Woda to podstawowy warunek ludzkiej egzystencji. Najłatwiej przychodzi o tym się dowiedzieć, kiedy wody zabraknie. Z różnych przyczyn, czy to z powodu krótko- lub długotrwałej suszy, czy też w wyniku tak znaczącego pogorszenia się parametrów wody, że może ona zagrażać życiu i zdrowiu konsumentów jej samej lub też produktów wytworzonych z jej udziałem. Im mniej wody, tym mniejsze rozcieńczenie szkodliwych czynników biologicznych, chemicznych i fizycznych, w tym radioaktywnych. Jest zupełnie oczywiste, że im mniej wody, tym bardziej stężenie zanieczyszczeń pochodzenia przyrodniczego, komunalnego i przemysłowego osiąga poziomy przekraczające wydolność stacji uzdatniania wody. Każdy proces technologiczny ma przecież ściśle sprecyzowane warunki efektywności i jeżeli woda pobierania do uzdatnienia jest za brudna, nie można oczekiwać, że do wodociągów trafi woda spełniająca wymagania sanitarne. W celu ochrony zasobów wody, będących coraz cenniejszym skarbem każdego narodu, należy starannie zinwentaryzować i – tam gdzie to możliwe - wyeliminować wszystkie źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych. Jeśli tego się nie uczyni, pozostaje czekać na opłakane skutki własnych zaniedbań. 
Z uwagi na złożoność zagadnienia, daleko wykraczającą poza możliwość indywidualnej obserwacji, dla wykazania związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy skażeniem wody a utratą zdrowia i życia należy sięgnąć do wnioskowania epidemiologicznego.

W tym zakresie Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące jakości wody do picia, PIERWSZY DODATEK DO WYDANIA TRZECIEGO, Tom 1, Zalecenia, definiują referencyjny poziom ryzyka: „Opisy  “referencyjnego poziomu ryzyka” w odniesieniu do wody są zwykle wyrażane w terminach określonych następstw zdrowotnych – n. p. najwyższa częstość chorób biegunkowych lub zapadalności na raka lub maksymalna częstość zakażeń (ale niekoniecznie chorób) wywołanych określonym czynnikiem chorobotwórczym. Istnieje szereg związanych z wodą chorób o rozmaitej ciężkości, włącznie z ostrymi, opóźnionymi i przewlekłymi następstwami zarówno w postaci chorobowości jak i śmiertelności. Następstwa mogą być tak różnorodne jak problemy ujawniane po porodzie, rak, cholera, czerwonka, zakaźne zapalenie wątroby, robaki jelitowe, fluoroza szkieletu, dur brzuszny i zespół Guillain-Barré. Decyzje co do pogodzenia się z ryzykiem są bardzo skomplikowane i wymagają uwzględnienia rozmaitych wymiarów ryzyka. W dodatku do wymiarów „obiektywnych”, jak prawdopodobieństwo, ciężkość i długość trwania skutku, pojawiają się ważne wymiary środowiskowe, społeczne, kulturowe, ekonomiczne i polityczne, które odgrywają ważną rolę w podejmowaniu decyzji.

W tych procesach ważną rolę odgrywają negocjacje, a każda sytuacja może przynieść zupełnie wyjątkowe zakończenie. Niezależnie od złożoności decyzji co do ryzyka istnieje zapotrzebowanie na podstawowe definicje ryzyka dającego się znieść (ang. tolerable risk - ryzyko które jest akceptowane społecznie w określonym miejscu, czasie i sytuacji,  n.p. ze względu na duże koszty redukcji ryzyka) w celu opracowania Wytycznych dotyczących jakości wody do picia i jako punkt wyjścia dla podejmowania decyzji w określonych sytuacjach.
Referencyjny poziom ryzyka pozwala porównać ze sobą choroby związane z wodą i zapewnić jednolite podejście do postępowania z każdym zagrożeniem. Dla potrzeb obecnych Wytycznych referencyjny poziom ryzyka jest wykorzystany dla szerokiego zrównoważenia poziomów ochrony, na które można sobie pozwolić w przypadku toksycznych chemikaliów z jednej strony, a z drugiej - mikrobiologicznych czynników chorobotwórczych. W tym celu brane są pod uwagę tylko zdrowotne następstwa chorób wodnopochodnych. 
Referencyjny poziom ryzyka wynosi 10-6 lat skorygowanych niepełnosprawnością (DALY – Disability Adjusted Life Years - lata życia skorygowane niepełnosprawnością. Jest to wskaźnik lat życia przeżytych w niepełnosprawności i czasu straconego na skutek przedwczesnej śmierci) na osobę na rok, co jest odpowiednikiem w przybliżeniu nadmiernego ryzyka raka w skali całego życia 10-5 (t. j. 1 dodatkowy przypadek raka na 100 000 mieszkańców spożywających przez całe życie wodę pitną zawierającą substancje w stężeniu normowanym przez Wytyczne). Dla czynników chorobotwórczych wywołujących wodniste biegunki z niska śmiertelnością chorych (n. p. 1 na 100 000) referencyjny poziom ryzyka będzie odpowiednikiem 1/1000 corocznego ryzyka choroby dla pojedynczej osoby (około 1/10 w skali całego życia). 

Referencyjny poziom ryzyka może być adaptowany do miejscowych okoliczności na bazie podejścia polegającego na zbilansowaniu ryzyka i korzyści. W szczególności należy policzyć tę część obciążenia jakąś chorobą, którą prawdopodobnie można przypisać wodzie pitnej. Ustalenia priorytetów zdrowia publicznego powinny zwykle wskazać na te główne czynniki, które wpływają na sytuację i z którymi przede wszystkim trzeba się uporać, uwzględniając koszty i oddziaływanie potencjalnych interwencji. Tu jest także uzasadnienie leżące u podstaw stopniowego rozwoju i stosowania standardów. Użycie DALY dla ustalenia referencyjnego poziomu ryzyka jest podejściem nowym i rozwijającym się. Szczególnym wyzwaniem jest zdefiniowanie skutków dla zdrowia ludzi związanych z ekspozycją chemikaliów nieprogowych.”

Kto nie chce paść ofiarą negocjacji, w których nikt go nie pyta o zdanie, musi zaopatrzyć się w domowe urządzenie doczyszczania wody wodociągowej.

Należy jednoznacznie stwierdzić, że  informacja o jakości zdrowotnej wody jest konsumentom nadal  nieudostępniana.

Po siedmiu miesiącach kompromitującego braku regulacji produktu najbardziej masowego, a przy tym najbardziej niebezpiecznego, jakim jest woda z kranu, minister zdrowia w dniu 13. marca 2007r. podpisał rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Przepisy rozporządzenia dokonują wdrożenia przepisów dyrektywy 98/83/EC z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Według tej dyrektywy konsumenci powinni być dokładnie i w odpowiedni sposób informowani o jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, o wszelkich odstępstwach przyznanych przez Państwo Członkowskie i o wszelkich czynnościach zaradczych podjętych przez właściwe władze; ponadto powinno się rozważyć zarówno potrzeby Komisji w zakresie technicznym i statystycznym, jak prawa każdej jednostki do uzyskania odpowiednich informacji dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. W przypadku, gdy istnieje ryzyko, że woda objęta przepisami dyrektywy nie spełniałaby wartości parametrycznych, Państwa Członkowskie zapewniają, że zainteresowani konsumenci są należycie informowani i uzyskują poradę w odniesieniu do możliwych dodatkowych czynności zaradczych, jakie powinni podjąć. Niezależnie od tego czy wystąpi niepowodzenie w spełnieniu wartości parametrycznych, Państwa Członkowskie zapewniają, że zabroniona jest jakakolwiek dostawa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, która stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego bądź jej wykorzystanie jest ograniczone albo podejmowane są takie inne czynności niezbędne dla ochrony zdrowia ludzkiego. W takich przypadkach konsumenci są niezwłocznie o tym informowani oraz udzielane są im niezbędne porady. Państwa Członkowskie zapewniają, że w przypadku gdy czynności zaradcze są podejmowane, konsumenci są powiadamiani o nich z wyjątkiem przypadków, gdy właściwe władze uznają niezgodność z wartościami parametrycznymi za nieistotną. Państwa Członkowskie podejmują środki niezbędne w celu zapewnienia konsumentom dostępu do właściwej i aktualnej informacji w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia dnia 13 marca 2007r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi określa wymagania mikrobiologiczne, organoleptyczne, fizykochemiczne, oraz radiologiczne, które dotyczą wody pobieranej z urządzeń i instalacji wodociągowych, z indywidualnych ujęć wody zaopatrujących ponad 50 osób lub dostarczających więcej niż średnio 10 m szesc. wody na dobę, z indywidualnych ujęć wody, bez względu na ilość dostarczanej wody, jeżeli woda ta służy do działalności handlowej lub publicznej, z cystern lub zbiorników, ze zbiorników magazynujących wodę w środkach transportu lądowego, powietrznego lub wodnego oraz wprowadzanej do jednostkowych opakowań. Według zapisów paragrafu 20. konsumenci uzyskują informacje o jakości wody zgodnie z przepisami o dostępie do informacji publicznej. 

