|
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
10 grudnia 1948 roku Zgromadzenie Ogólne Organizacji
Narodów Zjednoczonych przyjęło i proklamowało Powszechną Deklarację Praw
Człowieka. W następstwie tego historycznego wydarzenia Zgromadzenie Ogólne
wezwało Państwa Członkowskie do opublikowania tekstu Deklaracji i do “spowodowania,
aby Deklaracja była rozpowszechniana, pokazywana, czytana i objaśniana
przede wszystkim \w szkołach i innych instytucjach oświatowych, wszędzie
bez względu na status polityczny kraju lub terytorium”.
PREAMBUŁA
Zważywszy, że uznanie przyrodzonej
godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty
ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju świata,
Zważywszy, że nieposzanowanie i
nieprzestrzeganie praw człowieka doprowadziło do aktów barbarzyństwa, które
wstrząsnęły sumieniem ludzkości, i że ogłoszono uroczyście jako najwznioślejszy
cel ludzkości dążenie do zbudowania takiego świata, w którym ludzie korzystać
będą z wolności słowa i przekonań oraz z wolności od strachu i nędzy,
Zważywszy, że konieczne jest zawarowanie
praw człowieka przepisami prawa, aby nie musiał - doprowadzony do ostateczności
- uciekać się do buntu przeciw tyranii i uciskowi,
Zważywszy, że konieczne jest popieranie
rozwoju przyjaznych stosunków między narodami,
Zważywszy, że Narody Zjednoczone
w przyjętej przez siebie Karcie potwierdziły wiarę w podstawowe
prawa człowieka, godność i wartość jednostki oraz w równouprawnienie mężczyzn
i kobiet, a także wyraziły wolę popierania postępu społecznego i poprawy
warunków życia w większej wolności,
Zważywszy, że Państwa Członkowskie
podjęły się we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych zapewnić
powszechne poszanowanie i przestrzeganie praw człowieka i podstawowych
wolności,
Zważywszy, że jednakowe rozumienie
tych praw i wolności ma olbrzymie znaczenie dla ich pełnej realizacji,
Przeto
ZGROMADZENIE OGÓLNE
ogłasza uroczyście niniejszą Powszechną Deklarację
Praw Człowieka jako wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich
narodów, aby wszyscy ludzie i wszystkie organy społeczeństwa - mając stale
w pamięci niniejszą Deklarację - dążyły w drodze nauczania i wychowywania
do rozwijania i poszanowania tych praw i wolności i aby zapewniły za pomocą
postępowych środków o zasięgu krajowym i międzynarodowym powszechne i skuteczne
uznanie i stosowanie tej Deklaracji zarówno wśród narodów Państw Członkowskich,
jak i wśród narodów zamieszkujących obszary podległe ich władzy.
Artykuł 1
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem
swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni
postępować wobec innych w duchu braterstwa.
Artykuł 2
(1) Każdy człowiek posiada wszystkie prawa i wolności
zawarte w niniejszej Deklaracji bez względu na jakiekolwiek różnice rasy,
koloru, płci, języka, wyznania, poglądów politycznych i innych, narodowości,
pochodzenia społecznego, majątku, urodzenia lub jakiegokolwiek innego stanu.
(2) Nie wolno czynić żadnej różnicy w zależności
od sytuacji politycznej, prawnej lub międzynarodowej kraju lub obszaru,
do którego dana osoba przynależy, bez względu na to, czy dany kraj lub
obszar jest niepodległy, czy też podlega systemowi powiernictwa, nie rządzi
się samodzielnie lub jest w jakikolwiek sposób ograniczony w swej niepodległości.
Artykuł 3
Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa
swej osoby.
Artykuł 4
Nie wolno nikogo czynić niewolnikiem ani nakładać
na nikogo służebności; niewolnictwo i handel niewolnikami są zakazane we
wszystkich swych postaciach.
Artykuł 5
Nie wolno nikogo torturować ani karać lub traktować
w sposób okrutny, nieludzki lub poniżający.
Artykuł 6
Każdy człowiek ma prawo do uznawania wszędzie
swojej osobowości prawnej.
Artykuł 7
Wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo, bez
jakiejkolwiek różnicy, do jednakowej ochrony prawnej. Wszyscy mają prawo
do jednakowej ochrony przed jakąkolwiek dyskryminacją będącą pogwałceniem
niniejszej Deklaracji i przed jakimkolwiek narażeniem na taką dyskryminację.
Artykuł 8
Każdy człowiek ma prawo do skutecznego odwoływania
się do kompetentnych sądów krajowych przeciw czynom stanowiącym pogwałcenie
podstawowych praw przyznanych mu przez konstytucję lub przez prawo.
