujawskim oraz Zakłady Drobiarskie “Koziegłowy” Spółka z o.o. w Koziegłowach były w trakcie wdrażania systemu HACCP,

• w kontrolowanej spółce jawnej nadzór organizacyjny nad całością firmy sprawowany był przez właścicieli spółki, zaś w zakresie produkcji – przez kierownika ubojni i kierownika zakładu rozbioru,

• w 2 zakładach osób fizycznych nadzór nad poszczególnymi działami sprawowany był przez właściciela zakładu, a nad prawidłowością przebiegu procesów produkcyjnych i jakością produkowanych wyrobów - przez technologa lub brygadzistę produkcji.

• “Drobiarstwo Opolskie” Spółka z o.o. w Niemodlinie w kontrolowanym okresie zajmowała się importem i sprzedażą firmom krajowym piskląt brojlerów kurzych, kaczek i indyków oraz jaj wylęgowych z Czech, Francji, Niemiec i Holandii. W latach 2000-2001 i I półroczu 2002 r. import dotyczył:

• Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego “FRIGOOPOL” S.A. w Opolu skontrolowane zostało w badanym okresie trzykrotnie przez Miejski Inspektorat Weterynarii w Opolu w zakresie stanu sanitarno – technicznego chłodni składowych oraz pięciokrotnie w zakresie wykonania wniosków pokontrolnych i  decyzji. Stwierdzone w wyniku tych kontroli nieprawidłowości dotyczyły m. in. stanu technicznego komór chłodniczych. Stwierdzono również, że Przedsiębiorstwo nie wyposażyło działu usług w książkę kontroli sanitarnej, co naruszało przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 lutego 2000 r. w sprawie warunków sanitarnych oraz zasad higieny przy produkcji i obrocie środkami spożywczymi, używkami oraz substancjami dozwolonymi; książkę tę założono w trakcie kontroli. Inspekcja Weterynaryjna w wyniku kontroli Przedsiębiorstwa wydała 3 decyzje administracyjne oraz 2 upomnienia. ISiPAR wydała wnioski pokontrolne.

Legalność zakupu żywca drobiu do uboju nie budziła zastrzeżeń kontroli. Wymienione zakłady skupiły w kontrolowanym okresie łącznie 282.753,5 tony żywca drobiu. W  zakresie skupu żywca drobiu stwierdzono jednak szereg nieprawidłowości wskazujących na nieprzestrzeganie warunków weterynaryjnych. Na przykład:

• w dwóch zakładach: Zakładach Drobiarskich “Koziegłowy” Spółka z o.o. oraz Ciechanowskich Zakładach Drobiarskich “CEDROB” S.A. stwierdzono istotne różnice pomiędzy ilością sztuk drobiu wpisanego w świadectwa zdrowia zwierząt wystawione przez lekarzy weterynarii obecnych przy załadunku drobiu, a ilością sztuk przyjętych do uboju, wynoszące odpowiednio 2.903 sztuk – 7,26% i 1.973 sztuki – 2,37%. Ponadto na 74 świadectwach zdrowia zwierząt, spośród 145 skontrolowanych, nie podano numeru rejestracyjnego środka transportu, a na całą dostawę drobiu do ubojni w kilku partiach wystawione zostało jedno świadectwo zdrowia. Było to niezgodne z postanowieniami art. 7 ust 15 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 czerwca 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków transportu zwierząt;

• w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym “MARLEJ” Spółka z o.o. w Łącznej Zakład Uboju i Przetwórstwa w Zagórzu oraz w Zakładach Drobiarskich “Koziegłowy” Spółka z o.o. w Koziegłowach odnotowano stosunkowo wysoki wskaźnik upadków drobiu w czasie transportu wskutek zaduszenia, który w badanym okresie wyniósł od 0,06% dla brojlerów kurzych i kaczek do 1,67% dla gęsi. Wskaźniki te świadczyły m. in. o niedostatecznym jeszcze przystosowaniu środków transportu do przewozu drobiu z ferm do ubojni.

W zakresie organizacji nadzoru nad ubojem i oceną jakości drobiu rzeźnego oraz przebiegiem procesów technologicznych w produkcji wyrobów drobiowych i warunkami ich przechowywania nieprawidłowości stwierdzone w trakcie kontroli ISiPAR dotyczyły głównie złego stanu sanitarnego ubojni oraz niezapewnienia właściwej jakości produkowanych wyrobów oraz niewłaściwego ich oznaczania. Istotniejsze nieprawidłowości w tym zakresie dotyczyły 4 zakładów. I tak:

• w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym “MARLEJ” Spółka z o.o. w Łącznej Zakład Uboju i Przetwórstwa Drobiu w Zagórzu kontrola ISiPAR stwierdziła zły stan sanitarno-higieniczny w ubojni, m. in. brudne ściany i drzwi w pomieszczeniach produkcyjnych i pomocniczych, w “mroźni” nie było palet, a  oprócz wyrobów przeznaczonych do sprzedaży składowano odpady produkcyjne (skrzydła), w magazynie wyrobów gotowych brak było termometru, brudne transportery tuszek, na ich prowadnicach występowały złogi starego tłuszczu i zaschniętej krwi, w ubojni nie było stanowiska mycia i odkażania środków transportu mięsa, magazyn na odpady nie chłodzony, pojemniki na odpady przepełnione. Ponadto na etykietach opakowań niektórych wyrobów drobiowych termin przydatności do spożycia poprzedzony był napisem “należy spożyć przed” zamiast “należy spożyć do”, nie podano wagi netto, a podane okresy przydatności do spożycia nie były oparte o badania mikrobiologiczne i próby w zakresie przechowalnictwa tych wyrobów. Brak było również udokumentowanych norm i receptur na wyroby gotowe produkowane przez zakład pomocniczy w m. Zalezianka. W kontrolowanym okresie Spółka nie prowadziła żadnych badań produkowanych wyrobów. Za niewłaściwy stan sanitarny ubojni ukarano jej kierownika mandatem karnym 300 zł.;

• w Tomaszowskich Zakładach Drobiarskich S.A. na 5 prób wędlin pobranych do badań chemicznych w trakcie kontroli (w dniu 21.05.2002 r.) dwa wyroby nie odpowiadały jakościowo wymaganej normą PN-A-85526/A1/A2 z uwagi na zawyżoną w partii 20 kg “polędwicy złotej” zawartość soli o 0,3% oraz w partii 7,5 kg “kiełbasy jarmarcznej” zawyżoną zawartość tłuszczu o 1,4%. Ponadto w okresie objętym kontrolą badania laboratoryjne wędlin wykazały w 9 próbkach, tj. w co siódmej badanej, niezgodność pod względem składu chemicznego w stosunku do wymagań PN-A-85526 “Wędliny drobiowe”, zaś na 131 próbek wyrobów gotowych i surowca badanych pod względem mikrobiologicznym w 8 próbkach, tj. w co szesnastej, stwierdzono obecność bakterii coli. Kontrola wykazała, że w hali produkcyjnej posługiwano się wagą elektroniczną bez aktualnej cechy legalizacji. Za stwierdzone nieprawidłowości ukarano mistrza wydziału przetwórstwa drobiarskiego oraz szefa działu produkcji mandatem 100 zł i 200 zł.