Informacja o jakości wody powinna zawierać: 
1) dane o przekroczeniach dopuszczalnych wartości parametrów jakości wody oraz związanych z nimi zagrożeniach zdrowotnych; 
2) dane o pogorszeniu jakości wody pod względem organoleptycznym; 
3) informacje o możliwości poprawy jakości wody przy użyciu środków dostępnych dla konsumentów; 
4) informacje o planowanych przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne przedsięwzięciach naprawczych i harmonogramach ich realizacji; 
5) zalecenia mające na celu minimalizację zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. 

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej głosi, iż każdemu przysługuje  prawo dostępu do informacji publicznej, a od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego,  uprawnienia do wglądu do dokumentów urzędowych oraz uprawnienie do niezwłocznego uzyskania informacji publicznej zawierającej aktualną wiedzę o sprawach publicznych. Udostępnianie informacji publicznych następuje w drodze ogłaszania informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, w Biuletynie Informacji Publicznej dostępnym poprzez stronę internetową  http://www.bip.gov.pl i pochodne. Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej, jest udostępniana na wniosek, przy czym ta informacja publiczna, która może być niezwłocznie udostępniona, jest udostępniana w formie ustnej lub pisemnej bez pisemnego wniosku. Informacja publiczna może być udostępniana w drodze wyłożenia lub wywieszenia w miejscach ogólnie dostępnych, a także przez zainstalowane w tych miejscach urządzenia umożliwiającego zapoznanie się z tą informacją. Podmiot udostępniający informację publiczną jest obowiązany zapewnić możliwość kopiowania informacji publicznej albo jej wydruk lub przesłania informacji publicznej albo przeniesienia jej na odpowiedni, powszechnie stosowany nośnik informacji. Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się.

Dostęp do informacji publicznej jest bezpłatny, ale jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. Podmiot ten w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku powiadomi wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek.

Odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. Do tych decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni, a uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji.

dr Zbigniew Hałat, lekarz specjalista epidemiolog
Prezes Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Konsumentów
http://www.halat.pl/stowarzyszenie.html

PRAWO CO DNIA
PRAWO ADMINISTRACYJNE 

Stare przepisy o jakości wody pitnej straciły ważność, nowe będą dopiero pod koniec września. Inspektorzy sanitarni nie mają więc podstawy do nakładania kar za złą wodę.

Rozporządzenie, na którego podstawie egzekwowano właściwą jakość wody, przestało obowiązywać. - Od kilku dni nie mogę uzyskać informacji w Ministerstwie Zdrowia i inspekcji sanitarnej, na podstawie jakich przepisów mam sprawdzać jakość wody pitnej - mówi zaniepokojony Adam Wdowicki, dyrektor ds. produkcji i eksploatacji w Regionalnych Wodociągach i Kanalizacji sp. z. o.o. w Białogardzie. 

Zmieniły się przepisy 
Rok temu weszła w życie nowelizacja ustawy o zapatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (art. 5). Przewidywała ona m.in. nowe rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Stare przepisy miały pozostać ważne do czasu wejścia w życie nowych, ale maksymalnie przez rok. Termin minął 16 sierpnia br. 

Są regulaminy i umowy 
- Całe szczęście, że nie tylko rozporządzenie ministra określa, jaką jakość powinna mieć woda pitna, ale i regulaminy dotyczące dostarczania wody i umowy zawierane z jej odbiorcami - mówi Maria Bakalarczyk, główny specjalista ds. ekonomicznych Izby Gospodarczej Wodociągi Polskie w Bydgoszczy. - Na ich podstawie mamy obowiązek - dodaje - dostarczać wodę o określonej jakości. Nasi klienci nie powinni się więc niepokoić, że z ich kranów będzie leciała woda zagrażająca zdrowiu. Innego zdania jest Adam Wdowicki. Brak przepisów nie będzie miał większych konsekwencji tylko wówczas, gdy chodzi o skład chemiczny wody. 

- Nic nam nie grozi - wyjaśnił - gdy w wodzie jest więcej żelaza. Istnieje natomiast zagrożenie bakteriologiczne. Wodą przenoszą się m.in. drobnoustroje wywołujące choroby. Brak przepisów oznacza zaś, że inspektorzy sanitarni nie mają podstawy prawnej do ingerencji. 

Nie mogą więc żądać poprawy jakości wody, a potem karać. To - jego zdaniem - jest niedopuszczalne. Był rok na przygotowanie przepisów, a to niemało. 

Poczekamy do końca września 

Ministerstwo Zdrowia odsyła do Głównego Inspektoratu Sanitarnego. 

- Pracujemy nad nowymi przepisami, będą gotowe pod koniec września - uspokaja Rafał Rogala, zastępca dyrektora Departamentu Organizacyjno-Prawnego w GIS. Przekonuje, że do tego czasu inspektorzy, którzy stwierdzą, że jakość wody odbiega od przyjętych norm, będą mogli wydawać decyzje administracyjne w tej sprawie na podstawie dwóch przepisów: art. 12 ust 1 ustawy o zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 27 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. 

Projekt rozporządzenia był gotowy już na początku tego roku. Powstał jednak problem z implementacją dyrektywy 98/83/EC w sprawie jakości wody. Porusza ona kwestie obce naszemu prawu. Zastanawialiśmy się więc, jak ją wdrożyć do polskiego prawa. Mówi np. o kontroli przez inspekcje instalacji wodociągowej w lokalach w budynkach wielomieszkaniowych oraz o jakości wody dostarczanej w cysternach i kontenerach np. w razie awarii wodociągu. Polska ustawa obie te kwestie reguluje bardzo ogólnikowo, nie dając jednocześnie upoważnienia ministrowi zdrowia do sprecyzowania tych wymagań w rozporządzeniu. Początkowo chcieliśmy znowelizować ustawę o zbiorowym zaopatrzeniu, ale nie udało się. 

RENATA KRUPA-DĄBROWSKA
Podyskutuj o tym artykule z autorem: e-mail: r.krupa@rp.pl

--------------------------------------------------------------------------------

Co sprawdza się w wodzie 
Kontrolując jakość wody, powinno się badać kilkadziesiąt składników, ale najważniejsze dotyczą dwóch grup: 

> fizykochemicznych np. zawartość żelaza, manganu, 

> mikrobiologicznych np. zwartość bakterii Coli. 

Przypadki zanieczyszczenia wody wciąż się zdarzają. Na stronie internetowej GIS można znaleźć informację o nich. We wsi Żmudź woda zawierała azotany. Dopuszczalne wskaźniki zostały przekroczone tam przeszło dwukrotnie. Woda nie nadawała się do picia. 

Z kolei w domach mieszkańców Proszkowic płynęła woda, w której wykryto bakterie Clostridia. Z powodu bakterii Coli nie było wody na początku tego roku w Ożarowie Mazowieckim. 

W takich sytuacjach władze samorządowe muszą dostarczać wodę mieszkańcom swoich gmin np. w beczkowozach. 
 

Art. 27.1. W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. 
2. Jeżeli naruszenie wymagań, o których mowa w ust. 1, spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, państwowy inspektor sanitarny nakazuje unieruchomienie zakładu pracy lub jego części (stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia), zamknięcie obiektu użyteczności publicznej, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, wycofanie z obrotu środka spożywczego, przedmiotu użytku, materiału i wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań; decyzje w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. 
3. Z powodów i w trybie określonych w ust. 2, państwowy inspektor sanitarny nakazuje likwidację hodowli lub chowu zwierząt. 

1. wydrukować obydwie strony poniższego formularza (w rozmiarze niepomniejszonym).

