WETERYNARIA

N A J W Y Ż S Z A   I Z B A   K O N T R O L I

_______________________________________________________

DEPARTAMENT ŚRODOWISKA, ROLNICTWA

I ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO


I N F O R M A C J A

o wynikach sprawdzającej kontroli

WYKONANIA ZADAŃ NADZORU WETERYNARYJNEGO

NAD HIGIENĄ PRODUKCJI

ORAZ OBROTEM MIĘSEM I JEGO PRZETWORAMI



 
 
 
 
 
 
 
WARSZAWA MARZEC 2003 R. 
KSR 411201 - 2002 Nr ewid. 15/2003/K/02/006/KSR

SPIS TREŚCI

     
Strona
I.
  CZĘŚĆ OGÓLNA
3
 
1.
Charakterystyka kontroli
3
 
2.
Synteza ustaleń kontroli i ocena kontrolowanej działalności
7
 
3.
Wnioski
15
II.
  CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA
16
 
1.
Charakterystyka stanu prawnego 
16
 
2.
Uwarunkowania ekonomiczno-organizacyjnedotyczące produkcji oraz obrotu mięsem i jego przetworami
20
 
3.
Istotne ustalenia kontroli 
22
 
3.1.
Obiekty objęte nadzorem weterynaryjnym i ich stan sanitarny 
22
 
3.2.
Nadzór weterynaryjny nad podmiotami prowadzącymi działalność w zakresie skupu zwierząt rzeźnych oraz produkcji i przetwórstwa mięsa
24
 
3.3.
Organizacja badania zwierząt rzeźnych i mięsa przez powiatowego lekarza weterynarii 
30
 
3.4.
Nadzór Inspekcji Weterynaryjnej nad badaniem zwierząt rzeźnych i mięsa 
33
 
3.5.
Współpraca Inspekcji Weterynaryjnej z Państwową Inspekcją Sanitarną 
38
 
3.6.
Wykorzystanie uwag i realizacja wniosków po kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami przeprowadzonej w 2000 r. 
39
III.
  OPIS POSTĘPOWANIA KONTROLNEGO I DZIAŁANIA PODJĘTE PO ZAKOŃCZENIU KONTROLI
44
Załączniki:
Nr 1  Wykaz skontrolowanych jednostek
Nr 2  Wykaz podstawowych aktów prawnych

Wykaz niektórych skrótów i pojęć używanych w informacji


acquis communautaire dorobek prawny Wspólnot Europejskich
ARR Agencja Rynku Rolnego
GLWet. Główny Lekarz Weterynarii
GIW  Główny Inspektorat Weterynarii
IERiGŻ Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
mięso czerwone mięso zwierząt rzeźnych poza mięsem drobiu
MRiRW Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
PIW Powiatowy Inspektorat Weterynarii
PLWet. Powiatowy Lekarz Weterynarii
PSSE  Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna 
SRM (ang. specified risk materials) - materiał szczególnego ryzyka (czaszka oraz rdzeń kręgowy pozyskiwane od bydła powyżej 12 miesiąca życia, jelita pozyskiwane od bydła, głowa oraz rdzeń kręgowy pozyskiwane od owiec 
i kóz powyżej 12 miesiąca życia, śledzona owiec i kóz, zwłoki przeżuwaczy, stałe odpady powstające przy uboju i obróbce poubojowej bydła, owiec i kóz, osad z oczyszczalni ścieków w zakładach przetwarzających SRM)
SRiWRP Stowarzyszenie Rzeźników i Wędliniarzy Rzeczypospolitej Polskiej
UE Unia Europejska
urzędowy lekarz weterynarii lekarz weterynarii zatrudniony lub wyznaczony przez powiatowego lekarza weterynarii

 
 
I. CZĘŚĆ OGÓLNA
  1. Charakterystyka kontroli
1.1.Temat kontroli Nadzór weterynaryjny nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami
1.2. Numer kontroli: K/02/006 (kontrola doraźna, sprawdzająca)
1.3. Cel kontroli:  Celem kontroli, podjętej z inicjatywy Najwyższej Izby Kontroli, było dokonanie oceny:
 
  • sposobu wykorzystania uwag i realizacji wniosków przez powiatowych lekarzy weterynarii (PLWet.), będących adresatami wystąpień pokontrolnych po przeprowadzonej w 2000 r. kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami,
 
  • realizacji przez Inspekcję Weterynaryjną zadań - w zakresie nadzoru weterynaryjnego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami - wynikających ze znowelizowanej ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, zwanej dalej “ustawą weterynaryjną”, w okresie objętym kontrolą.

1.4. Zakres podmiotowy i termin przeprowadzenia kontroli

Kontrola objęła działalność 7 jednostek, tj. 5 powiatowych (miejskich) inspektoratów weterynarii i 2 powiatowych stacji sanitarno – epidemiologicznych. Wykaz jednostek skontrolowanych stanowi załącznik nr 1 do Informacji.

Kontrola przeprowadzona została na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, zwanej dalej “ustawą o NIK”, w 7 jednostkach pod kątem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.

Czynności kontrolne w 5 jednostkach skontrolowanych przez Delegaturę NIK w Warszawie prowadzono w I kwartale 2002 r., a w 2 jednostkach skontrolowanych przez Departament Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego
w IV kwartale 2002 r.

Badaniami kontrolnymi objęto w 5 jednostkach (poz. 1-3 i 6 i 7 załącznika nr 1 do Informacji ) II półrocze 2000 r. i 2001 r., a w 2 jednostkach (poz. 4 i 5 załącznika nr 1 do Informacji) 2001 r. i trzy kwartały 2002 r.

W Informacji wykorzystano również ustalenia kontroli przeprowadzanych równolegle przez Departament Środowiska, Rolnictwa i Zagospodarowania Przestrzennego w:

1.5. Wnioski pokontrolne pod adresem powiatowych lekarzy weterynarii po przeprowadzonej w 2000 r. kontroli wykonania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami. Przeprowadzona w 2000 r. kontrola wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami w 19 powiatowych/miejskich inspektoratach weterynarii wykazała m.in., że sposób sprawowania nadzoru przez Inspekcję Weterynaryjną był niezadowalający, a nieprawidłowości wynikały z niewykonywania obowiązków w tym zakresie. Wykazano, że: W Informacji o wynikach ww. kontroli skierowany został do Głównego Lekarza Weterynarii (GLWet.) wniosek dotyczący zdyscyplinowania podległych inspektoratów Inspekcji Weterynaryjnej w kierunku obejmowania badaniami weterynaryjnymi wszystkich zwierząt rzeźnych i łownych, tak aby nie występowały różnice pomiędzy liczbą zwierząt zbadanych, a liczbą zwierząt poddanych ubojowi.

Wnioski zawarte w wystąpieniach pokontrolnych skierowanych do powiatowych lekarzy weterynarii po przeprowadzonej w 2000 r. kontroli dotyczyły w szczególności:

Ponadto w wystąpieniu pokontrolnym do PLWet. w Sokołowie Podlaskim wnioskowano o podjęcie skutecznych działań wobec spółki “SALUS” w celu wyegzekwowania należnych PIW kwot z tytułu dzierżawy trychinoskopów. 1.6. Wnioski pokontrolne pod adresem powiatowych inspektorów sanitarnych po przeprowadzonej w 2000 r. kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami. Wnioski zawarte w wystąpieniach pokontrolnych skierowanych do 17 powiatowych inspektorów sanitarnych po przeprowadzonej w 2000 r. kontroli dotyczyły w szczególności:
2. Synteza ustaleń kontroli i ocena kontrolowanej działalności

 

Badania kontrolne wykazały, że w porównaniu ze stanem stwierdzonym w toku kontroli przeprowadzonej w 2000 r. zwiększyła się liczba skontrolowanych przez Inspekcję Weterynaryjną rzeźni, zakładów rozbioru i przetwórni mięsa, a także liczba podejmowanych przez organy Inspekcji Weterynaryjnej rygorystycznych decyzji przy nieprzestrzeganiu przez zakłady obowiązujących przepisów. Poprawiło się także współdziałanie Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie urzędowej kontroli żywności w odniesieniu do branży mięsnej. Jednocześnie stwierdzono, że nie nastąpiła poprawa nadzoru sprawowanego przez powiatowych lekarzy weterynarii nad higieną produkcji i obrotem mięsem i jego przetworami. Niezadowalająca była także organizacja badania zwierząt rzeźnych i mięsa przez powiatowych lekarzy weterynarii. Nadal zagrożeniem dla bezpieczeństwa sanitarnego żywności oraz zwalczania chorób zakaźnych jest wysoki odsetek zwierząt rzeźnych nie poddanych obowiązkowym badaniom weterynaryjnym.

  1. Z ustaleń kontroli wynika, że na rynku mięsa w Polsce działają podmioty nie objęte nadzorem weterynaryjnym. W latach 2000 – 2001 zwiększył się odsetek rzeźni o złym stanie sanitarnym. Odsetek nie zbadanych przez Inspekcję Weterynaryjną zwierząt rzeźnych stanowił nadal ponad 20%, a działania powiatowych lekarzy weterynarii (PLWet.) w celu wyeliminowania nielegalnego obrotu mięsem nie były wystarczające. Zdaniem NIK, nieobjęcie urzędową kontrolą wszystkich zwierząt rzeźnych i towarów pochodzenia zwierzęcego było działaniem nierzetelnym i stanowiło zagrożenie dla bezpieczeństwa konsumentów.

  2.  

     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     

    1.1. W rejestrach prowadzonych przez Powiatowe Inspektoraty Weterynarii (PIW) nie uwzględniono wszystkich podmiotów zajmujących się skupem i ubojem zwierząt rzeźnych oraz przetwórstwem i obrotem mięsem. Stwierdzono, że na terenie 4 PIW (spośród 5 skontrolowanych), 21 podmiotów prowadziło działalność w zakresie skupu zwierząt rzeźnych oraz produkcji i przetwórstwa mięsa bez zgłoszenia jej PLWet. Podmioty nie objęte nadzorem weterynaryjnym stanowiły ok. 15% podmiotów ujętych w rejestrach PIW. Rejestry podmiotów nie były aktualizowane na bieżąco m. in. z braku współdziałania PIW i jednostek samorządu terytorialnego co w ocenie NIK było nierzetelne (str. 27 - 29).