• ustalenia kontroli wykazały, że Powiatowy Lekarz Weterynarii w Siedlcach w dniu 12.02.2002 r. wydał decyzję do tej samej partii mięsa drobiowego zwróconej z sieci handlowej w ilości 1.369 kg,, zakazującą wprowadzanie tego mięsa do obrotu i do produkcji innych środków spożywczych, a następnie w dniu 28.02.2002 r. zmienił swoją decyzję zezwalającą na przeprowadzenie procesu uzdatniającego zakwestionowanej partii mięsa drobiowego, w wyniku którego uznano, że 1.216,9 kg mięsa nadaje się do przetwórstwa, zaś pozostałe 152,1 kg - do utylizacji,
• w Przedsiębiorstwie Przemysłu Chłodniczego “Frigoopol” S.A. w Opolu ustalono m. in., iż w komorach chłodni przechowywano łącznie mięso nie opakowane i opakowane, co było sprzeczne z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy uboju zwierząt rzeźnych oraz rozbiorze i składowaniu mięsa. W komorach chłodni, oprócz mięsa, przechowywano również inne rodzaje artykułów spożywczych, jak owoce, warzywa, lody. Było to z kolei niezgodne z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 lutego 2000 r. w sprawie warunków sanitarnych oraz zasad higieny przy produkcji i obrocie środkami spożywczymi, używkami oraz substancjami dodatkowymi dozwolonymi, które zobowiązują do rozdzielnego przechowywania tych artykułów. Ponadto oględziny wykazały, że w  komorach chłodni przechowywano 4 partie produktów drobiowych w ilości 18 ton (wątroba z kurczaka, skórki drobiowe, mięso z udek kury) dla których już od kilku miesięcy (skrajnie nawet od 10 miesięcy) przekroczony został 3 miesięczny okres składowania określony w Polskiej Normie PN-83/A-07005 “Towary żywnościowe. Warunki klimatyczne i okresy przechowywania w chłodniach”. Ponadto część opakowań bezpośrednich dotyczących 3 partii mięsa drobiowego była uszkodzona lub otwarta. Na podstawie dostępnej w Przedsiębiorstwie dokumentacji nie można było ustalić, czy całość przyjętego w kontrolowanym okresie do składowania w chłodni mięsa drobiowego, w łącznej ilości 383,4 ton, objęta była kontrolą służb weterynaryjnych, gdyż służby te nie dokonywały żadnych adnotacji w odnośnych dokumentach Przedsiębiorstwa. Kontrolowane Przedsiębiorstwo nie przechowywało świadectw zdrowia mięsa dostarczonego do składowania.

7.2. W 2 spośród 13 placówek handlowych (ze stoiskami lub działami z artykułami drobiowymi) skontrolowanych w trybie art. 12 ust. 2 ustawy o NIK przez Inspekcję Handlową stwierdzono, że:

• “Geant-Polska” Spółka z o.o. w Bydgoszczy nie posiadał zezwolenia organu sanitarnego na prowadzenie działu mięsnego, a posiadał jedynie zgodę organu weterynaryjnego na produkcję mięsa mielonego,

• Hipermarket Jumbo Jeronimo Martins Dystrybucja Spółka z o.o. w Poznaniu nie posiadał zezwolenia organu weterynaryjnego na prowadzenie produkcji i sprzedaży mięsa mielonego.

Kontrola także stwierdziła, że w Market “REAL” Spółka z o.o. i Spółka Komandytowa SDT w Opolu w sali handlowej umieszczone były tablice z napisami o treści: “Szanowni klienci! Wszystkie produkty spożywcze w naszym markecie są pod stałą kontrolą jakościową Wojewódzkiego Inspektora Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (pieczątka okrągła).- Jakość i higiena kontrolowana przez niezależne instytucje. Gospodarstwo Pomocnicze Badań Laboratoryjnych i Orzecznictwa WISiPAR SaneChem sp. z o.o. (poniżej pieczątki i napis) “real- ”. Brak było adresu Inspektoratu jak również gospodarstwa pomocniczego. Napisy identycznej treści posiadały samoprzylepne etykiety (okrągłe w kształcie pieczątki) na opakowaniach jednostkowych paczkowanych przetworów mięsnych własnej produkcji Marketu. W trakcie kontroli okazano umowę-zlecenia na badania jakości żywności, w którym “Real” zlecił z dniem 1.04.2001 r. Gospodarstwu Pomocniczemu przy Śląskim Wojewódzkim Inspektoracie Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych w Katowicach na okres do dnia 31 marca 2002 r. Na podstawie tej umowy zleceniobiorca dokonywał badania jakości żywności oraz oceny pracy działów świeżej żywności, za wynagrodzeniem miesięcznym za jeden obiekt 2.500 zł (plus 22%VAT). Etykiety naklejane na środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego nie zawierały natomiast pełnej informacji obowiązującej na opakowaniach jednostkowych, tj. składu surowcowego oraz dozwolonych substancji dodatkowych. W wyniku postępowania pokontrolnego, do którego włączono m. in. Urząd Ochrony Konkurencji, usunięte zostały w miejscach sprzedaży artykułów mięsnych ww. reklamy, tablice i samoprzylepne etykiety o dotychczasowej treści. Umieszczone zostały jednak informacje, że kontrolę jakości sprawuje “Centrum Jakości Artykułów Rolno-Spożywczych SanChem sp. z o.o.”. W informacji brak jest danych umożliwiających klientom dokładną identyfikację i lokalizację wymienionej spółki.

Łącznie we wszystkich 13 skontrolowanych jednostkach handlowych poddano badaniom kontrolnym 721 partii towarów drobiowych na kwotę 128 tys. zł., z których w 4 placówkach zakwestionowano jakość 151 partii towarów, 20,94%, na kwotę 11.742,64 zł., 9,18%, najczęściej z powodu zaniżania wsadu mięsno – tłuszczowego w połączeniu z zawyżoną zawartością skrobi lub galarety, czy też substancji dodatkowych niemięsnych i mięsnych, a także z powodu zmienionych cech organoleptycznych oraz skażeń mikrobiologicznych. Skala nieprawidłowości w skontrolowanych jednostkach handlowych świadczy o nieskuteczności nadzoru sprawowanego w nich przez organy weterynaryjne i sanitarne, a także przez kontrolę wewnętrzną nad jakością drobiu i artykułów drobiarskich. W wyniku stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości w 4 jednostkach ukarano mandatem 4 pracowników na łączną kwotę 600 zł.