2. zgłosić się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (Higiena Komunalna Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej) i poprosić o wpisanie w pola zacienione tabeli formularza dat poboru próbek i wyników analiz wody z  kranu u jej odbiorcy zlokalizowanego najbliżej naszego kranu, o ile woda ta nie różni się istotnie od naszej.

3. jeśli inspektor sanitarny nie dysponuje wynikami potwierdzającymi fakt prawny, że woda z kranu nie zagraża naszemu zdrowiu, wnioskować o pobranie próbki wody z naszego kranu i przeprowadzenie badań w pełnym zakresie, a następnie poprosić o wpisanie w pola zacienione tabeli formularza dat poboru próbek i wyników analiz wody z naszego kranu.

4. jeśli inspektor sanitarny odrzuca nasz wniosek o pobranie próbki wody z naszego kranu i przeprowadzenie badań w pełnym zakresie, złożyć zażalenie u jego bezpośredniego przełożonego, tj. u Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, a wobec uzyskania niezadowalającej odpowiedzi - u Głównego Inspektora Sanitarnego, który jako centralny organ administracji rządowej kieruje Państwową Inspekcją Sanitarną i odpowiada za wykonanie jej ustawowych obowiązków.

4. sierpnia 2005r. wszedł w życie Protokół Woda a Zdrowie będący dorobkiem Trzeciej Ministerialnej Konferencji ws Zdrowia Środowiskowego w Londynie w 1999. Ratyfikując protokół, władze państwowe (m. in. Czech, Litwy, Ukrainy i Węgier) zobowiązały się zapewnić ludności wystarczające zaopatrzenie w bezpieczną wodę do picia. Polska protokołu nie ratyfikowała, choć podczas londyńskiej konferencji ministrów należała do jego sygnatariuszy, a woda w naszym kraju stanowi problem narastający i - jak  wiele innych - ze stratą dla zdrowia narodu lekceważony przez władze.

Według grupy Yale Center for Environmental Law and Policy, która dostarczyła na Światowe Forum Gospodarcze 2005 trzeci raport z prac nad Wskaźnikiem Zrównoważonego Rozwoju (Environmental Sustainability Index, ESI) Polska zajęła 102. pozycję  na 146 krajów sklasyfikowanych (w 2002 była to pozycja 87, w 2001 - 58). W 2002r. w zakresie oceny porównawczej systemów ekologicznych Polska zajęła dopiero 114. miejsce. Na kompromitująco niskie notowanie Polski w tym komponencie miała decydujący wpływ zbyt mała ilość słodkiej wody przypadająca na jednego mieszkańca. W rankingu roku 2005 średnia długoterminowa na poziomie 1 750 m3/mieszkańca Polski stawia nasz kraj na przedostatnim miejscu w Europie (ostatnie przypada Armenii – 1 450 m3/mieszkańca). W tym zakresie Polska zajmuje 126 pozycję na 146 wszystkich krajów świata sklasyfikowanych w 2005r. Podobnie ostatni World Water Assessment Report Organizacji Narodów Zjednoczonych stawia Polskę na 142 pozycji wśród 182 regionów świata sklasyfikowanych pod względem liczby metrów sześciennych odnawialnych zasobów wodnych przypadających w ciągu roku na jednego mieszkańca.
Prawidłowa gospodarka zasobami wodnymi poprzez tworzenie i utrzymywanie zbiorników retencyjnych, mokradeł i rozlewisk mogłaby nie tylko poprawić tak dramatycznie niską dostępność słodkiej wody, ale też uchronić wiele rejonów kraju przed klęską suszy, bądź nawracających powodzi, zalań i podtopień z ich trwałymi następstwami dla zdrowia publicznego w postaci narażenia mieszkańców uszkodzonych przez wodę budynków na alergenne i kancerogenne produkty pleśni. 

Region Europejski Światowej Organizacji Zdrowia poza Europą w granicach geograficznych obejmuje całą Federację Rosyjską aż po Pacyfik, Ukrainę, Kazachstan, byłe sowieckie republiki Azji Środkowej oraz Turcję i Izrael. Na tym obszarze mieszka 877 mln ludzi, z czego 5% nie ma dostępu do bezpiecznej wody do picia. W Polsce 2002 roku wśród samych odbiorców wody wodociągowej odsetek ten był dwukrotnie wyższy – niemal 10%, t.j. 3 762 tys. konsumentów kupowało wodę nie odpowiadającą wymaganiom. W roku następnym odsetek wszystkich wodociągów nieskontrolowanych lub dostarczających wodę nie odpowiadającą wymaganiom wśród objętych ewidencją stacji san-epid sięgnął 26%. Jednak wbrew prawu konsumenci nie otrzymują bieżącej informacji o jakości kupowanej wody i tym samym nie mogą podejmować stosownych decyzji  w sprawie własnego zdrowia. Zgodnie z ustawą z dnia 7. czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest obowiązany do regularnego informowania mieszkańców o jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi; zaś zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 19. listopada 2002 r. w sprawie wymagań dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej informują konsumentów o jakości wody w sposób ogólnie przyjęty na danym terenie. 

Podczas ogólnopolskiej wielodyscyplinarnej konferencji stu specjalistów WODA ZDROWA I BEZPIECZNA IV (aglomeracja śląska, 30. listopada, 2000r.) ujawniono wystąpienie Izby Gospodarczej "Wodociągi Polskie" do władz RP w sprawie wstrzymania kontroli jakości wody przez organy Inspekcji Sanitarnej.

Sprzedawcy wody wodociągowej uznają obowiązujące w Polsce normy jakości wody zdrowotnej wody do picia za "nieżyciowe" i "gospodarczo szkodliwe dla kraju" oraz  domagają się długiego okresu dostosowawczego dla takich parametrów,  jak zawartość żelaza, manganu, mętność i barwa.

Jak wiadomo, zawartość żelaza, manganu, mętność i barwa to parametry o charakterze orientacyjnym - nie mające większego znaczenia dla zdrowia człowieka. Tymczasem do chwili obecnej Inspekcja Sanitarna  - też terenie Śląska - nie kontroluje  wielu parametrów wymaganych prawem obowiązującym od 1990r., w tym benzenu, zaliczonego przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem do kategorii czynników rakotwóczych dla człowieka (Grupa 1).

Obowiązujące od 18. października 2000r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia sprowadziło stężenie dozwolone benzenu z dotychczasowego poziomu  10 ppm do 1 ppm. Podyktowane żądaniami lekarzy epidemiologów i wymogami Unii Europejskiej dziesięciokrotne zaostrzenie  normy na benzen nie jest egzekwowane przez organy Inspekcji Sanitarnej. Inspekcja Sanitarna nie kontroluje bardzo wielu innych chemicznych i fizycznych parametrów wody do picia, w tym szeregu czynników rakotwórczych

W dniu 18. kwietnia 2002r.  w sprawozdaniu "TELEEXPRESu" TVP1 z  konferensji prasowej dotyczącej "Informacji o wynikach kontroli zaopatrzenia w wodę ludności aglomeracji miejskich" podano, że "Najwyższa Izba Kontroli uspokaja - o zdrowie nie musimy się obawiać. Woda może nie jest najsmaczniejsza, ale pić ją możemy spokojnie".

W tym samym dniu w INFORMACJACH PT POLSAT  ukazała się pracownica Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, aby oświadczyć "Ja czasami piję wodę z kranu".

Powyższe cytaty bardziej kompromitują nasz kraj niż stan zaopatrzenia ludzi w wodę. Błędne wypowiedzi funkcjonariuszy państwowych wypełniają poza tym warunki zaistnienia ściganego z urzędu przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu, którego sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Poszczególne substancje, zwłaszcza organiczne, w wodzie do picia występują na bardzo niskich poziomach, wymagających wyjątkowej staranności i kosztownego sprzętu przy pobieraniu próbek, ich transporcie i analizie laboratoryjnej. Koszt wiarygodnych badań jest bardzo wysoki, a badania nie w pełni wiarygodne nie są warte papieru, na którym zapisano ich  wynik, choć – jak wykazuje praktyka –  płacimy za nie dużo i jako podatnicy i jako klienci. Za niedopuszczalne należy uznać posługiwanie się przez przedsiębiorców sprzedających wodę wodociągową, butelkowaną i domowe filtry wskaźnikami orientacyjnymi zanieczyszczeń w miejsce określonych prawem parametrów chemicznych i fizycznych. Wobec polityki paraliżowania i anemizacji służby sanitarno-epidemiologicznej również inspektorzy sanitarni zmuszani są do zastępowania wyników obiektywnych wyników badań swoimi supozycjami. W odniesieniu do lekarzy medycyny wymiar etyczny i - w moim przekonaniu - także prawny takiego postępowania znajduje analogię w  orzekaniu o stanie zdrowia bez uprzedniego zbadania pacjenta.