    1.2. W latach 2000 – 2001 zwiększył się odsetek rzeźni bydła, owiec, kóz, świń i koni o złym stanie sanitarnym. W 2000 r. spośród około 2.600 rzeźni skontrolowanych przez Inspekcję Weterynaryjną, około 37,0% uznano za obiekty o złym stanie sanitarnym, gdy w 2001 r. przy około 2.100 skontrolowanych rzeźni, odsetek obiektów o złym stanie sanitarnym wzrósł do ponad 42%. Stwierdzono zły stan sanitarny obiektów w części technicznej, brak było porządku i czystości, a około 3% obiektów korzystało z wody nie odpowiadającej wymaganym warunkom. W latach 1999 – 2001 liczba decyzji administracyjnych wydanych przez organy Inspekcji Weterynaryjnej w sprawie poprawy stanu sanitarnego rzeźni bydła owiec, kóz, świń i koni oraz zakładów rozbioru mięsa i przetwórni mięsa zmalała o ponad 18%, natomiast zwiększono o blisko 89% podejmowanie decyzji przerwania produkcji lub unieruchomienia zakładu gdy nie były przestrzegane obowiązujące przepisy (str. 22 - 23).

    1.3. Odsetek zwierząt rzeźnych poddanych ubojowi w 2001 r. (bydła wraz z cielętami, trzody chlewnej i owiec) a nie zbadanych przez Inspekcję Weterynaryjną wyniósł w 2001 r. ponad 20%, tj. około 4.845 tys. sztuk, w tym 4.247 tys. sztuk trzody chlewnej i około 527 tys. sztuk bydła z cielętami. Ustalenia kontroli wskazują, że główną przyczyną występujących różnic są uboje zwierząt przez właścicieli na potrzeby własne bez informowania urzędowych lekarzy weterynarii oraz uboje związane z nielegalnym obrotem mięsem. Powiatowi Lekarze Weterynarii w sposób niewystarczający podejmowali działania w celu upowszechnienia obowiązku badania po uboju wszystkich zwierząt rzeźnych oraz obowiązku zachowania określonych warunków w uboju domowym zwierząt kopytnych. Zakres i formy nadzoru PLWet. sprowadzali do powiadamiania urzędów gmin gdzie znajdują się terenowe obwody badania w danej gminie nie wyznaczając jednocześnie urzędowych lekarzy weterynarii w sposób określony ustawą “weterynaryjną”
    (str. 28 i 33 - 36).

    1.4. Stwierdzono przypadek badania po uboju kilkudziesięciu sztuk trzody chlewnej w gospodarstwie, a dopiero w trakcie kontroli NIK podjęto działania wyjaśniające, czy mięso nie zostało wprowadzone do obrotu. Zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy “weterynaryjnej”, mięso takie może być wykorzystane wyłącznie na własne potrzeby (str. 36 i 46 - 47).

  3. W działalności powiatowych lekarzy weterynarii stwierdzono nieprawidłowości i uchybienia w zakresie organizacji i nadzorowania badania zwierząt rzeźnych i mięsa. Nieskutecznie egzekwowano poprawę warunków weterynaryjnych w podmiotach objętych nadzorem, a sam nadzór PIW nad skupem i transportem zwierząt oraz nad ubojem zwierząt i obrotem mięsem był niewystarczający. Nadzór PLWet. nad lekarzami weterynarii wyznaczonymi do urzędowego badania zwierząt rzeźnych i mięsa oraz nadzór nad terenowymi obwodami badania i obwodami badania dla poszczególnych rzeźni był niedostateczny i prowadził do działań nielegalnych. W sprawozdaniach statystycznych przedstawiano dane niezgodne ze stanem faktycznym, co według obowiązujących kryteriów NIK było działaniem nierzetelnym.
2.1. Nieprzestrzeganie przepisów ustawy “weterynaryjnej” spowodowało niewłaściwą organizację badań zwierząt rzeźnych i mięsa przez powiatowych lekarzy weterynarii. Prowadziło to w efekcie do działań nielegalnych lub nierzetelnych gdyż spośród 5 skontrolowanych PIW: 2.2. Nieskuteczny był nadzór powiatowych lekarzy weterynarii nad skupem i transportem zwierząt oraz nad ubojem zwierząt i obrotem mięsem. Spośród 5 skontrolowanych PIW: 2.3. W 2 spośród 5 kontrolowanych PIW stwierdzono, że sporządzane sprawozdania z działalności i stanu sanitarnego obiektów w zakresie higieny artykułów spożywczych oraz z wyników urzędowego badania zwierząt rzeźnych i mięsa, a także z realizacji państwowego nadzoru weterynaryjnego zawierały dane niezgodne ze stanem faktycznym, co powoduje, że sprawozdania zbiorcze są nierzetelne ( str. 22 - 23).
  1. Przepisy dotyczące nadzoru weterynaryjnego uregulowane ustawą “weterynaryjną” podlegają zmianom. Od 2000 r. zadania nadzoru weterynaryjnego zostały zmienione lub uzupełnione czterema nowelizacjami ustawy “weterynaryjnej”. Akty wykonawcze do ustawy “weterynaryjnej” utraciły moc i uchylenie ich nastąpiło z dniem 31 grudnia 2002 r. Nowe akty ukazują się systematycznie.

  2.  

     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     

    1. Do końca 2002 r. wydano 8 rozporządzeń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) spośród 13 wynikających z delegacji zawartych w rozdziale 5 - badanie zwierząt i mięsa (art. 26 – 33) ustawy “weterynaryjnej”, zmienionej ustawą z dnia 25 lipca 2001 r. (str. 42 – 43).

    2. Współpraca Inspekcji Weterynaryjnej z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej została uregulowana w znowelizowanej ustawie z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, a realizacja wniosku o doprowadzenie przez GIW do jednoznacznych zasad pełnienia nadzoru nad targowiskową sprzedażą mięsa przez Inspekcję Weterynaryjną stała się nieaktualna w świetle przywołanej ustawy, która rozdzieliła podział kompetencji w zakresie nadzoru nad jakością zdrowotną środków spożywczych i wykonywania urzędowej kontroli żywności pomiędzy organy Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej (str. 40 – 41).

  3. Wnioski NIK, dotyczące nadzoru sanitarnego ze strony Powiatowych Stacji Sanitarno – Epidemiologicznych (PSSE) nad warunkami sprzedaży żywności nie zostały w pełni uwzględnione przez Państwową Inspekcję Sanitarną.
Na terenie działania 1 z 2 skontrolowanych PSSE stwierdzono, że nadzór nad warunkami higieniczno-sanitarnymi placówek handlowych nie był dostateczny. Z powodu niewykorzystania prowadzonych przez urzędy miast i gmin wykazów placówek handlowych zajmujących się sprzedażą mięsa lub jego przetworów, ewidencja tych placówek w PSSE nie była aktualizowana, a nadzorem sanitarnym nie było objętych 17 sklepów spożywczych (str. 39).
  1. Wnioski pokontrolne NIK pod adresem powiatowych lekarzy weterynarii sformułowane po kontroli w 2000 r. w sprawie wykonywania zadań nadzoru weterynaryjnego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami nie zostały w pełni zrealizowane.
Spośród 5 skontrolowanych PIW stwierdzono, że:
  1. W wyniku kontroli stwierdzono uszczuplenia w dochodach w kwocie 21.365 zł, w tym na rzecz budżetu państwa 21.365 zł, wobec których NIK podjęła działania w celu ich odzyskania. PLWet. poinformował NIK, że kwota ta przekazana zostanie budżetowi państwa z przychodów środka specjalnego do dnia 31 grudnia 2003 r. gdyż jednorazowa spłata tej kwoty nie jest możliwa. (str. 33 i 48).
3. Wnioski

Sprawne i skuteczne nadzorowanie zadań w zakresie higieny produkcji oraz obrotu mięsem i jego przetworami jest jednym z najważniejszych zadań stojących obecnie przed Inspekcją Weterynaryjną. Wyniki kontroli w Powiatowych Inspektoratach Weterynarii wskazują na potrzebę usprawnienia wykonywanego przez nie nadzoru zapewniającego bezpieczeństwo sanitarne żywności. Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli należy:

  1. Przyspieszyć prace nad wydaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi pozostałych aktów wykonawczych do ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, zmienionej ustawą z dnia 25 lipca 2001 r.
  2. Główny Lekarz Weterynarii powinien:
  1. Prowadzić przez Wojewódzkie Inspektoraty Weterynarii w porozumieniu z zarządem województwa akcję informującą rolników o obowiązku i potrzebie badania zwierząt rzeźnych i mięsa.
  2. Zwiększyć ze strony Głównego Inspektora Sanitarnego nadzór nad PSSE w zakresie kontroli miejsc sprzedaży mięsa i jego przetworów.
II. CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA
  1. Charakterystyka stanu prawnego w zakresie kontrolowanej działalności

1.1. Podstawowe regulacje prawne w zakresie nadzoru weterynaryjnego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami zawarte są w ustawie z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej, zwanej dalej ustawą “weterynaryjną” oraz w ustawie z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia. Do dnia 23 września 2001 r. postępowanie ze środkami spożywczymi regulowała ustawa z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia.

1.2. Ustawa “weterynaryjna” określa m.in. zasady badania zwierząt rzeźnych i mięsa, wymagania weterynaryjne dotyczące produkcji towarów i obrotu nimi oraz organizację, zasady działania Inspekcji Weterynaryjnej (IW). Istotne zmiany w tej ustawie nastąpiły z dniem 13 lutego 2002 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko - weterynaryjnych, ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, zwanej dalej “ustawą z dnia 25 lipca 2001 r.”. Ustawa ta m.in. rozszerzyła wykaz podmiotów gospodarczych, których działalność wymaga spełnienia warunków weterynaryjnych o podmioty, zajmujące się zarobkowym przewozem zwierząt lub ich skupem i sprzedażą (art. 5 ustawy “weterynaryjnej”). Poszerzyła kompetencje powiatowych lekarzy weterynarii (PLWet.) w zakresie oceny warunków weterynaryjnych przedsiębiorców prowadzących działalność określoną w ustawie “weterynaryjnej” i wprowadziła obowiązek prowadzenia ich rejestru. Wprowadziła także nowe warunki badania, uboju i znakowania zwierząt rzeźnych (art. 26 – 29 ustawy “weterynaryjnej”).