Prawidłowość znakowania towarów drobiowych przez producentów oraz kontrolowane hipermarkety sprawdzono badając 376 partii towarów drobiowych o wartości 48,4 tys. zł. Towary nieprawidłowo oznakowane stwierdzono w 8 jednostkach, kwestionując z tego względu 42 partie towarów, 11,17%, na kwotę 3.449,26 zł, 7,13%. Na przykład:

• w Geant Polska Spółka z o.o. Hipermarket nr 8 w Toruniu:

• w obrocie handlowym polędwica olsztyńska drobiowa posiadała dwie etykiety producenta, na których podany był różny skład surowcowy,
• na opakowaniach jednostkowych jaj kurzych umieszczono informacje mogące wprowadzić klienta w błąd: “mało tłuszczu”, “Wita A+E, bogate w witaminy”, “Polski Produkt Proekologiczny”, “Produkt atestowany przez Akademię Rolniczą Wrocław”, “Więcej witaminy A”, “Wysoki poziom WNKT”, z których nie wynikało, z jakiego źródła te szczególne cechy jaj pochodzą,
• na opakowaniach jednostkowych jaj kurzych brak było pełnego adresu producenta, a także klasy towaru, co było niezgodne z wymaganiami art. 12 ust. 2 ustawy Prawo działalności gospodarczej z dnia 19 listopada 1999 r. oraz Polskiej Normy PN-A-86503 “Produkty drobiarskie. Jaja spożywcze”,

• w Market HYPERNOVA-AHOLD Polska Spółka z o.o. w Kędzierzynie-Koźlu w sprzedaży występowały przetwory drobiowe nieprawidłowo oznaczone, np. na opakowaniach pasztetu podlaskiego brak było oznaczenia rodzaju obróbki termicznej “KS-konserwa sterylizowana”, na osłonce wędzonki drobiowej nie oznaczono rodzaju wyrobu, a na etykiecie kiełbasy śląskiej drobiowej nie podano stopnia rozdrobnienia,
• w 7 przypadkach wystąpiły rozbieżności cenowe pomiędzy cenami uwidocznionymi w informacjach przed wyłożonym towarem, a cenami w czytnikach kasowych, z tym że w 5 przypadkach działały one na niekorzyść konsumenta,
• w Geant Polska Spółka z o.o. Hipermarket w Bydgoszczy badania kontrolne wykazały, że producenci 6 partii wędlin wartości 662,55 zł zadeklarowali w ich składzie udział substancji E-331 – cytrynian sodu i E-333 – cytrynian wapnia jako regulatorów kwasowości bądź stabilizatorów, podczas gdy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 grudnia 2000 r. w sprawie wykazu dopuszczalnych ilości substancji dodatkowych i innych substancji obcych dodawanych do środków spożywczych lub używek, a także zanieczyszczeń, które mogą znajdować się w środkach spożywczych lub używkach używanie wymienionych substancji do produkcji wędlin przepisy te nie przewidują,
• w “Auchan Polska” Spółka z o.o. Centrum Handlowe w Swadzimiu kontrola stwierdziła niepełne oznaczenie handlowe 2 partii wędlin drobiowych wartości 109 zł produkcji Zakładów Przetwórstwa Mięsnego Henryk Kania S.A. w Pszczynie; brak było deklaracji rodzaju wędliny w odniesieniu do parówek i kabanosów drobiowych, co było niezgodne z Polską Normą PN-A-86526 “Produkty drobiarskie. Wędliny drobiowe. Wymagania wspólne”.

• w Hipermarket Jumbo Jeronimo Martins Dystrybucja Spółka z o.o. w Poznaniu próbki kurcząt schłodzonych z partii 65 kg produkcji Iławskich Zakładów Drobiarskich “EKODROB” S.A. nie spełniały wymogów Polskiej Normy PN-A-86520:1996 “Produkty drobiarskie. Tuszki drobiowe” m. in.ze względu na zanieczyszczenia pozostałościami paszy, niejednolite zabarwienie skóry, pozostałości opierzenia, natomiast próbki schłodzonych udek kurcząt z partii 15 kg produkcji Przedsiębiorstwa Produkcyjnego “DROBEX” Spółka z o.o. w Solcu Kujawskim nie odpowiadały wymaganiom PN-A-86524:1994 “Mięso drobiowe w elementach” ze względu na zapach świadczący o procesach rozkładu mięsa przez drobnoustroje,
• w Geant Polska Spółka z o.o. Hipermarket nr 8 w Toruniu w dniu 12 czerwca 2002 r. oferowano klientom wyroby drobiowe w łącznej ilości 57,54 kg wartości 525,23 zł (podroby, polędwica, mięso mielone), których jakość w wyniku badań kontrolnych została zakwestionowana, m. in. ze względu na zawyżoną zawartość azotynów i azotanów oraz wady powstałe w wyniku złej obróbki technologicznej; 19,88 kg tych produktów wycofano z obrotu handlowego;
• w Real-Spółka z o.o. i Spółka Komandytowa w Kielcach w wyniku badań kontrolnych zakwestionowano jakość 4 partii produktów drobiowych na kwotę 1.604 zł, w tym kurczęta – ze względu na złą obróbkę technologiczną oraz polędwicę i szynkę z indyka – ze względu na zaniżoną zawartość białka, dochodzącą do 5,4 punktu procentowego.

• w Geant Polska Spółka z o.o. Hipermarket w Bydgoszczy - zadeklarowane terminy przydatności do spożycia bądź daty minimalnej trwałości 43 partii towarów wartości 4.241,44 zł były wydłużone o kilka dni w stosunku do określonych w normach przedmiotowych. Hipermarket nie egzekwował od producentów-dostawców wyników badań przechowalniczych uzasadniających stosowanie wydłużonych terminów. Nie przeprowadzono także badań przechowalniczych na mięso mielone własnej produkcji. Jednocześnie kontrola ustaliła, że w kontrolowanym okresie Hipermarket nie prowadził odrębnej dokumentacji towarów przeterminowanych, a w ewidencji tzw. “strat” wykazywano ogólne wartości towarów wycofanych z obrotu (zniszczonych, w uszkodzonych opakowaniach, skradzionych ze sklepu, sprzedanych w ramach promocji tzw. “dwa w cenie jednego” oraz przeterminowanych, bez wyszczególnienia asortymentów ich ilości i wartości oraz wskazania przyczyn. Towary faktycznie wycofane z obrotu w ramach “strat” trafiały do śmietnika “kompaktora”,
• w TESCO Polska Spółka z o.o. Kraków Hipermarket Łódź-Widzew w trakcie kontroli stwierdzono, że w magazynie podręcznym za stoiskiem “Grill” wraz z pełnowartościowymi elementami mięsa drobiowego, przechowywane były podudzia i ćwiartki z kurcząt o niewłaściwej już jakości, przekazane do zniszczenia; mięso złej jakości zostało usunięte,
• w Real-Spółka z o.o. i Spółka Komandytowa w Kielcach do końca stycznia 2002 r. towary z kończącym się terminem ważności, zgodnie z zawartymi umowami, zwracane były dostawcom, natomiast towary przeterminowane kierowano do utylizacji. W dokumentacji nie określano przyczyny wycofania towaru. Od 1 lutego 2002 r., w wyniku zmian warunków umowy, Real nie prowadzi zwrotów terminowych. Towary z kończącym się terminem ważności są przeceniane: o 30% -5 dni przed upływem terminu, o 50% - 2 dni przed terminem. Przecenione i nie sprzedane towary kierowane są do utylizacji (objęte drukami ścisłego rozliczenia), z wyjątkiem drobiu i jego elementów z kończącym się terminem przydatności do spożycia.