Artykuł 9
Nikogo nie wolno samowolnie aresztować, zatrzymać
lub wygnać z kraju.
Artykuł 10
Każdy człowiek ma na warunkach całkowitej równości
prawo, aby przy rozstrzyganiu o jego prawach i zobowiązaniach lub o zasadności
wysuwanego
przeciw niemu oskarżenia o popełnienie przestępstwa, być wysłuchanym sprawiedliwie
i publicznie przez niezależny i bezstronny sąd.
Artykuł 11
(1) Każdy człowiek oskarżony o popełnienie przestępstwa
ma prawo, aby uznawano go za niewinnego dopóty, dopóki nie udowodni mu
się winy zgodnie z prawem podczas publicznego procesu, w którym zapewniono
mu wszystkie konieczne środki obrony.
(2) Nikt nie może być skazany za przestępstwo
z powodu działania lub zaniechania nie stanowiącego w chwili jego dokonania
przestępstwa według prawa krajowego lub międzynarodowego. Nie wolno także
wymierzać kary wyższej niż ta, która była przewidziana w chwili popełnienia
przestępstwa.
Artykuł 12
Nie wolno ingerować samowolnie w czyjekolwiek
życie prywatne, rodzinne, domowe, ani w jego korespondencję, ani też uwłaczać
jego honorowi lub dobremu imieniu. Każdy człowiek ma prawo do ochrony prawnej
przeciwko takiej ingerencji lub uwłaczaniu.
Artykuł 13
(1) Każdy człowiek ma prawo swobodnego poruszania
się i wyboru miejsca zamieszkania w granicach każdego państwa.
(2) Każdy człowiek ma prawo opuścić jakikolwiek
kraj, włączając w to swój własny, i powrócić do swego kraju.
Artykuł 14
(1) Każdy człowiek ma prawo ubiegać się o azyl
i korzystać z niego w innym kraju w razie prześladowania.
(2) Nie można powoływać się na to prawo w przypadku
ścigania wszczętego rzeczywiście z powodu popełnienia przestępstwa pospolitego
lub czynu sprzecznego z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Artykuł 15
(1) Każdy człowiek ma prawo do posiadania obywatelstwa.
(2) Nie wolno nikogo pozbawiać samowolnie obywatelstwa
ani nikomu odmawiać prawa do zmiany obywatelstwa.
Artykuł 16
(1) Mężczyzni i kobiety, bez względu na jakiekolwiek
różnice rasy, narodowości lub wyznania, mają prawo po osiągnięciu pełnoletności
do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny. Maja oni równe prawa w odniesieniu
do zawierania małżeństwa, podczas jego trwania i po jego ustaniu.
(2) Małżeństwo może być zawarte jedynie za swobodnie
wyrażoną pełną zgodą przyszłych małżonków.
(3) Rodzina jest naturalną i podstawową komórką
społeczeństwa i ma prawo do ochrony ze strony społeczeństwa i Państwa.
Artykuł 17
(1) Każdy człowiek, zarówno sam jak i wespół z
innymi, ma prawo do posiadania własności.
(2) Nie wolno nikogo samowolnie pozbawiać jego
własności.
Artykuł 18
Każdy człowiek ma prawo do wolności myśli, sumienia
i wyznania; prawo to obejmuje swobodę zmiany wyznania lub wiary oraz swobodę
głoszenia swego wyznania lub wiary bądź indywidualnie, bądź wespół z innymi
ludźmi, publicznie i prywatnie, poprzez nauczanie, praktykowanie, uprawianie
kultu i przestrzeganie obyczajów.
Artykuł 19
Każdy człowiek ma prawo do wolności opinii i do
jej wyrażania; prawo to obejmuje swobodę posiadania niezależnej opinii,
poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i poglądów wszelkimi
środkami, bez względu na granice.
Artykuł 20
(1) Każdy człowiek ma prawo do spokojnego zgromadzania
i stowarzyszania się.
(2) Nikogo nie można zmuszać do przynależności
do jakiegokolwiek ugrupowania.
Artykuł 21
(1) Każdy człowiek ma prawo do uczestniczenia
w rządzeniu swym krajem bezpośrednio lub poprzez swobodnie wybranych przedstawicieli.
(2) Każdy człowiek ma prawo równego dostępu do
służby publicznej w swoim kraju.
(3) Wola ludu jest podstawą władzy rządu; wola
ta wyraża się w przeprowadzanych okresowo rzetelnych wyborach, opartych
na zasadzie powszechności, równości i tajności, lub na innej równorzędnej
procedurze, zapewniającej wolność wyborów.