W myśl ustawy “weterynaryjnej” podmioty podejmujące działalność lub zajmujące się m. in. zarobkowym przewozem zwierząt lub ich skupem i sprzedażą, są obowiązane zgłosić właściwemu PLWet. zamiar rozpoczęcia działalności w terminie co najmniej 30 dni przed jej rozpoczęciem, a po zaprzestaniu działalności zgłosić ten fakt PLWet. w terminie 7 dni. Prowadzenie ww. działalności wymaga spełnienia warunków lokalizacyjnych, techniczno – sanitarnych, technologicznych i organizacyjnych zabezpieczających przed zagrożeniem epizootycznym lub epidemicznym i zapewniających właściwą jakość zdrowotną towarów, zwanych dalej “warunkami weterynaryjnymi”. PLWet. prowadzi rejestr ww. podmiotów (art. 5 ust. 1 i 3). W razie stwierdzenia, że działalność ww. podmiotów jest prowadzona niezgodnie z warunkami weterynaryjnymi, PLWet. może wydać decyzję administracyjną nakazującą usunięcie uchybień lub wstrzymującą prowadzenie działalności do czasu ich usunięcia. Jeżeli podmiot nie stosuje się do zaleceń, PLWet. może zakazać, w drodze decyzji, dalszego prowadzenia działalności (art. 6 ust.1 i 3).

Podmioty podejmujące działalność lub zajmujące się ubojem zwierząt rzeźnych, rozbiorem i przetwórstwem mięsa, a także ich składowaniem i transportem są zobowiązane zapewnić warunki weterynaryjne, w tym wynikające z projektu technologicznego zakładu zaopiniowanego przez powiatowego lekarza weterynarii lub rzeczoznawcę uznanego przez Głównego Lekarza Weterynarii GLWet. Powinny również zgłosić zamiar rozpoczęcia działalności powiatowemu lekarzowi weterynarii co najmniej 60 dni przed jej rozpoczęciem, a po zaprzestanie działalności zgłosić ten fakt w terminie 7 dni. PLWet. po dokonaniu kontroli wydaje decyzję w sprawie dopuszczenia lub niedopuszczenia zakładu do prowadzenia produkcji, nadaje weterynaryjny numer kwalifikacyjny, a także kwalifikuje zakład do prowadzenia sprzedaży: na rynek Unii Europejskiej lub innych państw; na rynek krajowy; bezpośredniej. PLWet. prowadzi rejestr zakładów dopuszczonych do prowadzenia produkcji na obszarze jego właściwości (art. 31 ustawy “weterynaryjnej” zmieniony przez art. 2 “ustawy z dnia 25 lipca 2001 r.”). W razie stwierdzenia, że działalność ww. podmiotów prowadzona jest niezgodnie z “warunkami weterynaryjnymi”, PLWet., w zależności od zagrożenia zdrowia ludzi, zwierząt albo naruszenia przepisów o ochronie zwierząt, wydaje decyzję: nakazującą usunięcie uchybień, zakazującą produkcji, ograniczającą wielkość produkcji, ograniczającą obszar wprowadzania na rynek. Jeżeli kierujący zakładem nie stosuje się do zaleceń, PLWet. może cofnąć decyzję o dopuszczeniu zakładu do prowadzenia produkcji (art. 31b dodany przez art. 2 “ustawy z dnia 25 lipca 2001 r.”)

PLWet. organizuje i nadzoruje m. in. badania zwierząt rzeźnych i mięsa oraz środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego objęte obowiązkiem badania, a także ustala terenowe obwody badania i obwody badania dla poszczególnych rzeźni (art. 26 ustawy “weterynaryjnej”).

1.3. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia rozdzieliła podział kompetencji w zakresie nadzoru nad jakością zdrowotną środków spożywczych i wykonywania urzędowej kontroli żywności pomiędzy organy Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej (art. 40). Organy IW sprawują m. in. nadzór nad miejscami uboju zwierząt i rozbioru mięsa, zakładami przetwórstwa mięsa, wszystkimi ubocznymi artykułami ubojowymi, sprzedażą mięsa w handlu obwoźnym, sprzedażą bezpośrednią środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Wprowadzony został obowiązek przeprowadzania kontroli przez organy urzędowej kontroli żywności, w tym IW, bez wcześniejszego uprzedzenia kontrolowanego podmiotu o terminie i zakresie kontroli (art. 40 ust. 7). Ponadto organy IW - zgodnie z  art. 40 ust. 5, pkt. 10 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, (dodanym ustawą z dnia z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw)- pełnią nadzór nad systemem HACCP.

Nadzór nad przestrzeganiem ustawy oraz nad wykonywaniem urzędowej kontroli żywności w odniesieniu do środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego sprawuje minister właściwy do spraw rolnictwa, działając w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia (art. 40 ust. 2).

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, zwana dalej “ustawą o ochronie zwierząt”, reguluje m.in. postępowanie ze zwierzętami gospodarskimi. Dnia 27 września 2002 r. weszła w życie ustawa z dnia 6 czerwca 2002 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt, zgodnie z którą do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie, nie dłużej jednak niż przez okres 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie, zachowują moc dotychczasowe przepisy wykonawcze, jeżeli nie są z nią sprzeczne.

Zgodnie z art. 34 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt, w uboju domowym zwierzęta kopytne mogą być uśmiercane tylko po uprzednim ich pozbawieniu świadomości przez przyuczonego ubojowca.

W myśl §7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju, dopuszczalnych metod uśmiercania zwierząt stosownie do gatunku oraz organów uprawnionych do kontroli działalności osób, które zawodowo trudnią się ubojem zwierząt lub dokonują uboju w ramach działalności hodowlanej bądź gospodarczej, PLWet. jest organem uprawnionym do kontroli działalności osób, które zawodowo się trudnią ubojem zwierząt lub dokonują uboju w ramach działalności hodowlanej bądź gospodarczej.

Stosownie do art. 24 ust. 1 “ustawy o ochronie zwierząt” – transport zwierząt odbywa się środkami do tego celu przystosowanymi i jest prowadzony w odpowiednich warunkach. Decyzję w sprawie dopuszczenia środka transportu drogowego do użycia w transporcie zwierząt - od 27 września 2002 r. wydaje PLWet. (art. 24 ust. 4c “ustawy o ochronie zwierząt”).

1.5. Państwowa Inspekcja Sanitarna, została powołana ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej m. in. do sprawowania nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności, żywienia i przedmiotów użytku. Zgodnie z uprawnieniami określonymi w art. 23 – 27, państwowy inspektor sanitarny, w związku z wykonywaną kontrolą, ma m. in. prawo wstępu do zakładów pracy, obiektów handlowych, środków transportu, pobierania próbek do badań laboratoryjnych.

Wykaz podstawowych aktów prawnych stanowi załącznik Nr 2 do informacji.
 
2. Uwarunkowania ekonomiczno-organizacyjne dotyczące produkcji oraz obrotu mięsem i jego przetworami

Rynek mięsa czerwonego na skutek systematycznego spadku produkcji wołowiny w coraz większym stopniu sprowadza się do rynku wieprzowiny. Spożycie wieprzowiny obniżyło się z 38,7 kg w 2000 r. do 38,2 kg w 2001 r., tj. o 1,2%, a wołowiny zmalało odpowiednio z 7 kg do 5,5 kg, tj. o 21,4%. W I półroczu 2002 r. postępowało uprzemysłowienie ubojów trzody chlewnej. Nastąpił także wzrost produkcji przetworów mięsnych o ok. 2%. Wzrost ubojów przemysłowych dokonuje się przy równoczesnym obniżeniu ubojów lokalnych o ok. 2%. Rozpoczęła się więc restrukturyzacja części rzeźnianej sektora, prowadząca do koncentracji ubojów na cele handlowe. Poprawiła się rentowność przemysłu mięsnego – netto do 1,2%. Wciąż utrzymuje się niski poziom inwestowania, co zagraża planom dostosowania zakładów mięsnych do standardów UE. Nakłady inwestycyjne w przemyśle mięsnym obniżyły się z ok. 150 mln USD w latach 1997 – 1999 do 130 mln USD w 2001 r. Stan dostosowań przemysłu mięsnego do standardów UE jest jednak mały, a postęp w tej dziedzinie niewielki. Standardy te spełnia tylko 60 zakładów.

Zagrożenia dla branży mięsnej określone zostały w 2002 r. w piśmie “Gospodarka Mięsna” przez sekretarza generalnego Polskiego Związku Producentów, Eksporterów i Importerów Mięsa. Groźbę dalszego obniżenia konkurencyjności branży mięsnej zwiększają: głęboka dekoniunktura, niedostosowanie poważnej części przemysłu mięsnego do obowiązujących wymogów prawa, rozdrobnienie podmiotów, zwłaszcza ubojów zwierząt, brak należytych jego związków z rozdrobnionym rolnictwem i brak wspólnych rynków. Trzy największe zagrożenia dla sektora mięsnego spowodowane są archaiczną strukturą agrarną gospodarstw rolnych, brakiem systemu organizacji, rozwoju i skutecznej regulacji rynków rolnych, a także są skutkiem nieuczciwej konkurencji wynikającej z liberalnego traktowania jej przez organy nadzoru. Wg autora, struktura agrarna pośrednio hamuje procesy koncentracji ubojów zwierząt, gdzie rozdrobnienie jest równie archaiczne. Stwierdzono, że ogromna liczba powstałych w latach dziewięćdziesiątych ubojni i przetwórni (ponad 6.000) w dużej części nie spełnia wymagań higienicznych i weterynaryjno – sanitarnych obowiązującego prawa. W artykule wskazano, że wprawdzie w tej dziedzinie postępują procesy restrukturyzacyjne jednak nadal te ubojnie wprowadzają swoje produkty na rynek.

W okresie objętym kontrolą niekorzystnie kształtowały się uwarunkowania produkcyjno – rynkowe w chowie zwierząt gospodarskich stanowiących podstawowe gatunki zwierząt określonych jako rzeźne.

W czerwcu 2002 r. pogłowie bydła wynosiło 5.501,5 tys. sztuk, a owiec 332,5 tys. sztuk i spadło w porównaniu z analogicznym okresem 2001 r. odpowiednio o 232,8 tys. sztuk (4,1%) i o 10,9 tys. sztuk (3,2%).