• w Hipermarket Jumbo Jeronimo Martins Dystrybucja Spółka z o.o. w Poznaniu wystąpiły przypadki sprzedaży promocyjnej: w 2001 r. kurczak świeży w ilości 6.694 kg według cen zakupu – 40.177 zł sprzedano za kwotę 34.164 zł, tj. z 15% upustem, a ponadto odnotowano przypadki stosowania niższej ceny detalicznej od ceny zakupu: kurczak świeży 8 przypadków w 2001 r. w cenie promocyjnej, np. 12.06.2001 r. cena zakupu 6,08 zł/kg, cena detaliczna 3,99 zł/kg, 19.06.2001 r. cena zakupu 6,00 zł/kg, cena detaliczna 3,99 zł/kg, po obniżonych cenach ze względu na kończący się termin przydatności do spożycia, np. w dniach 27.06.2001 r. i 10.08.2001 r. cena zakupu 58,2 kg i 13,9 kg kurczaka po 6,11zł/kg i 6,09 zł/kg cena detaliczna – 5,99 zł/kg, po obniżonych cenach ze względu na kończącą się datę minimalnej przydatności do spożycia jaja spożywcze w dniach 30.05.2001 r. i 8.03.2002 r. cena zakupu 117 i 59 opakowań po 2,58 zł/op. i i 2,29 zł/op., cena detaliczna 1,99 zł/op. i 1,69 zł/op.

Sam fakt stosowania cen promocyjnych na niektóre towary drobiowe nie może – w świetle ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – być uznany za czyn nieuczciwej konkurencji, gdyż do tego niezbędne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek: samego prowadzenia sprzedaży po cenach promocyjnych oraz istnienie przesłanki, że celem sprzedaży po tych cenach jest wyeliminowanie z rynku innych przedsiębiorców. Takich przypadków IH w trakcie niniejszej kontroli nie stwierdziła.

Kontrola nie wniosła większych zastrzeżeń w zakresie przestrzegania w jednostkach handlowych właściwych warunków sanitarnych i weterynaryjnych przy składowaniu i sprzedaży artykułów drobiowych.

Wysoką wadliwość artykułów drobiowych, głównie konserw, IH stwierdziła w wyniku kontroli przeprowadzonych w III kwartale 2002 r. w 156 jednostkach handlowych, w tym w 53 sklepach wielkopowierzchniowych. Ustalono m. in., że:

• spośród zbadanych próbek konserw drobiowych z partii o wartości 22,6 tys. zł:

• w 40 % próbek stwierdzono wady jakościowe,
• 7,4 % próbek posiadało nieprawidłowe oznakowanie (najczęściej brakowało określenia rodzaju konserwy, adresu bądź danych o producencie, słownego napisu: “najlepiej spożyć przed końcem...”, znaku kontroli weterynaryjnej, funkcji technologicznej dodatkowych substancji dozwolonych, symboli obróbki termicznej),
• 1,2% próbek miało zaniżoną masę netto dochodzącą do 4,8 g (przy deklarowanej masie 135 g),

• spośród zbadanych 40 próbek z partii konserw drobiowych o wartości 3,0 tys. zł, zakwestionowano 14 partii o wartości 1,2 tys. zł, 40%, w tym ze względu na:

• zaniżoną zawartość białka od 2,5% do 8,9%,
• podwyższoną zawartość tłuszczu od 1,6% do 8,5%,
• zawyżoną zawartość skrobi od 1,6% do 0,9%,
• zawyżoną zawartość azotanów i azotynów od 0,011 g/kg do 0,016g/kg,
• dodatek związku fosforu w ilości od 0,940 /kg do 0,962 g/kg.

4. Wykonanie wniosków pokontrolnych NIK sformułowanych po kontroli w 1999 r. dotyczącej m. in. funkcjonowania służb weterynaryjnych w zakresie zadań w obrocie z zagranicą, oraz po kontroli w 2000 r. dotyczącej wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami.

• MRiRW oraz Główny Inspektorat Weterynarii wzięły udział w pracach związanych z nowelizacją ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz Inspekcji Weterynaryjnej. W wyniku nowelizacji ww. ustawy szereg wniosków pokontrolnych NIK stało się nieaktualnych. Na przykład: zniesiono obowiązek ogłoszenia rejestru zakładów oraz wymóg prenotyfikacji świadectw zdrowia przy imporcie zwierząt oraz mięsa, a także zakaz importu mięsa mechanicznie odkostnionego, obecnie ustawa nie przewiduje dla Inspekcji Weterynaryjnej nadzoru nad targowiskową sprzedażą mięsa, a jedynie nad sprzedażą mięsa w handlu obwoźnym. Wprowadzono nowe przepisy, a m. in.: postanowiono, że importowe świadectwa zdrowia sporządzane mają być w co najmniej dwóch językach – w tym w języku polskim, wprowadzono przepis, że: “organ celny odmówi przyjęcia zgłoszenia celnego, jeżeli towar podlegający weterynaryjnej kontroli granicznej nie został poddany takiej kontroli lub nie zostały uiszczone opłaty za przeprowadzenie weterynaryjnej kontroli granicznej”, podjęcie przez przedsiębiorców produkcji artykułów pochodzenia zwierzęcego wymaga uprzedniego stwierdzenia przez organ Inspekcji Weterynaryjnej, w drodze decyzji administracyjnej, spełnienia wymagań koniecznych do zapewnienia higieny w procesie produkcji oraz zapewnienie właściwej jakości zdrowotnej tych artykułów.
• Główny Lekarz Weterynarii podjął m. in. następujące działania: skierował pismo (z 30 listopada 1999 r.) do Prokuratora Generalnego wraz z doniesieniami Wojewódzkich Lekarzy Weterynarii do Prokuratur Wojewódzkich i Rejonowych o popełnieniu przestępstwa polegającego m.in. na sfałszowaniu lub przerabianiu dokumentów. Przesłał również do wojewódzkich i granicznych lekarzy weterynarii do stosowania “Zalecenia Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 29 listopada 1999 r. dotyczące eksportu koni rzeźnych”. GLW określił sposób postępowania terenowych organów Inspekcji Weterynaryjnej w przypadku zwalczania wścieklizny. Pismem z dnia 8 grudnia 2000 r. GLW zobowiązał wojewódzkich lekarzy weterynarii do nałożenia na powiatowych lekarzy weterynarii obowiązku konfrontacji liczby zakupionych zwierząt do uboju z liczbą zwierząt poddanych ubojowi i wykazywanych w dziennikach urzędowego badania zwierząt i mięsa. Uznano, że wykazanie miejsc spędów w sprawozdaniu RGŻ – było błędne, stąd GLW wystąpił do GUS z prośbą o skorygowanie błędów w sprawozdaniach. Poszerzył zakres obowiązków dwóch lekarzy weterynarii odpowiedzialnych za sprawozdawczość GUS w zakresie badań zwierząt rzeźnych i mięsa o analizę i wykorzystanie służbowe tej sprawozdawczości. Kontrola jednocześnie wykazała, że w planach badań kontrolnych pozostałości chemicznych i biologicznych w Polsce na rok 2001 i 2002, nie zostały uwzględnione badania kontrolne mięsa w zakresie skażeń promieniotwórczych. Uchybienie to zostało objęte odpowiednim wnioskiem w wystąpieniu pokontrolnym NIK do Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 14 sierpnia 2002 r.