Czy woda z kranów nadaje się do picia?

(WROCŁAW) Trucizna. Możliwe, że każdy z nas zażywa jej kilka razy dziennie. Pijąc kawę, herbatę, sok czy zażywając leki. Jak to możliwe? Woda w kranie nie nadaje się do picia.

Tak twierdzi dr Zbigniew Hałat, prezes Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Konsumentów. Były Główny Inspektor Sanitarny kraju. Ma na to dowód. Pismo Izby Gospodarczej "Wodociągi Polskie" (do której należy także wrocławskie MPWiK) do minister zdrowia.

Izba Gospodarcza "Wodociągi Polskie" - czytamy w nim - wnosi o wstrzymanie kontroli organów inspekcji sanitarnej pod kątem egzekwowania kwestionowanych przez nas parametrów".

"Izba gospodarcza z całą stanowczością stwierdza, że omawiane rozporządzenie ministra zdrowia nie przewiduje okresu dostosowawczego  takich parametrów jak zawartość żelaza, manganu czy mętności i barwy, których uzyskanie w ciągu 14 dni (okres wprowadzenia rozporządzenia) jest nierealne. Ponadto stosowanie norm ostrzejszych niż wynika to z dyrektyw UE i WHO, jest gospodarczo szkodliwe dla kraju".

- Widać wyraźnie - komentuje pismo Zbigniew Hałat. - Woda, którą nam sprzedają jest niezdatna do picia.

Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 4 wrzesnia 2000 roku zaostrzyło warunki, jakie powinna spełniać woda zdatna do picia.

- Zdaniem wielu fachowców zaostrzono takie normy, które nie wpływają w sposób zasadniczy na zdrowie spożywających naszą wodę - mówi Joanna Stasiewicz, rzecznik MPWiK.

We Wrocławiu woda będzie spełniała większość norm unijnych w 2003-04 roku. Koszty dostosowania wody do norm Unii Europejskiej szacuje się na 60 miliardów. Największym problemem są rury, którymi płynie woda. We Wrocławiu w większości cementowo-azbestowe. Azbest jest kancerogenem, czyli substancją rakotwórczą.

Co na to sanepid?

Jeśli chodzi o żelazo lub magnez to rzeczywiście ich poziom tylko sporadycznie przekracza normy - mówi mgr Wiesława Iwaszków z sanepidu.

- A rozporządzenia są rzeczywiście wyśrubowane - W dodatku wprowadzono je z dnia na dzień.

- Mówimy o ludzkim życiu, nie możemy iść na żadne kompromisy - twierdzi dr Zbigniew Hałat.  - Żyjemy na tym ziemskim padole tylko ok. 70 lat i od zdrowia nie mogą być ważniejsze żadne okresy przejściowe,  czy pieniądze.

(MJG)

Sanepid i MPWiK nie zgadzają się z zarzutem, że pijemy truciznę

- Woda z płynąca z kranów zagraża zdrowiu ludzi - twierdzi Zbigniew Hałat, lekarz epidemiolog i prezes Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Konsumentów, który "kranówkę" nazwał trucizną.

- To stwierdzenie nie jest oparte na faktach i sieje nieuzasadnioną panikę - tak komentuje rewelacje Witold Sumisławski, prezes Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji.

Dopóki ktoś mnie nie przekona, że woda jest zgodna z normami wprowadzonymi wrześniu ubiegłego roku, to mam prawo tak twierdzić i mam również obowiązek informowania ludzi o zagrożeniu  - uważa Zbigniew Hałat. - Woda nie może być zdrowa, skoro jest zły surowiec i zły stan wodociągów. Zawiera również rakotwórcze substancje.
- Jeśli pan Hałat lubi mówić o rakotwórczych substancjach, to niech zajmie się szynką peklowaną. Przez 70 lat codziennie musielibyśmy pić wodę wodociągową z dopuszczalną zawartością trójhalometanów substancji uchodzących za rakotwórcze, aby spożyć ich tyle, ile zawiera 10 deko peklowanej szynki. A we wrocławskiej wodzie ich nie ma wcale; albo występują w śladowych ilościach - podsumowuje zarzuty Witold Sumisławski. - wrocławska woda spełnia bardzo wyśrubowane normy.

Przestrzegania normy jakości wody nadzoruje Wojewódzki Inspektor Sanitarny i inspektorzy powiatowi.
- We Wrocławiu mamy wodę zgodną ze standardami europejskimi. Odstępstwa od normy zdarzają się sporadycznie i mają zasięg lokalny. Przeważnie są związane z awarią sieci wodociągowej - mówi Jerzy Wrona z Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej. Wrocławską wodę pobieraną z 30 punktów w mieście bada miejski Sanepid.- Nie należy wpadać w zachwyt, ale nie ma też powodów do obaw. Wrocławska woda spełnia obowiązujące obecnie rygorystyczne kryteria. Zastrzeżenia mieszkańców może jedynie budzić smak wody i jej cechy zewnętrzne. Zdarza się, że wtórnie się ona zanieczyści w instalacji wodociągowej mówi Wiesława Iwanków z Miejskiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. - Niekiedy zdarzają się przekroczenia normy zawartości żelaza i manganu. Jednak dopuszczalna zawartość jest tak niska, że nawet. gdy zostanie przekroczona, to żelaza i tak jest mało w wodzie. Nie ma więc bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia. Źle na jakość wody wpływa stan wodociągów, z których część liczy sobie ponad sto lat. Wśród 1700 kilometrów rur kilka kilometrów stanowią rury cementowo-azbestowe. Azbest ma działanie rakotwórcze, ale jak potwierdziły badania, w wodzie nie ma azbestu. Nie przenika on do wody i nie zagraża zdrowiu konsumentów.

Bartosz Chochołowski

NASZA SONDA

Sylwia Łuc, wychowuje dziecko:
Woda jest straszna. Nie nadaje się do picia ani do kąpania. Jest chlorowana, gorsza niż z basenu. Jeśli ktoś przyjezdny pierwszy raz się kąpie, to ma uczulenie na naszą wodę Jest też niezdatna do picia. Dobre są filtry, ale one sporo kosztują. Do picia i gotowania używam wody mineralnej.

Roman Krygier, student:

Mieszkam we Wrocławiu już piąty rok, ale w ogóle nie piję tej wody. Kupuję 5-litrowe baniaki z wodą i taką piję, używam do gotowania. W swobodnym korzystaniu z wody przeszkadza mi wiedza, jaką zdobyłem na studiach. Jednak moi koledzy z akademika piją tę wodę i jakoś żyją, Powinno robić się coś, żeby jakość wody poprawić.

Robert Bajsarowicz, prywatny przedsiębiorca
Wodę z kranu piję tylko wtedy, gdy zabraknie mi mineralnej. Jednak wtedy czuję duży niesmak. Ale kiedyś woda była jeszcze gorsza, teraz się poprawiła. Nadal nie jest dobra, choć różnica jest zauważalna. Mimo ze woda jest droga, to byłbym skłonny płacić jeszcze więcej, ale za dobrej jakości i smaczną wodę.

Jan Chłap, emeryt:
Po przepuszczeniu przez filtr woda jest lepsza, ale nieprzefiltrowana jest niedobra. Herbata z wody z kranu mi nie  smakuje. Kiedyś woda była lepsza, ale teraz musiałem kupić filtry. Dzięki nim jest smaczniejsza, ale też nie taka, jaka powinna być. Jakiś osad się tworzy, gdy trochę postoi.

Wysłuchał Bar

 Uwaga: trihalometany są produktami ubocznymi dezynfekowania wody chlorem (vide szmaragdowa książeczka "WODA DLA CIEBIE"). Panu Sumisławskiemu pomyliły się z nitrozaminami (vide ŻYWIENIE A RAK).
 

NIK zbadała stan wody pitnej w 20 aglomeracjach miejskich. Kontrola dotyczy lat 1999-2000.