W końcu lipca 2002 r. pogłowie trzody chlewnej wynosiło 18.707,4 tys. sztuk i w porównaniu z analogicznym okresem 2001 r. wzrosło o 1.601,8 tys. sztuk (9,4%). W strukturze pogłowia zmniejszył się udział tuczników.

W 2001 r. wyprodukowano 4.107,2 tys. ton żywca rzeźnego ogółem, tj. o 5,2 tys. ton mniej (o 0,1%) niż w 2000 r. W okresie tym wzrosła produkcja żywca drobiowego (o 19,2%), spadła natomiast produkcja żywca rzeźnego: wołowego (o 11,5%), cielęcego (o 1,9%) i wieprzowego (o 3,3%).

Około 40% rynku mięsa znajduje się w rękach zakładów nie spełniających warunków sanitarno – weterynaryjnych. Wg ekspertów, w okresie restrukturyzacji sektora i dostosowania do standardów UE może nastąpić wyraźna redukcja zdolności produkcyjnych. Ubój trzody chlewnej może spaść nawet o 30%, bydła – 45%, produkcja wędlin o 25%, a konserw o 55%.

Informacje przedsiębiorstw wskazują, że mimo wsparcia ich inwestycji kredytami preferencyjnymi i uruchomienia programu SAPARD jest prawdopodobne, że znacząca część firm z grupy B1 (zakłady mięsne bliskie dostosowania do norm unijnych, które deklarują, że osiągną wymagane standardy UE przed datą integracji) nie zdąży zrealizować przed integracją swoich programów inwestycyjnych. Oznacza to, że może się zwiększyć liczba zakładów ubiegających się o okresy przejściowe lub też szybszy będzie proces koncentracji działalności szczególnie ubojów, w zakładach, które osiągną wymagane standardy.
 
3. Istotne ustalenia kontroli

3.1. Obiekty objęte nadzorem weterynaryjnym i ich stan sanitarny

Liczba skontrolowanych przez Inspekcję Weterynaryjną ogółem obiektów w zakresie higieny artykułów pochodzenia zwierzęcego wyniosła w 2001 r. ogółem 41.171 obiektów, tj. 85,0 % liczby obiektów skontrolowanych w 1999 r. Odsetek obiektów o złym stanie sanitarnym zmalał z 14,2% w 1999 r. do 12,2% w 2001 r.

W 2001 r. objęto nadzorem weterynaryjnym i skontrolowano łącznie 6.455 rzeźni bydła owiec, kóz, świń i koni oraz zakładów rozbioru mięsa i przetwórni mięsa, tj. więcej o 23,0% od liczby skontrolowanych łącznie w 1999 r. zakładów mięsnych, rzeźni, punktów uboju i masarni. Odsetek obiektów o złym stanie sanitarnym w ww. sektorze mięsa czerwonego wzrósł z 27,8% w 1999 r. do 30,1% w 2001 r.

Produkcja w niedostatecznych warunkach sanitarno – higienicznych stwarza, ze względu na jakość wyprodukowanego w takich warunkach produktu, potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowia publicznego.

W latach 2000 – 2001 zwiększył się odsetek rzeźni bydła, owiec, kóz, świń i koni o złym stanie sanitarnym. W 2000 r. spośród 2.602 rzeźni skontrolowanych przez Inspekcję Weterynaryjną - 963 obiekty, tj. 37,0% uznano za obiekty o złym stanie sanitarnym, gdy w 2001 r. przy mniejszej liczbie skontrolowanych rzeźni (2.099), odsetek obiektów o złym stanie sanitarnym wzrósł do 42,4%. Spośród obiektów o złym stanie sanitarnym w 2001 r. w ok. 90% obiektach stwierdzono zły stan sanitarny w części technicznej, a ok. 3% obiektów korzystało z wody nie odpowiadającej warunkom jakim powinna odpowiadać woda na potrzeby gospodarcze. Ponadto w co piątym obiekcie brak było porządku i czystości.

Liczba decyzji administracyjnych w sprawie poprawy stanu sanitarnego rzeźni bydła owiec, kóz, świń i koni oraz zakładów rozbioru mięsa i przetwórni mięsa zmalała w latach 1999 – 2001 z 6.299 do 5.152, tj. o 18,2%. W okresie tym Inspekcja Weterynaryjna zwiększyła natomiast podejmowanie rygorystycznych decyzji przerwania produkcji lub unieruchomienia zakładu gdy nie przestrzegały one obowiązujących przepisów, przy czym liczba decyzji w sprawie przerwania produkcji i unieruchomienia zakładu wzrosła odpowiednio z 652 do 1.232, tj. o 88,9 %. Na przykład:

Liczba decyzji administracyjnych wydanych przez organy Inspekcji Weterynaryjnej w sprawie przerwania produkcji i unieruchomienia rzeźni wzrosła
ok. dwukrotnie - z 438 w 2000 r. do 852 w 2001 r.

Stwierdzono przypadki, że podmiot nie zastosował się do wydanych przez PLWet. decyzji, a organy Inspekcji Weterynaryjnej nie zawsze skutecznie i konsekwentnie egzekwowały poprawę warunków weterynaryjnych w podmiotach objętych nadzorem. Spośród 5 objętych kontrolą PIW, w 2 stwierdzono, że pomimo wydania decyzji nie wyegzekwowano poprawy stanu sanitarno – weterynaryjnego. Na przykład:

Uwagi NIK - sformułowane po kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami, przeprowadzonej w 2000 r. – że sporządzone przez GIW sprawozdania zbiorcze z działalności i stanu sanitarnego obiektów w zakresie higieny artykułów spożywczych (RGŻ-5) były nierzetelne, nie zostały zrealizowane. Stwierdzono sporządzanie przez 2 spośród 5 kontrolowanych PIW niezgodnych ze stanem faktycznym sprawozdań (·  RRW-5 z działalności i stanu sanitarnego obiektów w zakresie higieny artykułów spożywczych, ·RRW-6 z wyników urzędowego badania zwierząt rzeźnych, mięsa, drobiu, dziczyzny i królików, · RRW-3 z realizacji państwowego nadzoru weterynaryjnego), co powoduje, że odpowiednie sprawozdania w skali kraju są dalej niezgodne ze stanem faktycznym. Postępowanie takie było niezgodne z ustawą z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej i w ocenie NIK nierzetelne. Na przykład: 3.2. Nadzór weterynaryjny nad podmiotami prowadzącymi działalność w zakresie skupu zwierząt rzeźnych oraz produkcji i przetwórstwa mięsa

W 1999 r. GIW, poprzez wojewódzkich lekarzy weterynarii, zebrał informacje o nadzorowanych zakładach w branży mięsnej z podziałem na trzy kategorie: A, B1 i B2. Wyniki kontroli przeprowadzonej w 2000 r. wskazały na brak ścisłego przestrzegania przepisów dotyczących warunków weterynaryjnych w nadzorowanych zakładach, a głównie w zakładach B2 (135 zakładów, które wg ówczesnej kwalifikacji do końca 2002 r. wg stanu sanitarno – weterynaryjnego nie będą mogły spełnić wymagań UE). Było to skutkiem m.in. słabego nadzoru ze strony Inspekcji Weterynaryjnej oraz tolerancyjnego podejścia do tego rodzaju zakładów ze strony niektórych organów tej Inspekcji.

Zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej została w 2001 r. przygotowana przez GIW nowa kategoryzacja zakładów sektora mięsnego, wg której spośród 3.687 zakładów o rodzaju produkcji – mięso czerwone jedynie 60 zakładów spełniało normy unijne, a uprawnienia eksportowe do UE miało 43 zakłady (kategoria A), tj. zaledwie 1,2%. Pozostałe zakłady to:

Oznacza to, że co drugi zakład nie mając szans na osiągnięcie wymaganych standardów będzie musiał zaniechać dotychczas prowadzonej działalności.

Polskie stanowisko negocjacyjne zakłada możliwość skorzystania przez zakłady o strukturze przemysłowej z okresów przejściowych na dostosowanie. Według powyższej kategoryzacji są to zakłady, zarówno rozbioru jak i przetwórstwa o strukturze przemysłowej, zakwalifikowane do kategorii B2. Stanowią one jednak tylko ok. 7% ogółu zakładów.

Sposób monitorowania i egzekwowania przez organy Inspekcji Weterynaryjnej postępu prac dostosowawczych do zgodności z przepisami UE i Polski oraz częstotliwość przeprowadzania kontroli zostały określone przez GLWet. dopiero instrukcją z dnia 25 czerwca 2002 r.

Stwierdzono, że stopień zaawansowania prac dostosowawczych w zakładach wynosił od niepodejmowania w ogóle żadnych prac do 100% ich zrealizowania. Na przykład;

Spośród 5 skontrolowanych PIW w 1 stwierdzono niezgodne z zaleceniami GLWet. zakwalifikowanie zakładów. Uprawnienia do eksportu mięsa końskiego, wołowego, wieprzowego i baraniego oraz przetworów z tego mięsa posiadało (wg stanu na 5 września 2002 r.) 36 zakładów, przy czym uprawnienia w zakresie: rzeźni - 20 zakładów; rozbioru – 23 zakłady; przetwórstwa – 32 zakłady.

Z ogólnej liczby 2.022 rzeźni (mięsa czerwonego) w III kwartale 2002 r. 19 rze?ni zaliczonych zosta?o do kategorii A, 857 rze?ni do kategorii B1, 154 do kategorii B2, a 992 rze?ni, tj. 49,1% do kategorii C. Oznacza to, ?e ok. ? rze?ni w Polsce nie spe?nia wymogów UE i w razie niedostosowania się do nich zostanie zlikwidowana.

Liczba rzeźni bydła i trzody spełniających wymagania UE zmniejszyła się z 17 w 2001 r. do 16 w III kwartale 2002 r., a liczba rzeźni, które mają szansę zakończyć dostosowanie do końca 2003 r. zmalała w tym okresie z 1339 do 857 zakładów. Liczba rzeźni, które zostały zaliczone do kategorii C i są przewidziane do likwidacji wzrosła z 603 w 2001 r. do 987w III kwartale 2002 r., tj. o 63,7%.

Liczba zakładów objętych nadzorem weterynaryjnym w sektorze mięsa czerwonego zmniejszyła się z 4.139 zakładów w 1999 r. (3.991 w 2000 r.) do 3.687 w III kwartale 2002 r., tj. o 10,9%.