1. W trakcie kontroli zebrano na podstawie art. 29 pkt 2lit. f ustawy o NIK dodatkowe informacje w 77 jednostkach nie kontrolowanych, w tym głównie w urzędach celnych, gminach, urzędach wojewódzkich, organizacjach drobiarskich oraz Ministerstwie Gospodarki (dotyczące aktualnej sytuacji w drobiarstwie oraz warunków działania służb celnych i weterynaryjnych w zakresie nadzoru nad jakością zdrowotną produkcji drobiarskiej).

1. Ustalenia kontroli oraz projekty wniosków sformułowanych na podstawie protokołów kontroli omawiane były na 8 naradach pokontrolnych. Wyniki kontroli przedstawione zostały w 67 wystąpieniach zawierających uwagi i wnioski zmierzające do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, skierowanych w trybie art. 60 ustawy o NIK do kierowników skontrolowanych jednostek. Do przekazanych wystąpień pokontrolnych nie zgłoszono zastrzeżeń do zawartych w nich uwag, ocen i wniosków.
2. Do skontrolowanych jednostek NIK skierowała łącznie 133 wnioski pokontrolne, z których wg stanu na dzień 5.11.2002 r. zrealizowano70 wniosków, nie zrealizowano 42 wnioski, a 21 pozostawało w trakcie realizacji. W wystąpieniach pokontrolnych wnioskowano m. in.:

1. Do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o:

• Wdrożenie “Branżowego programu rozwoju polskiego drobiarstwa do roku 2005” oraz zakończenie prac i wdrożenie “Programu wspierania restrukturyzacji i modernizacji podmiotów działających w branży drobiarskiej”;
• Zapewnienie monitorowania i aktualnej informacji odnośnie efektów rzeczowych i finansowych kredytów z dopłatami do ich oprocentowania ze środków Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa udzielanych dla podmiotów branży drobiarskiej;
• Pilne zakończenie prac związanych z przygotowaniem aktów wykonawczych do znowelizowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz skierowania ich do dalszych prac legislacyjnych;
• Rozważenie ustalenia i wdrożenia nowych zasad określających wysokość opłat za badania oraz inne czynności wykonywane przez Inspekcję Weterynaryjną;
• Przeanalizowanie warunków “Porozumienia pomiędzy Polską a  Stanami Zjednoczonymi w sprawie kwestii rolnych w kontekście renegocjacji protokołu akcesji do GATT 1994” z dnia 17 maja 1995 r. w celu zapewnienia równości Stron w jego realizacji;
• Rozważenie celowości podjęcia działań w kierunku wprowadzenia - na okres przedakcesyjny - ustawowego zakazu przywozu do Polski z zagranicy mięsa drobiowego mechanicznie odkostnionego.

2. Do Szefa Służby Celnej - Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów o:

• Kontynuowanie czynności kontrolnych, podjętych uprzednio przez GUC, dotyczących prawidłowości obrotów z zagranicą towarami rolno-spożywczymi, w tym drobiu, mięsa drobiowego i jego przetworów;
• Podjęcie działań organizacyjnych, pozwalających na skuteczną realizację harmonogramów wdrożenia priorytetowych inwestycji informatycznych, z uwzględnieniem potrzeb funkcjonującej służby celnej;
• Rozważenie realizacji przez właściwą komórkę Ministerstwa Finansów w 2002 r. kontroli Służby Celnej, dotyczącej prawidłowości przewozów towarów rolno-spożywczych w procedurach tranzytu, ze szczególnym uwzględnieniem przewozów na podstawie karnetów TIR;
• Podjęcie efektywnych działań organizacyjnych, we współpracy z organami weterynaryjnymi, w celu wprowadzenia skutecznych rozwiązań, pozwalających na wyeliminowanie przypadków dokonywania w przywozie odpraw celnych zwierząt żywych, mięsa i produktów spożywczych, bez uprzednio przeprowadzonej udokumentowanej kontroli weterynaryjnej.

3. Do Głównego Lekarza Weterynarii o:

• Uzupełnienie zapisów w ewidencji weterynaryjnych odpraw towarów drobiowych (dokonywanych przez graniczne inspektoraty weterynarii), stanowiącej podstawę sprawozdawczości z tego zakresu;
• Rozważenie podjęcia działań na rzecz opracowania i wdrożenia programu komputerowego zapewniającego właściwe sprawowanie nadzoru weterynaryjnego nad składami celnymi;
• Zapewnienie monitorowania badań kontrolnych produktów pochodzenia drobiowego w zakresie pozostałości chemicznych,  biologicznych oraz skażeń promieniotwórczych;
• Wyeliminowanie nieprawidłowości w ewidencji prowadzonej w Głównym Inspektoracie Weterynarii dotyczącej zezwoleń weterynaryjnych na import do Polski oraz tranzyt przez polski obszar celny towarów pochodzenia zwierzęcego, w tym pochodzenia drobiowego;
• Wprowadzenie do regulaminu organizacyjnego Głównego Inspektoratu Weterynarii zadań oraz do zakresów czynności odpowiedzialnych pracowników obowiązku egzekwowania wykonywania wymaganych badań produktów drobiowych.

3. Do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o:

• Rozważenie wyodrębnienia branży drobiarskiej w poszczególnych programach kredytowych;
• Zapewnienie monitorowania aktualnych efektów rzeczowych i finansowych uzyskanych dzięki kredytom z dopłatami Agencji do ich oprocentowania, udzielonym dla podmiotów branży drobiarskiej.