Według Izby, 2/3 wody dostarczanej odbiorcom nie odpowiada wymogom jakościowym wyznaczonym przez Ministerstwo Środowiska. Efektu nie przynosi także proces uzdatniania wody. W kranach wraz z wodą otrzymujemy zbyt wiele wolnego chloru i różnego rodzaju bakterii.

Z raportu wynika, że w świetle obowiązujących przepisów UE dotyczących jakości wód powierzchniowych ujmowanych do celów pitnych, Polska praktycznie nie posiada wód, które mogłyby być wykorzystywane do tego celu.

NIK przypomina, że za stan wody, jaką pijemy, odpowiada bezpośrednio Miejskie Przedsiębiorstwo Wód i Kanalizacji oraz administrator budynku, bo jakość wody zmieniać może np. instalacja.

Doradca w NIK, Maria Pokora, zapewniła jednak, że o zdrowie nie powinniśmy się obawiać; grozi nam raczej spożycie wody o słabej jakości i walorach smakowych.

Z raportu wynika, że w kontrolowanych miastach ponad 93 proc. ludności korzystało z sieci wodociągowych, pozostali mieszkańcy zaopatrywali się w nią z ujęć lokalnych i studzien publicznych.

Ujmowane wody powierzchniowe i podziemne przeznaczone do spożycia powinny być I klasy czystości. Z kontroli wynika, że tylko w 8 ujęciach wód podziemnych występowały wody tej klasy. W 25 ujęciach (65 proc. skontrolowanych) wody miały III klasę czystości lub były pozaklasowe.

Zła jakościowo woda powinna przejść proces uzdatniania. Z przeprowadzonych w czasie kontroli NIK badań wynika jednak, że w 13 z 20 skontrolowanych miast jakość wody po uzdatnieniu wciąż pozostawiała wiele do życzenia. Zazwyczaj w wodzie znacznie przekroczony był wskaźnik wolnego chloru oraz wszelkiego rodzaju bakterii.

Z analizy wody - podaje NIK - wynika, że nadal występowały w niej zanieczyszczenia lub nadmierna zawartość środka dezynfekującego. Na złą jakość wody wpływa też - według NIK - zły stan techniczny sieci wodociągowej, liczącej przeważnie od 50 do 100 lat.

NIK pozytywnie ocenia spadek zużycia wody przez Polaków, na co miały z pewnością wpływ warunki ekonomiczne i coraz wyższe opłaty za korzystanie z wody, uzależnione od ilości jej zużycia.

Woda z kranu i większości publicznych studni nie spełnia norm określonych przez Ministerstwo Zdrowia - ostrzega Najwyższa Izba Kontroli. Mieszkańcy trzynastu spośród dwudziestu dużych polskich miast piją wodę, której pić nie powinni.

Zanieczyszczone rzeki, przestarzałe instalacje w zakładach uzdatniania wody, skorodowane, nierzadko XIX-wieczne rury wodociągowe - wszystko to sprawia, że jakość wody wypływającej z naszych kranów odbiega od europejskich i krajowych standardów. Rekord padł w Bydgoszczy - w 1999 roku norma zawartości bakterii w wodzie (w sieci wodociągowej przy ul. Jarużyńskiej) została przekroczona dwieście razy! Mieszkańcy wielu miast skarżą się, że woda jest mętna, ma zły smak, czuć ją chlorem i ustawiają się w kolejkach do ujęć oligoceńskich. Lepiej ma być w... 2015 roku, gdyż do tego czasu Polska zobowiązała się wobec Unii Europejskiej poprawić jakość wody pitnej.

Ciecz pozaklasowa

NIK alarmuje, że skażenie "kranówki" bakteriami Coli stwierdzono w 2000 r. w Krakowie i Warszawie. Podwyższoną zawartość manganu - od 20 do 140 proc. - w Gdańsku, Gdyni, Toruniu i Zabrzu. W wodzie płynącej z kranów w Poznaniu norma zawartości żelaza przekraczana była kilkanaście razy. Z kolei mieszkańcy Radomia i Gdańska mogli posmakować azotu amonowego (norma przekroczona od 10 do 80 proc.). Najbardziej mętna była woda w Zabrzu, Warszawie i Szczecinie. Takich zanieczyszczeń jak metale ciężkie czy związki organiczne nie stwierdzono, gdyż... zakłady wodociągowe zawęziły badania tylko do podstawowych wskaźników.

 "Polska praktycznie nie posiada wód powierzchniowych, które mogłyby być wykorzystywane bezpośrednio jako źródła wody pitnej" - takie szokujące sformułowanie zawiera najnowszy raport NIK.

 Zakłady wodociągowe pobierają wodę fatalnej jakości, zanieczyszczoną fosforem i azotem, której uzdatnianie jest bardzo kosztowne i trudne. Teoretycznie woda z rzeki powinna mieć I klasę czystości. Ale to tylko teoria - w 65 proc. ujęć wody pitnej skontrolowanych przez NIK były ujmowane wody III klasy lub pozaklasowe. Pływa w nich cała tablica Mendelejewa i bakterie Coli. Nawet wody podziemne nie są kryształowo czyste - I klasę czystości ma woda z zaledwie 28 proc. ujęć.

 - Efektywność pracy stacji uzdatniania wody jest kiepska, zaś wymiana sieci wodociągowej odbywa się opieszale - mówi wiceprezes NIK Zbigniew Wesołowski.

 Na Zachodzie woda pitna pochodzi głównie ze studni głębinowych. W Polsce - ze względu na ich niedobór - wykorzystywane są głównie wody powierzchniowe.

Sieć muzealna i zardzewiała

Im dalej od stacji uzdatniania wody, tym gorsza jej jakość. NIK wskazuje na zły stan techniczny sieci wodociągowej, liczącej przeważnie od 50 do 100 lat (np. w Gdańsku jest 12 km starych rur ołowianych) oraz rur w budynkach. Powodują one wtórne zanieczyszczenie wody. Zdarza się, że ze stacji uzdatniania wypływa woda dobrej jakości, a z kranu płynie brunatna ciecz. Tak jest np. w południowych dzielnicach Gdańska.

 Najstarsza sieć wodociągowa jest na Górnym Śląsku - połowa rur pochodzi z końca XIX wieku. We Wrocławiu odnotowywanych jest około 5 tysięcy awarii sieci wodociągowej rocznie.

 - Nasza sieć zbudowana jest w większości z poniemieckich rur żeliwnych - mówi Wiktor Jurkiewicz, dyrektor ds. rozwoju Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji we Wrocławiu. - Z powodu wewnętrznej korozji odłożyło się w nich tyle osadów, że sami dziwimy się, iż woda jeszcze przez nie przepływa. Z kolei do 20-letnich rur z PCW trudno się podłączyć, bo pękają i kruszą się. Rocznie przeprowadzamy renowację kilkunastu kilometrów wodociągów. Pełna ich wymiana to 20 lat pracy.

Zapomniane studnie

NIK krytykuje wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne za brak współpracy z samorządami i złe wykorzystanie sprzętu do badań. Pełne informacje o jakości wody przekazywały samorządowcom jedynie stacje z Krakowa i Kielc.

 Spośród 8,6 mln mieszkańców 20 największych polskich miast aż 570 tys. osób nie ma dostępu do sieci wodociągowej. Woda z 71 proc. publicznych studni, z których korzystają, nie spełnia norm. Według NIK winę za to ponoszą zarządy miast, które nie interesują się studniami i nie wiedzą nawet, ile ich jest. Studnie są zaniedbane, pozbawione filtrów i urządzeń uzdatniających wodę. Na przykład we Wrocławiu woda z 22 studni (na 28 zbadanych) nie nadawała się do picia. W Poznaniu pozytywne opinie dostały dwie studnie.

Leszek Kraskowski

Rozmowa z dr. inż. Jackiem Wąsowskim z Instytutu Zaopatrzenia w Wodę Politechniki Warszawskiej

Możemy nawet zażądać zwrotu opłat za wodę

RZ: Dlaczego woda z kranu ma taką słabą jakość?

 JACEK WĄSOWSKI: Woda opuszczająca stacje uzdatniania wody musi spełniać normy jakości wody pitnej. I najczęściej spełnia. Jednak w czasie transportu do odbiorców zestarzałymi sieciami i instalacjami wodociągowymi następuje wtórne jej zanieczyszczenie. Woda w kontakcie z osadami, które przez lata odłożyły się w przewodach wodociągowych, traci na jakości. Staje się barwna, mętna, czasami o nieprzyjemnym smaku i zapachu. Może również zawierać bakterie, zwłaszcza przy braku czynnika dezynfekującego.