Liczba nadzorowanych przez Inspekcję Weterynaryjną miejsc gromadzenia zwierząt – spędów zwierząt rzeźnych zwiększyła się z 1.556 w 1999 r. do 2.064 w 2001 r., tj. o 32,6%, a liczba dokonanych kontroli odpowiednio z 4.042 do 5.622, tj. o 39,0%.

Na terenie działania 5 skontrolowanych PIW, nadzorem weterynaryjnym objęte były w 2000 r. 142 zakłady zajmujące się ubojem zwierząt, rozbiorem oraz przetwórstwem mięsa, w 2001 r. 147 zakłady, a w 2002 r. 133 zakłady. Stanowiło to ok. 3,5% ogólnej liczby tych zakładów w Polsce.

Liczba podmiotów faktycznie działających na terenie skontrolowanych PIW nie jest zgodna z prowadzonymi przez PIW rejestrami. Stwierdzono, że na terenie 4 spośród 5 kontrolowanych PIW, 21 podmiotów (tj. ok. 15% ujętych w rejestrach) prowadziło działalność w zakresie skupu zwierząt rzeźnych oraz produkcji i przetwórstwa mięsa bez nadzoru weterynaryjnego. Rejestry podmiotów nie były aktualizowane na bieżąco, co wynikało m. in. z braku wspólnego działania PIW i jednostek samorządu terytorialnego i w ocenie NIK było nierzetelne. Na przykład:

Nieobjęcie nadzorem weterynaryjnym wszystkich podmiotów prowadzących działalność w zakresie uboju i przetwórstwa mięsa poprzez nieuzgadnianie z właściwymi organami samorządowymi aktualnych informacji o tych podmiotach stwarza zagrożenie bezpieczeństwa żywności. Na przykład: Wyniki kontroli w zakresie realizacji nadzoru nad produkcją i i obrotem produktami drobiarskimi wskazują również na niewystarczający nadzór ze strony PIW nad jakością zdrowotną produktów pochodzenia drobiowego. Był on – zdaniem NIK spowodowany m.in. rozluźnioną dyscypliną wykonywania zadań nadzoru i kontroli ze strony pracowników tej Inspekcji. Spośród 14 skontrolowanych PIW w 1/3 ujawniono braki w rejestrze co do ilości nadzorowanych podmiotów oraz dokumentowania czynności nadzoru weterynaryjnego ze strony lekarzy weterynarii. Nierzetelne dokumentowanie czynności nadzoru weterynaryjnego stwierdzono w 4 skontrolowanych PIW, a w 2 PIW ujawniono przypadki nieprawidłowo przeprowadzonych pod względem formalnym kontroli nadzorowanych podmiotów.

Za nierzetelne należy uznać przypadki niewykorzystania w 2 skontrolowanych PIW możliwości nałożenia kar grzywny, wynikających z art. 51 ust. 2 pkt 5 ustawy “weterynaryjnej”, w stosunku do podmiotów, które – zajmując się działalnością podlegająca nadzorowi weterynaryjnemu – nie zawiadomiły w wymaganym terminie o zamiarze jej podjęcia lub zaprzestania. Na przykład:

Rejestry podmiotów zajmujących się skupem i transportem zwierząt oraz działalnością w zakresie produkcji mięsa i jego przetworów prowadzone były nierzetelnie w 2 PIW. W rejestrach nie zamieszczano informacji o rodzaju i zakresie prowadzonej działalności, przeprowadzonych kontrolach i wydanych decyzjach w stosunku do nadzorowanych podmiotów, co było niezgodne z postanowieniami ustawy “weterynaryjnej”. Wymóg prowadzenia rejestru podmiotów, zawierającego w szczególności: nazwę podmiotu, a w przypadku osoby fizycznej - imię i nazwisko, adres podmiotu, określenie rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, informacje dotyczące przeprowadzonych kontroli oraz wydanych decyzji został nałożony z dniem 13 lutego 2002 r. na powiatowego lekarza weterynarii, stosownie do przepisu art. 5 ust. 3d ustawy “weterynaryjnej”.

Stwierdzono, że w 2 PIW nadzór sprawowany nad skupem zwierząt był niewystarczający. Dopuszczano do skupu zwierząt bez świadectw miejsca pochodzenia i w nieodpowiednich warunkach. W ocenie NIK takie działania były nielegalne i nierzetelne oraz utrudniają postępowanie w przypadku podejrzenia choroby. Na przykład:

Na terenie 3 skontrolowanych PIW stwierdzono przypadki niewystarczającego nadzoru nad transportem zwierząt oraz nie objęcia nadzorem działalności podmiotów zajmującymi się transportem zwierząt. Na przykład: Przeprowadzona w 2002 r. przez NIK jak i przez b. Inspekcję Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych kontrola realizacji przepisów w zakresie ochrony zwierząt ze szczególnym uwzględnieniem transportu zwierząt wykazała, że żaden z 13 skontrolowanych punktów skupu i targowisk nie spełniał wszystkich wymogów określonych prawem, a ponad 30% nie posiadało dokumentacji potwierdzającej objęcie ich nadzorem weterynaryjnym. Spośród skontrolowanych 21 punktów skupu i 39 ubojni stwierdzono przypadki działań nielegalnych i nierzetelnych, polegających na: braku świadectw miejsca pochodzenia w 2 ubojniach, braku badań weterynaryjnych w 2 punktach skupu, braku znakowania zwierząt w 8 zakładach ubojowych i w 3 punktach skupu. 3.3. Organizacja badania zwierząt rzeźnych i mięsa przez powiatowego lekarza weterynarii Liczba osób zatrudnionych w Inspekcji Weterynaryjnej (bez GIW) zmniejszyła się z 4.609 w 1999 r. do 4456 w 2001 r., tj. o 3,3%, w tym lekarzy weterynarii odpowiednio z 2.003 do 1.945, tj. o 2,9%. Liczba lekarzy weterynarii zatrudnionych w PIW zmniejszyła się nieznacznie z 1.174 w 2000 r. do 1.168 w 2001 r., tj. o 0,5%. Znalazło to odzwierciedlenie w organizacji kontrolowanych PIW. Na przykład: Zwiększyła się liczba powiatowych inspektoratów weterynarii z 274 w 1999 r. do 297 w 2001 r., tj. o 8,4% oraz zespołów ds. higieny środków żywności pochodzenia zwierzęcego w rzeźni lub przetwórni z 75 w 1999 r. do 100 w 2001 r., tj. o 33,3%.

Liczba obwodów urzędowego badania mięsa w Polsce zmniejszyła się z 4.889 w 1999 r. do 4.454 w 2001 r., tj. o 8,9%.

Nadzór PLWet. nad lekarzami weterynarii wyznaczonymi do urzędowego badania zwierząt rzeźnych i mięsa oraz nadzór nad obwodami badania i obwodami badania dla poszczególnych rzeźni w 2 spośród 5 skontrolowanych PIW był niedostateczny. Nie przestrzegane było zalecenie GLWet., który realizując wniosek NIK, pismem z dnia 8 grudnia 2000 r. zobowiązał wojewódzkich lekarzy weterynarii do nałożenia na powiatowych lekarzy weterynarii obowiązku konfrontacji liczby zakupionych zwierząt do uboju z liczbą zwierząt poddanych ubojowi i wykazywanych w dziennikach urzędowego badania zwierząt i mięsa. W skontrolowanych obwodach
[w obecności kontrolera NIK] stwierdzono przypadek, że spośród 31 pozycji
w dzienniku badania przedubojowego prowadzonego w obwodzie badania dla Zakładu Mięsnego w S. zapisy w 6 pozycjach były różne od zapisów w dokumentacji zakładu,
a liczba przyjętych i dopuszczonych do uboju świń wg zapisów lekarzy weterynarii, różniła się w poszczególnych pozycjach od liczby świń wymienionej w dokumentacji zakładu od 2 do 6 sztuk. Również w firmie “J.” przy uboju usługowym w dzienniku badania poubojowego wpisywano jako właściciela zwierząt firmę, a nie posiadacza zwierzęcia i w dzienniku badania przedubojowego wykazano tylko liczbę zwierząt przyjętych, brak było natomiast wpisu liczby zwierząt dopuszczonych do uboju. Postępowanie takie było niezgodne z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu badania zwierząt rzeźnych (...), w myśl którego dziennik badania przedubojowego powinien zawierać m. in. liczbę zwierząt dopuszczonych w danym dniu do uboju oraz imię, nazwisko i adres zamieszkania albo nazwę i siedzibę posiadaczy tych zwierząt. Według dokumentacji Masarni Wytwórni Wędlin w K. L. w marcu 2002 r. spośród 5 skontrolowanych dostaw mięsa do produkcji wędlin wykorzystano 2 dostawy mięsa wieprzowego (530 kg) nie zaopatrzonego w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii. Zgodnie z art. 29 ustawy “weterynaryjnej”, mięso i jego przetwory przeznaczone do wprowadzenia na rynek powinny być zaopatrzone w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii. W związku z powyższym PLWet. przygotował decyzję zobowiązującą właściciela zakładu do wykorzystania do produkcji wędlin oraz wprowadzania na rynek mięsa zaopatrzonego w świadectwo zdrowia wystawiane przez urzędowego lekarza weterynarii.