Artykuł 22
Każdy człowiek ma, jako członek społeczeństwa,
prawo do ubezpieczeń społecznych; ma również prawo do urzeczywistniania
- poprzez wspólny wysiłek narodu i współpracę międzynarodową oraz
zgodnie z organizacją i zasobami każdego Państwa - swych praw gospodarczych,
społecznych i kulturalnych, niezbędnych dla poczucia godności i swobodnego
rozwoju osobowości.
Artykuł 23
(1) Każdy człowiek ma prawo do pracy, do swobodnego
wyboru miejsca pracy, do odpowiednich i zadowalających warunków pracy oraz
do ochrony przed bezrobociem.
(2) Każdy człowiek, bez względu na jakiekolwiek
różnice, ma prawo do równej płacy za równę pracę.
(3) Każdy pracujący ma prawo do odpowiedniego
i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jemu i jego rodzinie egzystencję
odpowiadającę godności ludzkiej i uzupełnianego w razie potrzeby innymi
środkami pomocy społecznej.
(4) Każdy człowiek ma prawo do tworzenia związków
zawodowych i do przystępowania do związków zawodowych dla ochrony swych
interesów.
Artykuł 24
Każdy człowiek ma prawo do wypoczynku, włączając
w to rozsądne ograniczenie godzin pracy i okresowe płatne urlopy.
Artykuł 25
(1) Każdy człowiek ma prawo do poziomu życia zapewniającego
zdrowie i dobrobyt jemu i jego rodziny, włączając w to wyżywienie, odzież,
mieszkanie, opiekę lekarska i konieczne świadczenia socjalne, oraz prawo
do poczucia bezpieczeństwa w przypadku bezrobocia, choroby, kalectwa, wdowieństwa,
starości lub utraty środków do życia w inny sposób od niego niezależny.
(2) Matka i dziecko mają prawo do specjalnej opieki
i pomocy. Wszystkie dzieci, zarówno małżeńskie jak i pozamałżeńskie, korzystają
z jednakowej ochrony społecznej.
Artykuł 26
(1) Każdy człowiek ma prawo do nauki. Nauka będzie
bezpłatna, przynajmniej na szczeblu podstawowym. Nauka podstawowa będzie
obowiązkowa. Oświata techniczna i zawodowa będzie powszechnie dostępna,
a studia wyższe będą dostępne dla wszystkich na równych zasadach w zależności
od uzdolnień.
(2) Nauczanie będzie ukierunkowane na pełen rozwój
osobowości ludzkiej i umocnienie poszanowania praw człowieka i podstawowych
wolności. Będzie ono krzewić wzajemne zrozumienie, tolerancję i przyjaźń
między wszystkimi narodami, grupami rasowymi i religiami, a także wspierać
działalność Organizacji Narodów Zjednoczonych zmierzającą do utrzymania
pokoju.
(3) Rodzice maję prawo pierwszeństwa w wyborze
rodzaju nauczania, którym objęte będą ich dzieci.
Artykuł 27
(1) Każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia
w życiu kulturalnym swojej społeczności, do korzystania ze zdobyczy kultury,
do uczestniczenia w postępie nauki i do korzystania z jej dobrodziejstw.
(2) Każdy człowiek ma prawo do ochrony moralnych
i materialnych korzyści wynikających z jakiejkolwiek jego działalności
naukowej, literackiej lub artystycznej.
Artykuł 28
Każdy człowiek ma prawo do takiego porządku społecznego
i międzynarodowego, w którym prawa i wolności zawarte w niniejszej Deklaracji
mogą być w pełni realizowane.
Artykuł 29
(1) Każdy człowiek ma obowiązki wobec społeczeństwa,
bez którego niemożliwy jest swobodny i pełny rozwój jego osobowości.
(2) W korzystaniu ze swoich praw i wolności każdy
człowiek podlega jedynie takim ograniczeniom, które są ustalone przez prawo
wyłącznie w celu zapewnienia właściwego uznania i poszanowania praw i wolności
innych i w celu uczynienia zadość słusznym wymogom moralności, porządku
publicznego i powszechnego dobrobytu w demokratycznym społeczeństwie.
(3) Te prawa i wolności nie mogą w żadnym przypadku
być egzekwowane w sposób sprzeczny z celami i zasadami Organizacji Narodów
Zjednoczonych.
Artykuł 30
Żadnego z postanowień niniejszej Deklaracji nie
można rozumieć jako udzielającego jakiemukolwiek Państwu, grupie lub osobie
jakiegokolwiek prawa do podejmowania działalności lub wydawania aktów zmierzających
do podważenia któregokolwiek z praw i wolności zawartych w niniejszej Deklaracji. |