Często zdarza się, że rano z kranu leci brudna woda.

W instalacji wodociągowej przepływy zmieniają się w zależności od pory dnia. Po nocy, kiedy pobór wody jest znikomy, przy długim kontakcie z zanieczyszczonymi rurami nabiera ona złych cech, łatwo wyczuwalnych zmysłami.

Czy woda musi pachnieć mocno chlorem?

Nie musi. Ale to dobrze, że chlor jest wyczuwalny. To znaczy, iż woda jest czysta bakteriologicznie. Chlor zanika w niektórych miejscach sieci, gdzie przepływ jest wolniejszy. Tworzą się zastoiska, w których rozwijają się bakterie. Woda jest więc nadmiernie chlorowana, żeby również na krańcach sieci była pozbawiona bakterii.

Jest na to recepta?

Powinny być strefowe stacje dezynfekowania wody. Ale trzeba też stosować profilaktykę. Sieci trzeba czyścić, stare przewody wymieniać na nowe. Winne złej jakości wody są najczęściej instalacje w domach. Stare rury ze stali ocynkowanej korodują, osiadają na nich osady. Wymiana rur na nowe, plastikowe od razu znacząco ogranicza zjawisko wtórnego zanieczyszczenia wody i poprawia jej jakość. Sprawdziliśmy to w badaniach.

Skąd mimo chlorowania bakterie w wodzie?

Przedsiębiorstwa wymieniające rury muszą wymieniać sieć w sposób higieniczny. Brudne ręce, zabrudzone rury mogą spowodować zanieczyszczenie bakteriami. Sterylne wykonawstwo wymaga dezynfekowania założonego odcinka sieci.

Co robić, gdy woda jest zła?

Protestować. Zanieść litr wody w czystej butelce do sanepidu. Sprawdzić, czy nadaje się do picia. Jeżeli nie, to zgłosić to w wodociągach i administracji. W skrajnych przypadkach można nawet żądać zwrotu opłat za wodę.

Pije pan bieżącą wodę z kranu?

Nie. Tylko po przegotowaniu.

Rozmawiał Harald Kittel

Warunki, jakie powinna spełniać woda do picia określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z września 2000 roku. Wymieniono w nim 81 czynników:

 - 6 organoleptycznych -7 bakteriologicznych - 68 fizykochemicznych.

 Normy te, zaostrzone we wrześniu 2000 r., zbliżone są do norm Unii Europejskiej i Światowej Organizacji Zdrowia. Badaniem wody zajmują się sanepidy.

 Przykładowo w Warszawie kompleksowe badanie przeprowadza się co kilka tygodni. Codziennie badanych jest tylko kilkanaście podstawowych czynników: mętność, barwa, zapach, odczyn, twardość, utlenialność, amoniak, azotyny, azotany, chlorki, żelazo, mangan, chlor, bakterie z grupy Coli, paciorkowce kałowe, beztlenowce oraz ogólna liczba bakterii wyhodowanych w 22 i 37 stopniach Celsjusza. W sumie w Warszawie testuje się każdego dnia kilkanaście próbek. ł.K.
 

Lamblie, estrogeny płyną z polskich kranów. Ze złej jakości kranówki zadowoleni są tylko producenci plastiku.

"Człowiek wypija 90 proc. swoich chorób" taką tezę wysunął Ludwik Pasteur. Od wielu lat Światowa Organizacja Zdrowia - WHO - propaguje podobne hasło: "80 proc. wszystkich chorób współczesnej cywilizacji ma związek z jakością wody pitnej".

Badania naukowe dowodzą bezspornie, że zanieczyszczona woda jest przyczyną nieprawidłowego rozwoju i zaburzeń czynności ciała, wywołuje ciężkie choroby, skraca życie ludzi, zwierząt i roślin.

Z powodu przemysłowych i naturalnych zanieczyszczeń wody chorują wszyscy - od niemowlęctwa do starości, także ci, którzy usilnie starają się żyć bez tytoniu i alkoholu, są na zdrowej diecie i w ruchu na świeżym powietrzu, a w domu, szkole i pracy mają komfortowe warunki bezpieczeństwa.

Ponad 70 proc. wody w 20 polskich aglomeracjach nie nadaje się do spożycia - twierdzi najnowszy raport NIK.
Raport NIK niedawno przedstawiony do publicznej wiadomości stwierdza to, o czym sami możemy przekonać się bez badań, doznając rozstroju zdrowia lub odkręcając kran, z którego wypływa cuchnąca, brązowa, mętna ciecz pijemy chlor, mangan, a bardzo często i bakterie. O trihalometanach - związkach o działaniu mutagennym i rakotwórczym raport w ogóle nie wspomina.

Z kranów płyną estrogeny i cysty

W marcu tego roku naukowcy w Stanach Zjednoczonych podnieśli alarm. Odkryli w zbiornikach wodnych antybiotyki, środki ochrony roślin, detergenty, i liczną grupę estrogenów zarówno tych naturalnych z farm i siedzib ludzkich jak sztucznych - pochodzących z pigułek antykoncepcyjnych oraz hormonalnej terapii zastępczej, tak dziś modnej. Do pojawienia się u samca żaby zarówno jąder jak i jajników wystarczy nikłe stężenie popularnego pestycydu - atrazyny - 30 razy mniejsze niż dopuszczone w wodzie do picia (0,1 mikrograma na litr).

W Szkocji i w Irlandii ostatnio notuje się powtarzające epidemie wodne. Z kranu płyną cysty pierwotniaków - pasożytów przewodu pokarmowego. Na biegunkę z wymiotami i bólami brzucha utrzymującymi się do kilku tygodni chorują setki ludzi, u których badaniem laboratoryjnym można wykryć pierwotniaki Cryprosporidium. Można wykryć, kiedy chory człowiek ma dostęp do lekarza, który nie poskąpi skierowania na badanie do laboratorium. Analiza jest prosta i musi objąć każdego, kto mając obniżoną odporność, zachorował na biegunkę. Z kranu wypływają też znacznie bliższe polskim laboratoriom cysty lamblii i toksoplazm.

"Woda to produkt najbardziej masowy i najmniej bezpieczny" ostrzega dr Zbigniew Hałat, założyciel Instytutu Wody, wcześniej znanego jako Instytut Woda 2000.

Za cel powołanego w 1997 roku Instytutu Woda 2000 uznano ochronę zdrowia ludności Polski przed skutkami użytkowania wody zawierającej substancje toksyczne, a zwłaszcza rakotwórcze. Pięć dorocznych ogólnopolskich wielodyscyplinarnych konferencji stu specjalistów "WODA ZDROWA I BEZPIECZNA" przeprowadzonych w latach 1997-2001 dobitnie wykazało i potrzebę i skuteczność prac na rzecz tak postawionego zadania.

Do działalności Instytutu Woda 2000 odnoszą się, obok bardzo licznych materiałów w prasie, radiu i telewizji, dwie publikacje książkowe. Są to: turkusowa książeczka "WODA" z 1998r. (nakład wyczerpany) i szmaragdowa książeczka "WODA DLA CIEBIE" z 2000r.

Dynamiczny wzrost poziomu świadomości społeczeństwa, środowisk opiniotwórczych i władz zaowocował dorobkiem legislacyjnym lat 2000/2001, wzrostem popytu na wody w pojemnikach, nasileniem podaży i wzmożoną ruchliwością rynkową podmiotów gospodarczych sektora wodnego.

Rewolucyjne zmiany nie były wolne od błędów i nadużyć. Korekty wymaga prawo sanitarne, a zwłaszcza jego realizacja w organach inspekcji sanitarnej szczebla powiatowego i wojewódzkiego i - jak wynika z oceny Najwyższej Izby Kontroli z 8. maja 2001r. - także centralnego. Co najmniej publiczne potępienie powinno spotkać oszukańczą reklamę i nieuczciwy lobbing żerujący na słusznej trosce konsumentów o zdrowie własne i bliskich. Nieuzasadnione jest tolerowanie obrotu sfałszowaną wodą w pojemnikach i filtrami wodnymi o niesprawdzonej skuteczności.