Ustalono, że prowadzona przez wyznaczonych lekarzy weterynarii dokumentacja dotycząca nadzorowanej przez nich działalności zakładu była nierzetelna, a sam nadzór nie zawsze właściwy i skuteczny. Na przykład:

Stwierdzono, że ubój zwierząt w nadzorowanym przez PIW zakładzie odbywał się z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, w myśl których zwierzę kręgowe w ubojni może zostać uśmiercone tylko po uprzednim pozbawieniu świadomości przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Wyznaczenie lekarzy weterynarii do wykonywania badań zwierząt rzeźnych i mięsa dokonane było z naruszeniem przepisów ustawy “weterynaryjnej” w 2 spośród 5 skontrolowanych PIW, przy czym na terenie działania jednego PIW badania wykonywali nie upoważnieni do tego przez PLWet. lekarze weterynarii. Postępowanie takie było niezgodne z art. 44 ustawy “weterynaryjnej” - w myśl którego wyznaczenie lekarzy weterynarii do tych badań na czas określony, następuje w drodze decyzji i po zawarciu umowy określającej w szczególności sposób, zakres i miejsce wykonywania tych czynności, wysokość wynagrodzenia za ich wykonanie oraz termin płatności – i w ocenie NIK nielegalne. Na przykład: Kontrola organizacji badań wykonywanych przez wyznaczonych lekarzy weterynarii wykazała w 2 spośród 5 PIW naruszenie przepisów ustawy “weterynaryjnej” i wskazuje na niezrealizowanie wniosków pokontrolnych NIK. Przy wykonywaniu czynności lekarze dalej nie posiadali upoważnień i odznak identyfikacyjnych, a w jednym przypadku siedziba i obszar działania lekarza weterynarii nie był podany do publicznej wiadomości. Na przykład: W wyniku kontroli ujawniono, że PLWet. w Ostrołęce wyznaczył na terenie gminy Goworowo do nadzoru nad spędami i innymi miejscami gromadzenia zwierząt oraz do badania zwierząt w obrocie i wystawiania świadectw przydatności do spożycia lekarza weterynarii pana J.G., który pełniąc funkcję wójta gminy wykonał w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej usługi weterynaryjne za co otrzymał wynagrodzenie odpowiednio w II półroczu 2000 r. 2,2 tys. zł i w 2001 r. 12,6 tys. zł.
Z uzyskanych w Urzędzie Skarbowym w Ostrołęce informacji wynika, że J.G. nie figuruje w rejestrze podatników i płatników prowadzących działalność gospodarczą na terenie Urzędu. W myśl ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne wójtowie, w okresie pełnienia funkcji, nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością. W ocenie NIK, wykonywanie przez wójta gminy badania zwierząt rzeźnych i mięsa na terenie tej samej gminy narusza także art. 18 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, w myśli którego pracownik samorządowy nie może wykonywać zajęć, które mogłyby wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność.

Kontrola w PIW w Sokołowie Podlaskim wykazała, że opłaty za usługi dezynfekcyjne wykonywane przez pracownika PIW stanowiły źródło przychodów środka specjalnego o nazwie “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”. W ocenie NIK takie kwalifikowanie opłat było nielegalne i w konsekwencji w okresie od lipca do listopada 2000 r. spowodowało uszczuplenie dochodów budżetowych o 21.365,80 zł. Było to niezgodne z art. 45 ust. 2 ustawy “weterynaryjnej”, w myśl którego źródłem dochodów środka specjalnego są opłaty za czynności wykonywane przez osoby nie będące pracownikami Inspekcji Weterynaryjnej.

3.4. Nadzór Inspekcji Weterynaryjnej nad badaniem zwierząt rzeźnych i mięsa Badaniami weterynaryjnymi nie zostały objęte wszystkie zwierzęta rzeźne, a dotyczący tej sprawy wniosek NIK jest aktualny. Liczba zwierząt poddanych ubojowi (bydła, cieląt, trzody chlewnej i owiec) wg GUS zmniejszyła się z 26.946,55 tys. sztuk w 1999 r. do 23.966,9 tys. sztuk w 2001 r., tj. o 11,1 %, a liczba zwierząt rzeźnych poddanych badaniom przez Inspekcję Weterynaryjną zmalała z 21.435,7 tys. sztuk do 19.121,6 tys. sztuk, tj. o 10,8%. Odsetek zwierząt poddanych ubojowi, a nie zbadanych przez Inspekcję Weterynaryjną stanowił w 1999 r. i w 2001 r. ponad 20% i wyniósł w tych latach odpowiednio 5.510,8 tys. sztuk
i 4.845,3 tys. sztuk. Różnica pomiędzy liczbą zwierząt rzeźnych poddanych ubojowi (ubój zwierząt rzeźnych przy produkcji żywca rzeźnego - obejmującej skup zwierząt rzeźnych pomniejszony o zwierzęta wyselekcjonowane do dalszego chowu, sprzedaż targowiskową i ubój z przeznaczeniem na spożycie naturalne - oraz po uwzględnieniu eksportu zwierząt), a liczbą zwierząt zbadanych przez Inspekcję Weterynaryjną w 2001 r., w odniesieniu do: Tak znaczny odsetek zwierząt rzeźnych i mięsa wykorzystywany we własnym gospodarstwie bez obowiązkowego badania i nielegalnie wprowadzany do obrotu (co 5 sztuka trzody chlewnej i co 4 sztuka bydła łącznie z cielętami), stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa sanitarnego żywności oraz zwalczania chorób zakaźnych. Utrudnieniem jest również wzrost ceny badania tucznika poddawanego ubojowi w zagrodzie rolnika (ceny bieżące średnioroczne) z 9,70 zł w 1999 r. do 11,69 zł w 2001 r., tj. o 20,5%.

Nasilenie działań informacyjnych Inspekcji Weterynaryjnej w środowisku wiejskim o niebezpieczeństwie takiego postępowania (nieujawnione uboje dokonane na własny użytek w zagrodach posiadaczy zwierząt, również uboje w celu prowadzenia nielegalnego obrotu) – deklarowane przez Sekretarza Stanu w MRiRW w odpowiedzi na interpelację poselską – nie przyniosło oczekiwanych efektów. PLWet. nie zawsze w sposób wystarczający podejmowali działania w celu objęcia badaniem wszystkich zwierząt rzeźnych i upowszechnienia art. 34 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt, w myśl którego w uboju domowym zwierzęta kopytne mogą być uśmiercane tylko po uprzednim ich pozbawieniu świadomości przez przyuczonego ubojowca.

Wnioskowane przez NIK objęcie obowiązkowymi badaniami mięsa i narządów wszystkich zwierząt rzeźnych oraz łownych, a nie badania prób od świń i dzików wyłącznie na włośnie, nie było w 2 spośród 5 skontrolowanych PIW zrealizowane. Na przykład: Działania PLWet. w celu wyeliminowania nielegalnego obrotu mięsem były niewystarczające. PLWet., który zgodnie z ustawą “weterynaryjną” organizuje i nadzoruje badanie zwierząt rzeźnych i mięsa, nie wyjaśnił, czy ze względu na liczbę ubitych świń, mięso z tych świń nie zostało wprowadzone do obrotu. Brak takich działań był postępowaniem nierzetelnym Stwierdzono, że nadzór weterynaryjny nad obrotem mięsem nie zawsze jest wystarczający na wszystkich jego etapach, a decyzje wydawane przez lekarzy weterynarii niejednoznaczne. W efekcie w obrocie krajowym znajdowało się mięso, uznane przez PIW i ISiPAR za mięso o niewłaściwej jakości. Na przykład: Powyższe postępowanie organów Inspekcji Weterynaryjnej podważa ich wiarygodność. Do przerobu dopuszczono bowiem ćwierci wołowe, które uzyskały dwie różne oceny urzędowych lekarzy weterynarii co do stanu sanitarnego, i co do tożsamości których to przesyłek PLWet. w Sokołowie Podlaskim nie mógł jednoznacznie stwierdzić, że w dniu 3 i 21 października 2002 r. dostarczona została ta sama partia ćwierci wołowych.

Stan zdrowotny zwierząt rzeźnych (bydło, świnie, owce, kozy, konie) zbadanych przez Inspekcję Weterynaryjną wskazuje, że choroby lub zmiany chorobowe stwierdzono ogółem u 39,9% badanych zwierząt w 1999 r. i 36,3% w 2001 r. Za niezdatne lub o ograniczonej przydatności do spożycia uznano w tych latach ok. 0,4% badanych zwierząt rzeźnych.

Nieobjęcie badaniem poubojowym wszystkich zwierząt rzeźnych ma ujemny wpływ m.in. na przerwanie łańcucha epidemiologicznego w przypadkach stwierdzenia u zwierząt rzeźnych lub w mięsie i jego przetworach czynników chorobotwórczych.

3.5. Współpraca Inspekcji Weterynaryjnej z Państwową Inspekcją Sanitarną Ustalono, że GLWet. pismem z dnia 28 listopada 2001 r. skierowanym do wojewódzkich lekarzy weterynarii, polecił wstrzymanie się z podpisywaniem jakichkolwiek porozumień z organami Inspekcji Sanitarnej. Potrzeba zajęcia takiego stanowiska wyniknęła z faktu, ze zarówno ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, jak i ustawa “weterynaryjna” wyraźnie określają kompetencje Inspekcji Sanitarnej i Weterynaryjnej. GLWet. podał również, że porozumienie jest planowane na szczeblu centralnym. Porozumienie ramowe z dnia
29 października 2002 r. o współpracy Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej pomiędzy Głównym Inspektorem Sanitarnym a GLWet. stanowi, że Państwowi Wojewódzcy Inspektorzy Sanitarni i Wojewódzcy Lekarze Weterynarii sporządzą wzór jednolitego porozumienia dla Państwowych Powiatowych Inspektorów Sanitarnych i PLWet., w których ustalą zasady i sposób współpracy.

Wniosek NIK dotyczący współdziałania Inspekcji Weterynaryjnej i Sanitarnej jest realizowany. We wszystkich skontrolowanych PIW oraz 2 Powiatowych Stacjach Sanitarno – Epidemiologicznych nie wniesiono uwag do współpracy. Na przykład:

Liczba skontrolowanych przez Inspekcję Weterynaryjną miejsc sprzedaży mięsa na targowiskach wzrosła z 98 w 2000 r. do 337 w 2001 r. Realizacja wniosku NIK o doprowadzenie przez GIW do jednoznacznych zasad pełnienia nadzoru nad targowiskową sprzedażą mięsa przez Inspekcję Weterynaryjną stała się nieaktualna w świetle znowelizowanej ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, która w art. 40 ust. 5 nie przewiduje dla Inspekcji Weterynaryjnej nadzoru nad targowiskową sprzedażą mięsa, a jedynie nad sprzedażą mięsa w handlu obwoźnym. Na przykład: W 1 z 2 skontrolowanych Powiatowych Stacji Sanitarno - Epidemiologicznych ewidencja placówek handlowych zajmujących się sprzedażą mięsa lub jego przetworów nie była aktualizowana z powodu niewykorzystania prowadzonych przez urzędy miast i gmin wykazów tych placówek. W wyniku takiego postępowania nadzorem nie były objęte wszystkie sklepy. Na przykład: Na podstawie losowo wybranych z rejestru sklepów spożywczych stwierdzono, że
w II półroczu 2000 r. nadzorem sanitarnym nie było objętych 14 sklepów (28%) znajdujących się w ewidencji PSSE, a w 2001 r. 3 sklepy (6%).
3.6. Wykorzystanie uwag i wykonanie wniosków pokontrolnych NIK

Wnioski pokontrolne NIK z przeprowadzonej w 2000 r. kontroli wykonywania zadań nadzoru państwowego nad higieną produkcji oraz obrotem mięsem i jego przetworami nie były w pełni realizowane, a uwagi zawarte w opracowanej informacji również nie zostały w pełni wykorzystane.