3. Do Prezesa Agencji Rynku Rolnego o:

• Rozważenie zatwierdzenia przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego procedury wydawania zezwoleń na przywóz towarów rolno-spożywczych w ramach kontyngentów taryfowych oraz automatycznej rejestracji obrotu.

3. Do naczelników urzędów celnych, m. in. o:

• Wyeliminowanie przypadków dokonywania odpraw celnych towarów drobiowych z pomijaniem granicznej kontroli weterynaryjnej i rzetelne dokumentowanie odpraw celnych tych towarów;
• Dokonywanie odpraw towarów drobiowych według wagi netto i wyeliminowanie podawania ilości odprawionych towarów drobiowych w jednostkach nie wagowych;
• Podjęcie skutecznych działań mających na celu uzupełnienie wyposażenia przejść granicznych w urządzenia i sprzęt umożliwiający dokonywanie odpraw celnych w sposób rzetelny i pełny;
• Wprowadzanie do “ewidencji odpraw celnych” nazw towarów drobiowych określonych w Polskiej Scalonej Nomenklaturze Towarowej Handlu Zagranicznego (PCN).

3. Do wojewódzkich lekarzy weterynarii (po kontrolach granicznych inspektoratów weterynarii), m. in. o:

• Podjęcie działań mających na celu poprawę warunków lokalowych oraz wyposażenia granicznych inspektoratów weterynarii w sprzęt służący do granicznej kontroli towarów drobiowych;
• Zwiększenie stosowania w trakcie granicznych odpraw towarów drobiowych badań laboratoryjnych w zakresie jakości odprawianych towarów;
• Doskonalenie systemu informatycznego dla potrzeb Inspekcji Weterynaryjnej, w tym granicznych służb weterynaryjnych;
• Uściślenie współpracy granicznych służb weterynaryjnych ze służbami celnymi;
• Zapewnienie skuteczniejszego nadzoru ze strony wojewódzkich inspektoratów weterynarii nad działalnością granicznych inspektoratów weterynarii.

3. Do powiatowych lekarzy weterynarii, m. in. o:

• Wzmocnienie nadzoru weterynaryjnego nad ubojem drobiu w nadzorowanych ubojniach;
• Dostosowanie struktury organizacyjnej dwóch powiatowych inspektoratów weterynarii do wymaganej ustawą;
• Zaprowadzenie rejestru podmiotów zajmujących się działalnością podlegającą rejestracji w powiatowym inspektoracie weterynarii do warunków określonych rozporządzeniem MRiRW z 9 maja 2002 r.;
• Dostosowanie umów z lekarzami powiatowego inspektoratu weterynarii do wymogów określonych ustawą;
• Upoważnienie pracowników powiatowego inspektoratu weterynarii do nakładania grzywien;
• Rzetelne dokumentowanie sposobu wykonania decyzji administracyjnych oraz rzetelne sporządzanie sprawozdań i dokumentacji badań drobiu;
• Wdrożenie procedur zapobiegających przypadkom niewłaściwego transportu drobiu;
• Wyeliminowanie nieprawidłowości przy gromadzeniu dochodów na koncie środka specjalnego.

3. Do powiatowych państwowych inspektorów sanitarnych, m. in. o:

• Zapewnienie realizacji obowiązkowego badania jakości wody;
• Zatwierdzenie statutu powiatowej stacji sanitarno - epidemiologicznej;
• Zwiększenie badań laboratoryjnych mięsa drobiowego i jego przetworów;
• Stosowanie trybu administracyjnego dla usunięcia nieprawidłowości przed rozpoczęciem działalności zakładu rozbioru i przetwórstwa mięsa drobiowego.

Departamentu Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego
Andrzej Głowacki
 
 

• przez NAJWYŻSZĄ IZBĘ KONTROLI:

1. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
2. Główny Inspektorat Weterynarii
3. Agencja Rynku Rolnego
4. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
5. Główny Urząd Ceł w Likwidacji
6. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Otwocku
7. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Tomaszowie Lubelskim
8. Miejski Inspektorat Weterynarii w Bydgoszczy
9. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Inowrocławiu
10. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kielcach
11. Powiatowy Inspektorat Weterynarii Skarżysku Kamiennej
12. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kutnie
13. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Tomaszowie Mazowieckim
14. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Nysie
15. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Opolu
16. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Poznaniu
17. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Wolsztynie
18. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Siedlcach
19. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Ciechanowie
20. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Nakle n/Notecią
21. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Włocławku
22. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kielcach
23. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Jędrzejowie
24. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kutnie
25. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Tomaszowie Mazowieckim
26. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu
27. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Nysie
28. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu
29. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wolsztynie
30. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Siedlcach
31. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ciechanowie
32. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Budzisku
33. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Bobrownikach
34. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Gdyni
35. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Cieszynie-Boguszewicach
36. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Chyżnem
37. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Kukurykach
38. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Dorohusku
39. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Bezledach
40. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Barwinku
41. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Medyce
42. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Korczowej
43. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Kołbaskowie
44. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Świnoujściu
45. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Jędrzychowicach
46. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Kudowie-Słonem
47. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Olszynie
48. Graniczny Inspektorat Weterynarii w Świecku
49. Oddział Celny w Budzisku
50. Oddział Celny w Bobrownikach
51. Oddział Celny w Gdyni]
52. Oddział Celny w Cieszynie
53. Oddział Celny w Zebrzydowicach
54. Oddział Celny w Nowym Sączu
55. Oddział Celny w Nowym Targu
56. Oddział Celny w Koroszczynie (dot. OC w Kukurykach)
57. Oddział Celny w Bezledach
58. Oddział Celny w Barwinku
59. Oddział Celny w Medyce
60. Oddział Celny w Hrebennem
61. Oddział Celny w Korczowej
62. Oddział Celny w Kołbaskowie
63. Oddział Celny w Świnoujściu
64. Oddział Celny w Kudowie Zdroju
65. Oddział Celny w Jędrzychowicach
66. Oddział Celny w Olszynie
67. Oddział Celny w Świecku

• przez INSPEKCJĘ SKUPU I PRZETWÓRSTWA ARTYKUŁÓW ROLNYCH:

1. Przedsiębiorstwo Rolno-Drobiarskie “SANDROB” w Gródku Zakład Przetwórstwa Mięsnego Ubojnia Drobiu w Osiu Adam Sawiński
2. Przedsiębiorstwo Drobiarskie “DROBEX” Spółka z o.o. w Solcu Kujawskim
3. Zakład Produkcyjno-Handlowy Ubojnia Drobiu Stanisław Stępień w Piekoszowie
4. Przedsiębiorstwo Wielobranżowe “MARLEJ”Spółka z o.o. Zakład Uboju i Przetwórstwa Drobiu Piotr Piwowarczyk w Łącznej Zagórze
5. Tomaszowskie Zakłady Drobiarskie “ROWDROB” S.A. w Tomaszowie Mazowieckim
6. Kutnowskie Zakłady Drobiarskie “EXDROB” S.A. w Kutnie
7. Przedsiębiorstwo Przemysłu Chłodniczego “FRIGOOPOL” S.A. w Opolu
8. “DROBIARSTWO OPOLSKIE” Spółka z o.o. w Niemodlinie
9. Zakłady Drobiarskie “Koziegłowy” Spółka z o.o. w Koziegłowach
10. PPHU INDROL Spółka Jawna Maciej Siejek, Przemysław Waligórski w Rostarzewie
11. Ciechanowskie Zakłady Drobiarskie “CEDROB” S.A. w Ciechanowie
12. “DROSED” Siedleckie Zakłady Drobiarskie S.A. w Siedlcach

• przez INSPEKCJĘ HANDLOWĄ:

1. Geant Polska Spółka z o.o. Hipermarket Bydgoszcz
2. Geant Polska Spółka z o.o.Hipermarket nr 8 w Toruniu
3. real,-Spółka z o.o. i Spółka Spółka Komandytowa w Kielcach
4. MiniMal Spółka z o.o. w Poznaniu Market Ostrowiec Świętokrzyski
5. GEANT POLSKA Spółka z o.o. Hipermarket Łódź-Polesie w łodzi
6. TESCO Polska Spółka z o.o. Kraków Hipermarket Łódź-Widzew
7. Market HYPERNOVA- AHOLD Polska Spółka z o.o. w Kędzierzynie-Koźlu
8. Market “REAL” Spółka z o.o. i Spółka Komandytowa SDT w Opolu
9. “AuchanPolska” Spółka z o.o. Centrum Handlowe Swadzim w Swadzimiu
10. SPINAKER Spółka z o.o. w Swarzędzu -Jasinie
11. Hipermarket Jumbo Jeronimo Martins Dystrybucja Spółka z o.o. w Poznaniu
12. “GLOBI” Spółka z o.o. w Warszawie “Champion” Sklep Spożywczo-Przemysłowy nr 63 w Ciechanowie
13. “GLOBI” Spółka z o.o. w Warszawie Sklep nr 91 w Siedlcach

1. Ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia ^{(Dz. U. Nr 29, poz. 245 zm: Dz. U. z 1971 r. Nr 12, poz. 115, z 1985 r. Nr 12, poz. 49 z 1989 r. Nr 35, poz. 192, z 1992 r. Nr 33, poz. 144 i Nr 91 poz. 486, z 1997 r. Nr 43, poz. 272 Nr 60, poz. 369 i Nr 88, poz. 554, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 120, poz. 1268 oraz z 2001 r. Nr 63, poz. 634).}
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Rolnictwa z dnia 12 września 1972 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 40, poz. 261 i Nr 91, poz. 456 i z 2000 r. Nr 120, poz. 1268).
3. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634 i z 2002 r. Nr 135, poz. 1145).
4. Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji (Dz. U. Nr 55, poz. 251 oraz z 1995 r. Nr 95, poz. 471, z 1997 r. Nr 121, poz. 770 oraz z 2000 r. Nr 110, poz. 1166 i Nr 43, poz. 489).
5. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 27 czerwca 1997 r. w sprawie obowiązku stosowania Polskich Norm (Dz. U. Nr 40, poz. 152 ze zm. w Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 3 i Nr 127, poz. 611 i z 1996 r. Nr 65, poz. 322).
6. Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (Tekst jednolity w Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 57 ze zm. w Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz.668, Nr 117, poz. 756, z 1999 r. Nr 70, poz. 778, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 63, poz. 634, Nr 125, poz. 1367, Nr 128, poz. 1407, Nr 11, poz. 84 i z 2002 r. Nr 37, poz.329, z 2001 r. Nr 42, poz.473, z 2002 r. Nr74, poz.676 i Nr 135, poz.1145 oraz z 2001 r. Nr 126, poz. 1382).
7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie organizacji i zasad działania stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz kwalifikacji wymaganych od pracowników tych stacji (Dz. U. Nr 56, poz. 677 oraz z 2001 Nr128, poz. 1407).
8. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 listopada 1985 r. w sprawie książki kontroli sanitarnej (Dz. U. Nr 56, poz. 289).
9. Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Tekst jednolity w Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 752 ze zm. w Dz. U z 2001 r. Nr 29, poz. 320 i Nr 129, poz. 1438 oraz z 2002 r. Nr112, poz.976 i Nr 123, poz.1350).
10. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych (Dz. U. z 1999 r. Nr 10, poz. 91 i z 2001 r. Nr 133, poz. 1506).
11. Ustawa z dnia 25 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych, ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 129, poz. 1438, Nr 154, poz. 1790 i z 2002 r. Nr 112, poz.976).
12. Rozporządzenie przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie nadania statutu Głównemu Inspektoratowi Weterynarii (Dz. U. Nr 162, poz. 1154).
13. Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie zasad organizacji inspektoratów weterynarii (Dz. U. z 1999 r. Nr 1, poz. 3 i Nr 85, poz. 944).
14. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zakresu działania granicznych lekarzy weterynarii (Dz. U. z 1999 r. Nr 1, poz. 4 oraz Nr 53, poz. 560 i z 2000 r. Nr 62, poz. 732).
15. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 10 grudnia 1997 r. w sprawie określenia przejść granicznych, na których jest dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna (Dz. U. Nr 150, poz. 996 oraz z 1999 r. Nr 57, poz. 601 i z 2000 r. Nr 66, poz. 796).
16. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu badania zwierząt rzeźnych, badania, oceny i  znakowania mięsa, wykorzystania mięsa o ograniczonej przydatności do spożycia, mięsa niezdatnego do spożycia oraz prowadzenia dokumentacji z tym związanej (Dz. U. Nr 154, poz. 1011 oraz z 2001 r. Nr 22, poz. 256 i Nr 128, poz. 1434).
17. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy uboju zwierząt rzeźnych oraz rozbiorze i składowaniu mięsa (Dz.U. Nr 10, poz. 90 oraz z 2001 r. Nr 22, poz. 257 i Nr 133, poz. 1505).
18. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych (Dz. U. Nr 10, poz. 91 oraz z 2001 r. Nr 133, poz. 1506).
19. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy produkcji lub przechowywaniu niektórych środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. Nr 20, poz. 176).
20. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 kwietnia w sprawie wymagań, jakie powinny być spełnione dla zatwierdzenia poszczególnych kategorii przejść granicznych, na których będzie dokonywana weterynaryjna kontrola graniczna (Dz. U. Nr 56, poz. 509).
21. Obwieszczenie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 2 marca 2000 r. w sprawie rejestru państw, z których może być przywożone i przewożone przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, niejadalne surowce zwierzęce, pasze oraz wzorów świadectw zdrowia dla tych towarów (M.P. Nr 9, poz. 190 oraz Nr 28, poz. 589 i Nr 38, poz. 747).
22. Obwieszczenie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 8 listopada 2000 r. w sprawie rejestru państw, z których może być przywożone i przewożone przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, niejadalne surowce zwierzęce, pasze oraz wzorów świadectw zdrowia dla tych towarów (M.P. Nr 38, poz. 747 i Nr 40, poz. 800).
23. Obwieszczenie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia 25 stycznia 2001 r. w sprawie rejestru państw,   których może być przywożone i przewożone przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mięso, środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego, niejadalne surowce zwierzęce, pasze (M.P. Nr 4, poz. 83).
24. Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm. w Dz. U. Nr 89, poz. 972, Nr 125, poz. 1368 i Nr 12, poz. 92, z 2002 r. Nr 41, poz. 365, z 2001 r. Nr 12, poz. 92, z 2002 r. Nr 41, poz. 365, z 2001 r. Nr 128, poz. 1403, z 2002 r. Nr 89, poz. 804, Nr 112, poz. 974 i Nr 141, poz. 1178).
25. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie trybu i warunków wydawania i cofania pozwoleń na zwolnienie z obowiązku złożenia zabezpieczenia przy przewozie towarów w ramach procedury tranzytu, szczegółowe wymogi, które powinna spełniać osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia, wysokość kwoty oraz wykaz towarów, przy których przewozie nie udziela się zwolnienia od złożenia zabezpieczenia (Dz. U. Nr 146, poz. 986, z 1999 r. Nr 45, poz. 445 i z 2000 r. Nr 84, poz. 949 i z 2002 r. Nr 43, poz. 385).
26. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 8 października 1999 r. w sprawie rodzajów dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej i osób zobowiązanych do ich przechowywania (Dz. U. Nr 87, poz. 972).
27. Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 września 1997 r w sprawie ewidencji towarów, wzorów rejestrów, innych dokumentów ewidencyjnych, formularzy i rodzajów dokumentów mających znaczenie dla kontroli celnej i osób zobowiązanych do ich przechowywania oraz warunków i trybu rejestrowania kwot należności (M.P. Nr 70, poz. 688 ze zm. w Dz. U. z 1999 r. Nr 87, poz. 972).
28. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 listopada 1999 r. w sprawie trybu i warunków wydawania i cofania pozwolenia na stosowanie zabezpieczenia generalnego i zabezpieczenia ryczałtowego oraz wypadków, w których zabezpieczenia te można stosować, a także sposób określania wysokości zabezpieczenia ryczałtowego (Dz. U. Nr 96, poz. 1125 oraz z 2001 r. Nr 19, poz. 231).
29. Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 12 sierpnia 1994 r. w sprawie nadania statutu urzędom celnym (M.P. Nr 52, poz. 442 oraz z 1995 r. Nr 22, poz. 268, Nr 41, poz. 484, z 1996 r. Nr 51, poz. 471, z 1997 r. Nr 29, poz. 277 i Nr 73, poz. 697).
30. Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz. 2 oraz z 1994 r. Nr 80, poz. 369, Nr 98, poz. 473 z 1997 r. Nr 41, poz. 255, Nr 79, poz. 484, Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 48, poz. 547 i poz. 550, Nr 88, poz. 983, z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 3, poz. 19, Nr 38, poz. 452, Nr 125, poz. 1363 i Nr 129, poz. 1438, z 2002 r. Nr 112, poz. 976 i Nr 143, poz. 1197).
31. Ustawa z dnia 7 czerwca 1990 r. o utworzeniu Agencji Rynku Rolnego (Tekst jednolity w Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 951 ze zm. w Dz. U. z 2000 r. Nr 48, poz. 550 i z 2001 r. Nr 81, poz. 875 i Nr 129, poz.1446 i z 2002 r. Nr 31, poz. 287, Nr 127, poz. 1085).
32. Ustawa z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 25, poz. 253 i z 2002 r. Nr 93, poz. 820).
33. Ustawa z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365).
34. Ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (Tekst jednolity w Dz. U. z 2000 r. Nr 23, poz. 293 ze zm. w Nr 114, poz. 1191 i Nr 89, poz. 991 oraz z 2001 r. Nr 3, poz. 19 i Nr 38, poz. 452 i z 2002 r. Nr 135, poz. 1145).
35. Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o Inspekcji Handlowej (Tekst jednolity w Dz. U. z 1999 r. Nr 105, poz. 1205).
36. Ustawa z dnia 11 grudnia 1997 r. o administrowaniu obrotem z zagranicą towarami i usługami (Dz. U. Nr 157, poz.1026 oraz Dz. U. z 1999 r. Nr 55, poz. 587 i Nr 101, poz. 1178, Dz. U. z 2000 r. Nr 119, poz. 1250, Dz. U. z 2001 r. Nr 29, poz. 320 i Nr 42, poz. 472 oraz Dz. U. z 2002 r. Nr 89, poz. 804).

ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

ARR Agencja Rynku Rolnego

GLW Główny Lekarz Weterynarii

Gr. IWet. Graniczny Inspektorat Weterynarii

GUC Główny Urząd Ceł

IERiGŻ Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

IH Inspekcja Handlowa

ISiPAR Inspekcja Skupu i Przetwórstwa Artukułów Rolnych

IW Inspekcja Weterynaryjna

KCHZ Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt

MG Ministerstwo Gospodarki

MRiRW Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

OC Oddział Celny

PIS Państwowa Inspekcja Sanitarna

PIW Powiatowy Inspektorat Weterynarii

PLW Powiatowy Lekarz Weterynarii

PSSE Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

SAD,TIR Konwencje celne dotyczące międzynarodowych przewozów towarów

UE Unia Europejska

WIW Wojewódzki Inspektorat Weterynarii

WLW Wojewódzki Lekarz Weterynarii

WTO WTO – Porozumienie ustanawiające Światowa Organizację Handlu (World Trade Organization – WTO) sporządzone w Marakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483 oraz z 1996 r. Nr 9, poz. 54 i Nr 32, poz. 143 i z 1998 r. Nr 34, poz. 195). WTO formalnie rozpoczęła działalność 1 stycznia 1995 r. Jest ona spadkobierczynią struktur GATT (General Agreement on Tariffs and Trade – Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu).
 
 

STOWARZYSZENIE   OCHRONY      ZDROWIA        KONSUMENTÓW

ZAGROŻENIA ZDROWIA W POLSCE CZASOPISMO RUCHU OCHRONY ZDROWIA AKTUALIZOWANA WERSJA ELEKTRONICZNA

"ZAGROŻENIA ZDROWIA W POLSCE"