Z drugiej strony należy docenić wysiłek sprzedawców wody wodociągowej na rzecz poprawy jej jakości, zarówno organoleptycznej, jak i zdrowotnej. Ma to istotne znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego, gdyż dla ogromnej większości Polaków optymalną strategią zaopatrzenia domu w wodę jest używanie wody z kranu.

Stąd po roku 2000 obok zmiany nazwy Instytutu wprowadzono nowy cel jego działań. Obecnie celem działań Instytutu Wody jest promowanie wody zdrowej, bezpiecznej i taniej.

Zaproponowano przy tym następujące rozwinięcie tych określeń:

Woda zdrowa w ocenie lekarzy medycyny ma właściwości zapobiegania lub wspomagania leczenia chorób.

Woda bezpieczna spełnia mikrobiologiczne, toksykologiczne i radiologiczne wymagania sanitarne.

Woda tania jest wszystkim dostępna po najniższych możliwych do osiągnięcia kosztach.

Kancerogenne krople

Zwykła woda z kranu zawiera wiele związków sprzyjających powstawaniu nowotworów. Aż 35 proc. przypadków raka ma swój początek w nieodpowiednim żywieniu i piciu - alarmuje dr Zbigniew Hałat.
Mieszkańcy Warszawy (także wielu innych miejscowości) nie powinni pić wody z kranu. Nasza woda nie jest badana przez służby kontrolne na obecność dziesiątków organicznych substancji rakotwórczych uznanych w Europie i USA za zagrażające zdrowiu publicznemu. Głównym źródłem tych związków jest fatalnej jakości surowiec z rzek i jezior wykorzystywanych do odprowadzania nieoczyszczonych lub słabo oczyszczonych ścieków (albo ze skażonych odciekami hałd podziemnych zbiorników wodnych, jak w Tarnowskich Górach). Do tego dochodzi dezynfekcja wody chlorem (lub dwutlenkiem chloru).

Choć łączenie zanieczyszczenia wody odchodami ludzkimi z występowaniem ognisk cholery wydaje się dzisiaj każdemu oczywiste, to ma ono niespełna półtorawieczną tradycję, a wiąże się z osobą londyńskiego lekarza Johna Snowa, który - kierując się zdrowym rozsądkiem - w 1854 r. jako pierwszy skutecznie wykorzystał wnioski z analizy epidemiologicznej. Dopiero w 1884 Robert Koch odkrył zarazki cholery. Już w 1893 podjęto chlorowanie ścieków zagrażających ujęciom wody dla Nowego Jorku, ale świat najbardziej przekonało zastosowanie chloru do dezynfekcji wodociągu w 1897r. po epidemii duru brzusznego w angielskiej miejscowości Maidstone. Po raz pierwszy ciągłą dezynfekcję wody chlorem podjęto prawdopodobnie w Belgii w 1902r. Chlorowanie wody w USA w początkach XX wieku przyniosło spektakularne wyniki - odnotowano spadek zachorowań na cholerę o 90%, na dur brzuszny i leptospirozy o 80% i biegunkę amebową o połowę. Dziś odprowadzaniu ścieków i chlorowaniu wody wodociągowej przypisuje się największe zasługi dla wydłużenia życia ludzkiego (przed dobroczynnymi efektami antybiotyków i szczepień ochronnych oraz zasad ochrony zdrowia konsumenta).

Jednak ludzie dożywający starszego wieku ujawniają efekty wieloletniej ekspozycji na czynniki rakotwórcze. W 1974 odkryto, że chlor reaguje z substancjami organicznymi obecnymi w każdej wodzie uzdatnianej, a zwłaszcza już uzdatnionej i rozprowadzanej siecią wodociągową. Powstające w tym procesie trójhalometany znalazły się na stale rozszerzanej liście wymagających normowania substancji szkodliwych, a zwłaszcza rakotwórczych.

Poszczególne substancje, zwłaszcza organiczne, w wodzie do picia występują na bardzo niskich poziomach, wymagających wyjątkowej staranności i kosztownego sprzętu przy pobieraniu próbek, ich transporcie i analizie laboratoryjnej. Koszt wiarygodnych badań jest bardzo wysoki, a badania nie w pełni wiarygodne nie są warte papieru, na którym zapisano ich wynik, choć – jak wykazuje praktyka – płacimy za nie dużo i jako podatnicy i jako klienci. Za niedopuszczalne należy uznać posługiwanie się przez przedsiębiorców sprzedających wodę wodociągową, butelkowaną i domowe filtry wskaźnikami orientacyjnymi zanieczyszczeń w miejsce określonych prawem parametrów chemicznych i fizycznych. Wobec polityki paraliżowania i anemizacji służby sanitarno-epidemiologicznej również inspektorzy sanitarni zmuszani są do zastępowania wyników obiektywnych wyników badań swoimi supozycjami. W odniesieniu do lekarzy medycyny wymiar etyczny i - w przekonaniu dr. Hałata- także prawny takiego postępowania znajduje analogię w orzekaniu o stanie zdrowia bez uprzedniego zbadania pacjenta.

Wybór wody dla domu

Jedną z najważniejszych życiowych decyzji jest wybór strategii zaopatrzenia domu w wodę.

Zależnie od poziomu wiedzy i dostępnych zasobów można:
- używać wody wodociągowej lub studziennej bez doczyszczania
- zainstalować filtr wodny
lub
na własną rękę, bądź w ramach zamówionej usługi
- zaopatrywać się w wodę w pojemnikach
-- dużych, n. p. 19 litrowych, czyli pięciogalonowych
lub
-- małych, jak np. butelki lub kanistry

W każdej sytuacji wybór musi być oparty o rozumne przesłanki, a więc dobrze uzasadniony i zgodny ze zdrowym rozsądkiem.

W Stanach Zjednoczonych dwa wielkie koncerny sprzedają w plastikowych butelkach filtrowaną wodę z kranu. Dasoni to marka koncernu Coca-Cola, a Aquifina - koncernu PepsiCola.

Jedyne co możemy sobie wyobrazić w tej sytuacji to uzdatnianie wody w domu. W ciągu ostatnich lat na naszym rynku pojawiło się kilkadziesiąt różnych typów filtrów domowych.
Dobranie właściwego nie jest sprawą prostą.
- Inne filtry potrzebne są do wody pochodzącej z ujęć powierzchniowych (czyli w większości naszych miast), a inne do wody na terenach wiejskich, jeszcze inne - do wód głębinowych - podaje Bogna Wichrowska z Państwowego Zakładu Higieny.
Dla mieszkańców miast najlepszym rozwiązaniem jest filtr 3 - modułowy, składający się z tzw. przedfiltru włókninowego (może być w nim użyta fizelina, siatki z tworzyw sztucznych, metalu lub ceramiki) oraz modułu głównego jakim jest węgiel aktywny.
Urządzenie to usuwa osady i zawiesiny pochodzące z sieci wodociągowej. Wkład węglowy - musi być duży 20-30 cm sześć. i najlepiej ze srebrem - chroni przed namnażaniem się bakterii na węglu.
Trzecim elementem dobrego filtru wody powinien być tzw. wymieniacz jonowy, umożliwiający usuwanie nadmiaru metali ciężkich.
Wymieniacze jonowe są niezbędne zwłaszcza w aglomeracjach przemysłowych, gdzie do wód powierzchniowych przedostają się związki metali (np. na Śląsku z wodami kopalnianymi)
Drogie są, ale bardzo skuteczne filtry American Family - zatrzymują najbardziej szkodliwe dla zdrowia zanieczyszczenia chloroorganiczne.
Niektóre jednak filtry sprawdzone w państwach Europy Zachodniej i mające atest NSF lub WQA - światowych agencji badających ich jakość - w kontakcie z naszą rodzimą kranówką okazują się zawodne. Zwyczajnie "wariują" po kilku dniach.
Do uzdatniania wody na terenach rolniczych (pochodzącej głównie ze studni) potrzebne są filtry z wymieniaczami jonowymi, usuwające azotany ( najlepsze są niemieckie Biolit i Diva)
Natomiast wodę z ujęć głębinowych wystarczy oczyścić filtrem z odżelaziaczem. przydatne są tu nasze rodzime urządzenia ceramiczne.
Są też na naszym rynku filtry działające na zasadzie odwróconej osmozy. Państwowy Zakład Higieny ich nie poleca. Usuwają z wody praktycznie wszystko; wszelkie zanieczyszczenia, ale też wartościowe składniki mineralne magnez, wapń i inne życiodajne mikroelementy potrzebne naszemu organizmowi do prawidłowego funkcjonowania. Czas uzbierania szklanki wody z takiego filtra wlecze się niemiłosiernie, ale najgorsza jest świadomość, że na 1 litr wody przefiltrowanej za pomocą odwróconej osmozy (reverse osmosis - RO) przypada 8 litrów wody spływającej bezużytecznie do kanalizacji!