Powiatowi lekarze weterynarii po kontroli przeprowadzonej przez NIK w 2000 r. podjęli działania w celu wykonania wniosków pokontrolnych, to jednak stwierdzono, że spośród 5 skontrolowanych PIW nie w pełni były realizowane wnioski w następujących sprawach:

Ponadto kontrola wykazała, że badaniami nie zostały objęte w Polsce wszystkie zwierzęta rzeźne, a dotyczący tej sprawy wniosek NIK jest aktualny.

Ustalono, że PLWet. w Sokołowie Podlaskim w celu wnioskowanego przez NIK w 2000 r. wyegzekwowania należnej kwoty wraz z odsetkami z tytułu dzierżawy trychinoskopów w dniu 12 grudnia 2000 r. wniósł do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew przeciwko wspólnikom spółki cywilnej “Salus” - Usługi Weterynaryjne. Sąd Okręgowy w Siedlcach 12 stycznia 2000 r. nakazał pozwanym wspólnikom Spółki zapłacić solidarnie powodowi Skarbowi Państwa – Inspekcji Weterynaryjnej PLWet. w Sokołowie Podlaskim kwotę 70.880,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kwotę 13.213,20 zł tytułem kosztów procesu. Następnie Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 10 września 2001 r. powództwo oddalił oraz zasądził od Skarbu Państwa - Inspekcji Weterynaryjnej PLWet. w Sokołowie Podlaskim na rzecz pozwanych 15.639,65 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że z literalnego brzmienia §10 ust. 3 umowy zawartej w dniu 16 października 1998 r. pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Państwową Inspekcję Weterynaryjną a spółką cywilną “Salus” niewątpliwie wynika, że Spółka zobowiązała się do płacenia czynszu z tytułu dzierżawy trychinoskopów w wysokości 5% uzyskanych opłat za wykonywane czynności. W ocenie Sądu dosłowna treść §10 ust. 3 umowy nie odpowiadała woli obu stron. Po wejściu w życie od stycznia 1999 r. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania za wykonywanie niektórych czynności przez lekarzy weterynarii i inne osoby wyznaczone przez organ Inspekcji Weterynaryjnej, zobowiązania spółki wzrosły do 9% opłat za badania. Z faktu wypaczenia woli stron i celu umowy, strony zdały sobie sprawę na początku 1999 r., stąd wynikały ustne uzgodnienia co do odprowadzenia przez spółkę 4% opłat, zamiast 9%. Jednakże z zawinionej przez obie strony niestaranności i opieszałości do wprowadzenia aneksu do umowy doszło dopiero w dniu 31 stycznia 2000 r. Wg Sądu, §10 ust. 3 umowy po wejściu w życie rozporządzenia z dnia 14 grudnia 1998 r. utracił moc, a zobowiązania spółki względem Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej zostały ograniczone do wysokości wskazanej w tym rozporządzeniu.

Wnioski NIK dotyczące uregulowania sprawy nadzoru prewencyjnego nad zakładami branży mięsnej i współpracy Inspekcji Weterynaryjnej z organami Inspekcji Sanitarnej zostały uregulowane w znowelizowanej ustawie z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, która rozdzieliła podział kompetencji w zakresie nadzoru nad zdrowotną środków spożywczych i wykonywania urzędowej kontroli żywności pomiędzy organy Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Weterynaryjnej.

Uwagi NIK po kontroli w 2000 r., że nadzór sanitarny ze strony Powiatowych Stacji Sanitarno - Epidemiologicznych był niewystarczający nad warunkami m.in. sprzedaży żywności (7 z 17 kontrolowanych PSSE nie przeprowadziło w tym zakresie żadnej kontroli) nie zostały uwzględnione w pełni przez Państwową Inspekcję Sanitarną. Na terenie działania 1 z 2 skontrolowanych PSSE nie wszystkie sklepy spożywcze były objęte nadzorem sanitarnym.

Kontrola przeprowadzona przez NIK w 2000 r. wykazała, że stosownie do potrzeb dostosowania aktualnej ustawy “weterynaryjnej” do stanu prawnego obowiązującego w UE, został opracowany (przez zespoły z jednostek Inspekcji Weterynaryjnej oraz z MRiRW, przy udziale ekspertów zewnętrznych) projekt przedmiotowej ustawy, który został przyjęty na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu
1 sierpnia 2000 r. Przepisy dotyczące nadzoru weterynaryjnego uregulowane ustawą “weterynaryjną” z dnia 24 kwietnia 1997 r. są ciągle zmieniane. Po zakończeniu kontroli NIK w 2000 r. zadania nadzoru weterynaryjnego zostały zmienione lub uzupełnione nowelizacjami ustawy “weterynaryjnej”:

GLWet. udzielając wyjaśnień uznał, że największą niedogodnością jest nadal niespójność “ustawy weterynaryjnej” w częściach dotyczących nałożenia na organy IW zadań z częścią ustalającą jej organizację, natomiast przedstawiciele UE kładli szczególny nacisk na kwestię niezależności Inspekcji Weterynaryjnej i jednoznaczności przy wskazaniu zależności służbowych wewnątrz Inspekcji. Kolejna nowelizacja ustawy “weterynaryjnej” została uchwalona przez Sejm RP 14 lutego 2003 r. i oczekuje na podpis Prezydenta RP.

Akty wykonawcze do ustawy “weterynaryjnej” tracą moc i uchylenie ich nastąpi z dniem 31 grudnia 2002 r. gdyż zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko – weterynaryjnych, ustawy
o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie, dotychczasowe przepisy wykonawcze zachowują moc nie dłużej niż do 31 grudnia 2002 r.

Do końca 2002 r. spośród 13 rozporządzeń - wg delegacji zawartych w rozdziale 5 - badanie zwierząt i mięsa (art. 26 – 33) ustawy “weterynaryjnej” - zostało wydanych 8 rozporządzeń MRiRW:

III. OPIS POSTĘPOWANIA KONTROLNEGO I DZIAŁANIA PODJĘTE PO ZAKOŃCZENIU KONTROLI 

Wszystkie protokoły kontroli zostały podpisane bez zastrzeżeń przez kierowników 7 skontrolowanych jednostek.

W 2 jednostkach z 7 objętych kontrolą zorganizowano narady śródkontrolne.

Wyniki kontroli przedstawiono w 7 wystąpieniach pokontrolnych skierowanych do kierowników jednostek kontrolowanych i w 1 wystąpieniu skierowanym do Urzędu Skarbowego. Wystąpienia zawierały 25 wniosków pokontrolnych, mających przede wszystkim na uwadze usunięcie stwierdzonych uchybień i nieprawidłowości. Do ocen, uwag i wniosków w nich zawartych kierownicy jednostek kontrolowanych nie zgłosili zastrzeżeń.

W związku z przeprowadzoną kontrolą - w trybie art. 29 pkt 2 lit. f ustawy o NIK - zasięgano informacji łącznie w 78 jednostkach, tj. w urzędach miast i gmin, urzędach skarbowych oraz w Stowarzyszeniu Rzeźników i Wędliniarzy Rzeczypospolitej Polskiej, a także u Głównego Lekarza Weterynarii. Informacje pobrano w sprawach dotyczących liczby podmiotów rejestrujących działalność w zakresie skupu, transportu i uboju zwierząt rzeźnych oraz w zakresie przetwórstwa i obrotu mięsem i jego przetworami, a także w sprawie klasyfikacji i dostosowania zakładów mięsnych do standardów UE.

Wnioski pokontrolne skierowane do powiatowych lekarzy weterynarii dotyczyły w szczególności:

Powiatowi lekarze weterynarii poinformowali NIK o podjętych działaniach na rzecz realizacji wniosków. Powiatowy Lekarz Weterynarii w Zgierzu poinformował, że: Powiatowy Lekarz Weterynarii w Sokołowie Podlaskim poinformował, że: Wnioski pokontrolne skierowane do dyrektorów powiatowych stacji sanitarno - epidemiologicznych dotyczyły uaktualnienia “rejestru zgłoszonych zezwoleń na działalność gospodarczą” i objęcia nadzorem sanitarnym wszystkich obiektów prowadzących sprzedaż mięsa lub jego przetworów.

W odpowiedzi dyrektorzy PSSE poinformowali, że:

W skierowanym do Urzędu Skarbowego w Ostrołęce wystąpieniu pokontrolnym przedstawione zostały ustalenia i uwagi po przeprowadzonej kontroli Miejskiego Inspektoratu Weterynarii w Ostrołęce odnośnie lekarza weterynarii, który pełniąc funkcję wójta gminy otrzymywał wynagrodzenie za świadczone usługi weterynaryjne. Zastępca Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrołęce poinformował, że wszczętym z dniem 9 maja 2002 r. postępowaniem podatkowym objęta została rzetelność deklarowanych podstaw opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 i 2001. O zakończeniu postępowania podatkowego Urząd Skarbowy zobowiązał się poinformować odrębnym pismem.

Z otrzymanych dotychczas informacji o sposobie wykorzystania przez kontrolowane jednostki ocen i uwag oraz wykonania wniosków pokontrolnych wynikało, że skontrolowane jednostki zrealizowały 24 spośród 25 wniosków pokontrolnych. W trakcie realizacji był 1 wniosek. Zwiększono nadzór nad terenowymi obwodami badania zwierząt rzeźnych i mięsa oraz obwodami dla poszczególnych rzeźni, nawiązano współpracę z urzędami miast i gmin, wyznaczono lekarzy weterynarii do badania zwierząt i mięsa. W trakcie uzupełniania są rejestry podmiotów podlegających nadzorowi weterynaryjnemu.