Superbariera na szkodliwe domieszki

Na dniach pojawią się mało znane w Polsce nowe technologie - specjalna mikrofiltracja, ultrafiltracja i blok węglowy. Membrany buduje się z różnych materiałów, o różnej dokładności, wielkości i wydajności. Te do urządzeń domowych mają porowatość zbliżoną do wielkości cząsteczki wody, tj. około 0,0001 mikrometra. Dla porównania bakterie mają wielkość około 0,2, a wirusy 0,01 mikrometra. Nowy filtr (zawiera oprócz membrany ultrafiltracyjnej też blok węglowy) jest w stanie zatrzymać małe wirusy, nawet wirus polio, który ma 17 nanometrów długości. Także to o czym w Polsce jeszcze się nie mówi - estrogeny i inne hormony środowiskowe oraz cysty lamblii. Uzyskujemy wodę nie tylko pozbawioną zanieczyszczeń chemicznych w sposób niewidoczny rozpuszczonych w wodzie, niemożliwych do usunięcia przez zwykłe filtry węglowe, ale również pozbawioną zanieczyszczeń mikrobiologicznych.

Płacimy
Człowiek z baniakiem, dźwigającym wodę z jednego spośród wielu już ujęć oligoceńskich, stał się stałym elementem pejzażu Warszawy.
To, że mamy wodę złej jakości uderza nas po kieszeni. Płacimy za wodę w butelkach i narastające koszty gromadzenia i składowania odpadów, w których te butelki mają ogromny udział. Płacimy za bezradność służb ochrony środowiska, płacimy z własnej kieszeni za opieszałość i indolencję resortu zdrowia, który sprawuje kontrolę nad zdrowotną jakością wód przeznaczonych do picia. Pieniędzmi i zdrowiem płacimy za mizerne zapobieganie groźnym dla zdrowia wszystkich istot żywych skutkom skażenia rzek, jezior i wód podziemnych ściekami przemysłowymi i komunalnymi. Obecne w wodzie estrogeny naturalne i pozostałości leków zawierających te żeńskie hormony, pestycydy, polichlorowane bifenyle i dioksyny, składniki rozmaitych mas plastycznych (np. bisfenol A) nie tylko prowadzą do zaburzeń rozwoju i funkcjonowania ciała, lecz także - obok innych trucizn środowiskowych, choćby takich jak wszechobecny azbest - są przyczyną epidemii raka.
 

Niezdatna do picia 

Powracamy do tematu jakości wody pitnej, ponieważ jest lato, a właśnie w lecie zagrożenie narasta. 

W czerwcu Sejmowa Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa zakończyła rozpatrywanie informacji NIK o wynikach kontroli zaopatrzenia w wodę ludności aglomeracji miejskich.

Celem kontroli było zbadanie i ocena stanu zaopatrzenia w wodę 20 miast liczących 200 tysięcy i więcej mieszkańców z uwzględnieniem gospodarowania zasobami wód powierzchniowych i podziemnych. Posłowie podkreślili, że za jakość wody są odpowiedzialne władze samorządowe, bowiem jest to zadanie własne gminy, wynikające z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zgodzili się z wynikającą z kontroli NIK konkluzją, że jakość wody jest zła w miejscu jej ujęcia oraz często niezadowalająca w miejscu dostarczenia pomimo procesów uzdatniania. 

Ważne cytaty z raportu NIK: "w ponad 2/3 kontrolowanych miast jakość wody wodociągowej dostarczanej ludności oraz woda czerpana w większości ogólnodostępnych zaworów studni publicznych, nie odpowiadała wymaganiom wody pitnej. 

W większości przypadków ujmowane wody powierzchniowe, infiltracyjne i podziemne były o niskiej lub wręcz złej jakości, mimo że na zaopatrzenie ludności w wodę do picia powinny być I klasy czystości. Przeprowadzone w czasie kontroli badania wykazały, że w 25 ujęciach, tj. 44,6 proc. spośród wszystkich 56 ujęć wód, pobierających wodę na zaopatrzenie 13 miast, tj. 65 proc. skontrolowanych, ujmowane były wody III klasy lub pozaklasowe. 

Kontrola wykazała, że jakość wody, dostarczanej ludności, pogarszała się systematycznie, w miarę oddalania odbiorców od stacji uzdatniania. Miały na to wpływ m.in. czynniki powodujące tzw. wtórne zanieczyszczenie wody.

 Do nich należą głównie zły stan techniczny sieci wodociągowej, liczącej przeważnie od 50 do 100 lat. 

W rejonie Tarnowskich Gór kontrola wykryła zanieczyszczenie wód trójchloroetylenem w 7 punktach poboru. W 4 próbach stwierdzona ilość tego wskaźnika przekraczała 60 razy dopuszczalną wartość (10 mg/dm3). 

O komentarz poprosiliśmy szefa Instytutu Wody dr. Zbigniewa Hałata, lekarza specjalistę epidemiologa.

- Przyjęty przez komisję sejmową raport NIK odsłania wierzchołek góry lodowej, gdyż w mniejszych miejscowościach woda jest jeszcze bardziej niebezpieczna dla zdrowia i życia ludzi, a przyjęta metodyka badań w nikłym stopniu odzwierciedlała ustawowy obowiązek władz zapewnienia ludziom wody zdrowej i bezpiecznej. Zagrożenie narasta w lecie. W rzekach, jeziorach i sieci wodociągowej dochodzi do gwałtownego rozwoju drobnoustrojów. Mnożą się bakterie. W jeziorach sinice wytwarzają silne toksyny - mikrocystyny. Z kranu płyną cysty pierwotniaków, takich jak lamblie, toksoplazmy i in. Szkodliwe domieszki (metale ciężkie, substancje organiczne) ulegają zagęszczeniu w związku z wysychaniem rzek i jezior oraz zaleganiem wody w rurach przesyłowych, zwłaszcza przyłączach do budynków, w instalacjach domowych. W celu zabicia zarazków cholery, duru brzusznego, czerwonki i in. zakłady wodociągowe zwiększają dawkę preparatów chloru i z kranu płynie woda gęsta od rakotwórczych trójhalometanów (chloroform, bromoform, dibromochlorometan, bromodichlorometan). Wysoki koszt wiarygodnych badań i ryzyko niepokojów społecznych w przypadku ujawnienia prawdy o domieszkach wody sprzedawanej mieszkańcom powoduje, że przedstawiciele władz bagatelizują zagrożenie zamiast wykonywać określone ustawami obowiązki. Błędne wypowiedzi funkcjonariuszy publicznych wypełniają warunki zaistnienia ściganego z urzędu przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu, którego sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Badania naukowe dowodzą bezspornie, że zanieczyszczona woda jest przyczyną nieprawidłowego rozwoju i zaburzeń czynności ciała, wywołuje ciężkie choroby, skraca życie ludzi, zwierząt i roślin. T.B.

Więcej na stronach internetowych Instytutu Wody (www.halat.pl/instytut.html i pochodnych). 

włókna powyżej 10 mikrometrów długości

Stężenie dozwolone w wodzie do picia określone przez władze:
- Stanów Zjednoczonych: poniżej 7 milionów włókien w litrze
- Unii Europejskiej: nie określono
- Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej: nie określono
- Rzeczpospolitej Polskiej: nie określono

Według ustaleń Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) u osób przez stosunkowo krótki czas pijących wodę zawierającą

U osób  dłużej w swoim życiu korzystających z wody zawierającej 

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zaliczyła

Azbest jest wypłukiwany przez wodę ze złóż naturalnych i z rozpadających się rur azbestowo-cementowych. 

§ 1. Kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach:

1) powodując zagrożenie epidemiologiczne lub szerzenie się choroby zakaźnej albo zarazy zwierzęcej lub roślinnej,

2) wyrabiając lub wprowadzając do obrotu szkodliwe dla zdrowia substancje, środki spożywcze lub inne artykuły powszechnego użytku lub też środki farmaceutyczne nie odpowiadające obowiązującym warunkom jakości (...)
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.