W wyniku przeprowadzonej kontroli ujawniono uszczuplenia w dochodach w kwocie 21.365,80 zł, w tym na rzecz budżetu państwa 21.365,80 zł. Uszczuplenie dochodów budżetowych spowodowało kwalifikowanie - z naruszeniem art. 45 ustawy “weterynaryjnej” - opłat za usługi dezynfekcyjne wykonywane przez pracownika PIW jako źródła przychodów środka specjalnego o nazwie “inspekcja higieny mięsa i zwierząt w obrocie”. W związku z tym w wystąpieniu pokontrolnym skierowano do PLWet. wniosek o uregulowanie sprawy kwot należnych budżetowi państwa z tytułu opłat za usługi dezynfekcyjne wykonywane przez pracownika PIW, a przekazywanych na przychody środka specjalnego. Pismem z dnia 17 stycznia 2003 r. PLWet. w Sokołowie Podlaskim poinformował NIK, że kwota 21.365,80 zł przekazana zostanie budżetowi państwa z przychodów środka specjalnego za rok 2003 do dnia 31 grudnia 2003 r. gdyż jednorazowa spłata tej kwoty nie jest praktycznie możliwa.

D y r e k t o r

Departamentu Środowiska, Rolnictwa

i Zagospodarowania Przestrzennego

Andrzej Głowacki

A k c e p t u j ę:

Wiceprezes

Najwyższej Izby Kontroli

Zbigniew Wesołowski



 
 
 
 
 
 
 

Z a t w i e r d z a m:

Prezes

Najwyższej Izby Kontroli

Mirosław Sekuła

Warszawa, dnia 18 marca 2003 r.



 
 
 
 
 
 
 
 

Załącznik nr 1

Wykaz skontrolowanych jednostek


  1. Miejski Inspektorat Weterynarii w Płocku
  2. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Mińsku Mazowieckim
  3. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Ostrołęce
  4. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Sokołowie Podlaskim
  5. Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Zgierzu
  6. Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w Mińsku Mazowieckim
  7. Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w Płocku
Załącznik nr 2

Wykaz podstawowych aktów prawnych

  1. Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 752, z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 123, poz. 1350, Nr 129,

  2. poz. 1438, z 2002 r. Nr 112, poz. 976).
  3. Ustawa z dnia 25 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko - weterynaryjnych, ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej oraz ustawy o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 129, poz. 1438, Dz. U. Nr 154, poz. 1790, z 2002 r. Nr 112, poz. 976).
  4. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy uboju zwierząt rzeźnych oraz rozbiorze i składowaniu mięsa (Dz. U. Nr 10, poz. 90, z 2001 r. Nr 22, poz. 257, Nr 133, poz. 1505).
  5. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu badania zwierząt rzeźnych, badania, oceny i znakowania mięsa, wykorzystania mięsa o ograniczonej przydatności do spożycia, mięsa niezdatnego do spożycia oraz prowadzenia dokumentacji z tym związanej (Dz. U. Nr 154, poz. 1011, z 2001 r. Nr 22, poz. 256, Nr 128, poz. 1434).
  6. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 września 2002 r. w sprawie badania zwierząt rzeźnych i mięsa tych zwierząt oraz mięsa zwierząt łownych (Dz. U. Nr 155, poz. 1296).
  7. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 września 2002 r. w sprawie sposobu uzdatniania mięsa warunkowo zdatnego do spożycia oraz postępowania z mięsem niezdatnym do spożycia (Dz. U. Nr 155, poz. 1295).
  8. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy przetwórstwie mięsa i składowaniu przetworów mięsnych (Dz. U. Nr 10, poz. 91, z 2001 r. Nr 133, poz. 1506).
  9. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 9 lipca 1998 r. w sprawie wysokości opłat za badania oraz inne czynności wykonywane przez Inspekcję Weterynaryjną (Dz. U. Nr 94, poz. 597, z 1999 r. Nr 5, poz. 37, z 2000 r. MP Nr 19, poz. 406, Nr 43, poz. 856).
  10. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 lutego 1999 r. w sprawie sposobu i wymaganych kwalifikacji do znakowania oraz wzorów znaków identyfikacyjnych, wzoru świadectwa miejsca pochodzenia i wzoru świadectwa zdrowia (Dz. U. Nr 13, poz. 120, Nr 88, poz. 988, z 2001 r. Nr 129,

  11. poz. 1438, z 2002 r. Nr 131, poz. 1114).
  12. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy organizowaniu lub urządzaniu targów, spędów i wystaw zwierząt oraz prowadzeniu schronisk dla zwierząt (Dz. U. Nr 9, poz. 84).
  13. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 stycznia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy prowadzeniu skupu i przetwórstwa mięsa zwierząt łownych oraz jego składowaniu (Dz. U. Nr 10, poz. 89).
  14. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 19 kwietnia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy zarobkowym przewozie zwierząt, niejadalnych surowców zwierzęcych i ich skupie (Dz. U. Nr 39, poz. 394, z 2001 r. Nr 22, poz. 253).
  15. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie zasad organizacji inspektoratów weterynarii (Dz. U. z 1999 r. Nr 1, poz. 3 i Nr 85, poz. 944).
  16. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 25 września 1998 r. w sprawie wzoru upoważnienia, jakie obowiązani są posiadać, i wzoru odznaki identyfikacyjnej, jaką obowiązani są nosić na widocznym miejscu, przy wykonywaniu czynności pracownicy inspektoratów weterynarii oraz lekarze weterynarii i inne osoby wyznaczone do wykonywania niektórych czynności (Dz. U. Nr 125, poz. 828).
  17. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania za wykonywanie niektórych czynności przez lekarzy weterynarii i inne osoby wyznaczone przez organ Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. Nr 156, poz. 1024).
  18. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 maja 2002 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy prowadzeniu składów celnych lub działalności w wolnych obszarach celnych i składach wolnocłowych w zakresie obrotu towarami podlegającymi weterynaryjnej kontroli celnej (Dz. U. Nr 57, poz. 524).
  19. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 24 marca 1999 r. w sprawie kwalifikacji osób wykonujących badanie zwierząt rzeźnych i mięsa (Dz. U. Nr 30, poz. 296).
  20. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 12 października 1999 r. w sprawie określenia rodzaju prób, zakresu badań i sposobu prowadzenia dokumentacji przy badaniach kontrolnych występowania zakażeń zwierząt oraz pozostałości chemicznych, biologicznych, leków i skażeń promieniotwórczych w tkankach zwierząt, mięsie, środkach spożywczych pochodzenia zwierzęcego i niejadalnych surowcach zwierzęcych (Dz. U. Nr 93,

  21. poz. 1080, z 2001 r. Nr 43, poz. 487, Nr 115, poz. 1231, z 2002 r. Nr 10, poz. 103).
  22. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 maja 2002 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych właściwych dla poszczególnych rodzajów i kierunków badań (Dz. U. Nr 67, poz. 616).
  23. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 63, poz. 634, Nr 128, poz. 1408, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145).
  24. Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575, ze zm.: Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668, Nr 117,

  25. poz. 756, z 1999 r. Nr 70, poz. 778, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 63, poz. 634, Nr 125, poz. 1367, Nr 128, poz. 1407, Nr 11, poz. 84, Nr 42, poz. 473, Nr 126, poz. 1382, Nr 128, poz. 1407, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 135, poz. 1145, Nr 37, poz. 329).
  26. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. Nr 111, poz. 724, Nr 88, poz. 554, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, z 2001 r. Nr 3, poz. 21, Nr 111, poz. 1194, z 2002 r. Nr 135, poz. 1141).
  27. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie kwalifikacji osób uprawnionych do zawodowego uboju, dopuszczalnych metod uśmiercania zwierząt stosownie do gatunku oraz organów uprawnionych do kontroli osób, które zawodowo trudnią się ubojem zwierząt lub dokonują uboju w ramach działalności hodowlanej bądź gospodarczej (Dz. U. Nr 47, poz. 469, z 2002 r. Nr 135, poz. 1141).
  28. Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439, z 1996 r. Nr 156, poz. 775, z 1997 r. Nr 121, poz. 769, Nr 88, poz. 554,

  29. z 1998 r. Nr 99, poz. 632, Nr 106, poz. 668, z 2001 r. Nr 100, poz. 1080).


 
 

Nadzór nad bezpieczeństwem żywności w 2003r.
Bezczynność i bezprawie kosztem zdrowia ludzi i środowiska









 
 

ZAGROŻENIA ZDROWIA ZE STRONY WĘDLIN


CHOROBA CREUTZFELDTA-JAKOBA


§
§
§
§
§
kto wytwarza lub sprzedaje produkt niebezpieczny, ten odpowiada
za ciężki uszczerbek na zdrowiu, inne naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, a także za doznaną krzywdę konsumenta.

Naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. 
Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien  wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany  stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego  zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do  pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły  widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do  naprawienia szkody odpowiedniej renty. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

§
§
§
§
§

 
M
C
K
alergie, zatrucia, zakażenia, urazy
dochodzenie przyczyn  w składzie: 
żywności, napojów, kosmetyków, leków i in. produktów,
w usługach oraz w otaczającym środowisku

PORADNIA 
MEDYCZNEGO CENTRUM KONSUMENTA
 

M
C
K


 

MEDYCZNE CENTRUM KONSUMENTA



STOWARZYSZENIE
  OCHRONY
     ZDROWIA
       KONSUMENTÓW
STOWARZYSZENIE OCHRONY ZDROWIA KONSUMENTÓW



Uwaga!

Zgodnie z  § 2. Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów 
z dnia 28 czerwca 2002 r. 
w sprawie szczegółowego zakresu działania 
Ministra Zdrowia
(Dz. U. Nr 93, poz. 833)
od 1. lipca 2002r. minister zdrowia koordynuje działania
w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa żywności.

Zgodnie z  § 2. Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów
z dnia 29 marca 2002 r.
w sprawie szczegółowego zakresu działania 
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
(Dz. U. Nr 32, poz. 305) 
 minister rolnictwa i rozwoju wsi 
wykonuje zadania w zakresie bezpieczeństwa żywności

Ten sam obowiązek mistra rolnictwa wynikał
z poprzedniej regulacji,
to jest z Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów
z dnia 20 października 2001 r.
w sprawie szczegółowego zakresu działania 
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
(Dz. U. Nr 122, poz. 1340) 



 
ZAGROŻENIA ZDROWIA W POLSCE
CZASOPISMO RUCHU OCHRONY ZDROWIA
AKTUALIZOWANA WERSJA ELEKTRONICZNA
"ZAGROŻENIA ZDROWIA W POLSCE"



 
 

3smoki



ALFABETYCZNY SPIS ZAWARTOŚCI
STRON INTERNETOWYCH DOMENY HALAT.PL
DOTYCZĄCYCH OCHRONY ZDROWIA